Onderwijsvanovermorgen

Zwartboek over schoolkosten

2012-03-17T07:52:00.003+01:00

Recent heeft JOB een zwartboek uitgebracht rondom de kosten die MBO-instellingen hun studenten in rekening brengen naast de wettelijke deelnemerbijdrage.
Voor alle duidelijkheid: de niet-wettelijke bijdrage betreft formeel een vrijwillige bijdrage. Een school ontvangt van de overheid een bedrag waarmee de opleiding van een student bekostigd moet worden. Dat betekent dat een school alle kosten moet betalen die betrekking hebben op het kunnen behalen van een diploma.
Een school mag extra kosten in rekening brengen zolang maar duidelijk is dat het om een vrijwillige bijdrage gaat. JOB heeft naar aanleiding van een aantal klachten een oproep geplaatst om van studenten voorbeelden aangereikt te krijgen waaruit blijkt dat scholen studenten toch verplichten tot het betalen van een bijdrage voor zaken, die eigenlijk onder het kopje 'vrijwillige bijdrage' thuishoren.

In de BYOD-blog heb ik al eens verwezen naar een publicatie van de onderwijsinspectie in verband met het al dan niet verplicht laten aanschaffen van een laptop of iPad. Het voorbeeld had vooral betrekking op het VO.
Het Zwartboek maakt duidelijk dat sommige instellingen niet alleen een verplichte 'vrijwillige bijdrage' vragen maar ook dat ze bij niet-betaling tot incasso overgaan. Soms worden er wel erg hoge bedragen gevraagd!

Toch denk ik dat er ook sprake is van een grijs gebied. Beroepskleding bijvoorbeeld (laboratoriumjas, uniform, koksmuts). Formeel zou dat niet verplicht mogen zijn omdat het nodig is om een opleiding te kunnen volgen. Toch lijkt me dat je een student kunt vragen om dat aan te schaffen.
Maar hoe zit het met de bijdrage die een horeca-student moet betalen voor 'materialen'? Daar eten wij wellicht goedkoop van in een schoolrestaurant. Een bijdrage voor het gebruik van een ELO of Wifi? Mag alleen als je de student de keus biedt om er gebruik van te maken.
Wat naar mijn idee echt niet kan is een bijdrage voor een schoolpas, voor brieven en dergelijke, voor het leerlingvolgsysteem. Toch komen dat soort dingen voor in de lijst van het Zwartboek.

Maar toch. Eens even kijken naar een praktijkvoorbeeld. Neem de bloemen, die een student van een bloemistenopleiding elke week moet meebrengen à €35. Strikt genomen geen bijdrage, wel verplichte kosten. Het zou een enorme hap uit het beschikbare budget van de opleiding betekenen. Als de kosten volledig bij de opleiding komen te liggen, zal die wellicht moeten snijden in het budget wat wellicht weer andere consequenties heeft voor de kwaliteit van de opleiding. De vraag is dan, wat er gebeurt met de kwaliteit van de opleiding als een student mag kiezen om zelf bloemen mee te brengen. Dat betekent wel dat als je geen bloemen meebrengt, je alleen kunt toekijken hoe iemand anders een mooi ruikertje maakt.

De vraag is verder wat dit betekent als er geen bijdrage gevraagd mag worden voor bijvoorbeeld digitaal lesmateriaal. Het zou wel eens kunnen betekenen dat alle ontwikkelingen op dat terrein heel snel stil komen te vallen als de kosten niet (deels) doorberekend kunnen worden!

Sciencecafé over breinwetenschap, gedachtenlezen met een fMRI

2012-03-14T00:02:00.000+01:00

Eén van de meest in het oog springende wetenschappelijke revoluties van de laatste decennia is die van de breinwetenschappen. Nog niet zo lang geleden konden de functies van het brein alleen maar onderzocht worden aan de hand van patienten met bepaalde breinletsels of -afwijkingen. Als je wist wat er mis was met het brein kon je de symptomen van de patient in relatie brengen met de beschadigde delen van de hersenen.

Inmiddels kan men met fMRI een levend, functionerend brein in kaart brengen. Het principe is eenvoudig. Actieve hersencellen verbruiken meer zuurstof. De bloedtoevoer neemt toe en dus is de hoeveelheid ijzer rond de actieve cellen wat groter. Dat levert een verandering in het magnetisch veld op, dat gemeten kan worden met een functional Magnetic Resonans Imaging (fMRI) scanner.
Ook de technieken om hersengolven te meten zijn beduidend verbeterd. Je kunt onderscheid maken tussen de verschillende hersengolven, die opgewekt worden bij het denken aan verschillende voorwerpen of bewegingen. Dat betekent, dat je een computer kunt besturen door aan bepaalde dingen te denken.

De mogelijkheden die dat allemaal biedt, zijn enorm. Tom de Graaf en Job van den Hurk (jawel, zoon van ...) van de faculteit Psychologie en Neuroscience van de Universiteit van Maastricht filosoferen tijdens het Studium Generale Science Café over de mogelijkheden die het breinonderzoek in de (nabije) toekomst wellicht zal opleveren.

Breinwetenschappen in historisch perspectief
Tom beschrijft de lotgevallen van een spoorwegmedewerker die in 1848 een ijzeren staaf door zijn hoofd kreeg. Hij overleefde het ongeluk maar was na het ongeluk niet meer te genieten. Blijkbaar was in de hersenen een deel verdwenen dat de persoonlijkheid bestuurde. (Zie ook het openingshoofdstuk van 'het maakbare brein' voor een vergelijkbaar verhaal.)
Phrenologie was een tijdlang een serieuze wetenschap die in kaart bracht waar bepaalde talenten in de hersenen zouden zetelen op basis van de vorm van de schedel. Als bij een talentvol iemand de schedel op een bepaalde plaatst een uitstulping had, zou dat kunnen komen doordat de hersenen de schedel op die plaats wat naar buiten hadden gedrukt, zo was de gedachte. Met een psychograaf konden de contouren van de schedel in kaart worden gebracht en daarmee ook de talenten.

Inmiddels kunnen met een fMRI de functiegebieden in kaart worden gebracht. Dat werkt ook andersom. Op basis van bepaalde beelden van actieve hersenen kun je afleiden wat iemand deed. Dat is al een soort gedachten lezen. Een aantal voorbeelden van de mogelijkheden passeren de revue zoals dit Ted-fimpje, dat laat zien dat je met een EEG-headset objecten in een computer met je gedachten kan verplaatsen.

Tom gaat ook even in op 'transcraniële magnetische stimulatie'. Die techniek houdt in dat een deel van de hersenen wordt uitgeschakeld door een sterke magneet. Ook op die manier kan onderzocht worden welke delen van de hersenen welke functie hebben. Door een gerichte stimulatie kan bijvoorbeeld de spraak uitgeschakeld worden. In plaats van uitschakelen kun je ook delen van hersenen stimuleren. Zou je op die manier mensen ook slimmer kunnen maken? Of van een depressie af kunnen helpen?

Kunnen scanners gedachten lezen?
Job gaat verder in op wat de grenzen zijn van wat we nu kunnen en wat er in de toekomst mogelijk is.
Recent besteedde Quest aandacht aan hersenscans. Je zou er niet veel aan hebben: met een scan kun je alleen in kaart brengen wat waar voor dient, net als een landkaart wel kan laten zien waar Utrecht ligt maar niet of het mooie stad is.
Om duidelijk te maken wat nu wel en wat zeker niet met fMRI mogelijk is, geeft Job een minicollege over hoe een scanner informatie uit de hersenen kan aflezen.
De activiteit van hersenen wordt geneten op het niveau van voxels, kleine kubusjes van pakweg een miljoen neuronen. Dat is behoorlijk grofmazig. Maar een waarneming wordt niet op één plek vastgelegd. Er zijn allerlei gebiedjes bij betrokken. Als je bijvoorbeeld een appel ziet wordt dat op allerlei verschillende plaatsen in het brein gereproduceerd. Vorm, kleur, smaak, geur, tast, allemaal eigenschappen die op een één of andere manier worden gerepresenteerd in de hersenen. Dat geeft bij een proefpersoon een bepaald specifiek patroon. Zo'n patroon kan geïnterpreteerd worden.

Inmiddels is bij onderzoek gebleken dat het mogelijk is om uit de hersenscans te reconstrueren wat een proefpersoon ziet. Zelfs filmpjes zijn zeer grofmazig te reconstrueren. Dat brengt gedachtenlezen griezelig dichtbij. Als blijkt, dat dromen gebruik maken van dezelfde (bijvoorbeeld visuele) gebieden in de hersenen die ook gebruikt worden bij het zien, zou je wellicht dromen kunnen reconstrueren.

Vrije wil of niet?
In een bepaald onderzoek werd een proefpersoon gevraagd op een willekeurig moment op één van twee aanwezige knoppen te drukken. Uit de hersenscan was al een behoorlijke tijd van te voren (tot wel 8 seconden) waar te nemen wat de proefpersoon van plan was om te gaan doen. Nog voor die proefpersoon besloten had om op de knop in te drukken was er in de scan al te zien wat hij ging doen. Hoezo vrije wil?
(Leuk boekje in dit kader: het slimme onbewuste.)

Wat brengt de toekomst?
De toekomst zal uitwijzen wat de mogelijkheden maar ook wat de nadelen zijn van deze wetenschap. In de discussie kwamen allerlei zaken voorbij. van onoordeelkundig gebruik (in een rechtzaak, door een verzekering, bij een solliciatie) of marteling tot compleet 1984-achtige scenario's waar met gedachtenlezende en gedachtenblokkerende helmen mensen tot willoze wezens worden gemaakt. Maar ook fantasieën van ingeprente belevenissen tot Matrix-achtige breinleer methodieken. De meeste van deze zaken werden door de wetenschappers toch als science fiction bestempeld. Mooi slot voor een boeiend science café.

Meer weten over dit onderzoek? Zie op 22 maart de uitzending van Labyrint, waar deze twee wetenschappers hun werk nog eens toelichten.

Het makkelijke van internet

2012-03-11T18:06:00.001+01:00

In een paar dagen tijd loop ik weer tegen allerlei voorbeelden aan van dingen die vroeg niet konden of in elk geval niet zo makkelijk waren maar nu door internet algemeen beschikbaar zijn.

Ik heb jarenlang mijn meterstanden bijgehouden. Dat deed ik in Excel met allerlei formules en grafieken om zicht te houden op het verbruik van gas, water en elektriciteit. Ik kon uit de grafieken achteraf allerlei gegevens aflezen. De vakantieperiodes, bijvoorbeeld. Maar ook het groter worden van mijn kinderen en hun behoefte aan eigen apparatuur, nog los van het aantal was- en droogbeurten die zo'n opgroeiend stel nodig heeft. Ook de sprong in het verbruik na een flinke verbouwing en de gestage jaarlijkse daling doordat kinderen langzaam maar zeker zelfstandig werden.

Het bijhouden van die mneterstanden was niet echt iets dat ik graag deed, het was een automatisme: elke zondag even naar de meterkast en vervolgens de meterstanden registreren. Mijn Excel raakte van slag als ik een week oversloeg.
Prognoses berekenen of gasverbruik relateren aan buitentemperaturen was er niet bij. Voor dat laatste vond je vroeger overzichten in de krant. Daaruit kon je aflezen wat je verbruik zou moeten zijn afhankelijk van de buitentemperatuur. De laatste jaren heb ik die overzichten niet meer gevonden.

Nu heb ik de EnergieManagerOnline gevonden. Daar kun je een account aanmaken en je verbruiksgegevens regelmatig invullen. Deze registratie heeft veel voordelen ten opzichte van mijn eigen Excellijstjes.

Je hoeft het niet elke week te doen, het programma berekent het verbruik per dag, voor gas ook gecorrigeerd naar buitentemperatuur.
Je krijgt een overzicht te zien ten opzichte van je streefverbruik.
Je kunt benchmarken met andere vergelijkbare woningen.

Ik ben al een hele tijd een regelmatige hardloper. Niet te fanatiek maar als ik zonder al te veel extra moeite af en toe een halve marathon kan lopen, ben ik tevreden. Na een blessure vorig jaar heb ik een tijdje helemaal niet kunnen hardlopen. Nu kost het me best wel weer moeite om mezelf te motiveren weer aan de slag te gaan.
Nu had ik wel eens gelezen over een iPhone-app, die met GPS je route en snelheid bijhoudt. Vorige week kwam ik er achter dat er ook zoiets voor mijn (Android) HTC bestaat: Runkeeper. Voor velen oud nieuws maar ik vind het geweldig. Niet meer zelf klokken en achteraf mijn route uittekenen in Google Maps. De app gewoon aanzetten als je begint en uitzetten als je stopt. Tussentijds word je op de hoogte gehouden over tijd, afstand en gemiddelde snelheid. Achteraf zie je op Google Maps je route uitgetekend. Prachtig!

Deze week zat ik naar een televisieprogramma te kijken waar op de achtergrond een prachtig stuk muziek te horen was. Hoe kom je er nu achter welke muziek dat was?
Toen ik dat vroeg aan mijn jongste dochter, grinnikte die even om me een kleine tien minuten later te vertellen welke muziek dat het was geweest. Simpel, Uitzending gemist en even Shazam op haar mobieltje erbij gehouden en vervolgens krijg je alle informatie over die muziek.
Wellicht oud nieuws voor velen, ik vind het een uitkomst.

Onze wereld, ons leven raakt meer en meer doordrongen van informatie en informatiediensten. Natuurlijk kun je je afvragen of het allemaal even belangrijk is en of er geen addertjes onder het gras zitten. Denk aan de steeds terugkerende privacydiscussie. Ik ben in elk geval steeds weer gefascineerd door de vindingrijkheid die in die tools opgesloten zit en de mogelijkheden die internet steeds weer biedt, dag in, dag uit.

Bloggen over de Maturityscan Triple A

2012-03-02T16:54:00.001+01:00

In hectische tijden (zoals nu) schiet het bloggen er vaak bij in. Als ik al tijd heb, heb ik even geen zin of heb ik geen inspiratie. Als ik inspiratie heb of interessante dingen voorbij zie komen heb ik gewoon geen tijd. En dan versloft het een beetje.

Toch zijn er af en toe van die momenten dat je denkt: oh ja, daar doe ik het (ook!) voor. Dat is vooral als blijkt dat je blog gelezen wordt. Sinds ik overgestapt ben naar Blogger sinds het drama bij Weblog heb ik een keurig overzicht van de statistieken per bericht. Het valt me op dat inmiddels het gemiddeld aantal lezers per bericht inmiddels is verdubbeld ten opzichte van de beginperiode. Het heeft blijkbaar even geduurd voor de nieuwe blog is gevonden.
Verder natuurlijk reacties van mensen in de zin van: 'jij hebt het nog steeds niet zo op die iPad van jou, hè?' of spontane felicitaties als je weer eens iets over je kinderen hebt geschreven. Een reactie onder een bericht of (zoals me recent overkwam) met de vraag of een bericht als artikel in een tijdschrift mag worden geplaatst...

Onderwerpen laten liggen werkt niet. Binnen de kortste keren is het achterhaald of heeft er iemand anders al over geblogd. Soms is dat jammer, soms komt het me gewoon goed uit. Zoals nu. Nadat ik tot gisteravond laat nog flink wat puntjes op de i heb gezet voor een 'Maturityscan Triple A' had ik voor vandaag bedacht dat ik er iets over moest schrijven. Maar ja, eigenlijk geen tijd. En dan komt er een bericht bij Joël de Bruin over deze Maturityscan. Normaal kost het me toch heel wat meer tijd om zo'n bericht te schrijven dan een bericht als dit!

Nu hoef ik maar één ding toe te voegen aan het bericht van Joël: als je interesse hebt om de tool eens uit te proberen, stuur me een mailtje. Binnenkort wordt de tool live gezet, daarvoor is het nu nog net te vroeg. Er moet nog wat documentatie en een handleiding bij. Maar wellicht levert het nog wat feedback op, waarmee de deze versie nog kan worden verbeterd voordat die officieel wordt.

Ervaringen met BYOD (3): Mijn laptop op mijn iPad

2012-02-26T12:25:00.000+01:00

Ik heb al vaker wat gemijmerd of ik nu echt blij moet zijn met een iPad. Het is nu eenmaal geen computer: veel dingen, die op een computer gemakkelijk zijn, lukken wat moeilijker of helemaal niet op een iPad.

In het kader van het BYOD-traject op mijn werk heb ik een nieuwe laptop aangeschaft en daar van alles op geïnstalleerd. Een van de programma's die ik nu op mijn laptop heb staan is Windows Live Mesh. Dat programma biedt de mogelijkheid om mappen te synchroniseren met mappen op je Skydrive (je krijgt er zelfs 5 Gb extra voor). Op die manier kun je dus vanuit verschillende werkplekken werken met diezelfde bestanden.
een andere mogelijkheid, die Mesh biedt is het koppelen van je computer aan een andere computer. Voorwaarde is wel dat Mesh op beide computers geïnstalleerd is.

Zoiets wilde ik ook wel voor mijn iPad: het makkelijke van de iPad combineren met de functionalireiten van een laptop of pc. Na een kleine zoektocht kwam ik uit bij LogMeIn. met een app op de iPad en een klein programma op de pc kun je op je iPad aan de slag.
(Dit bericht heb ik op mijn iPad geschreven maar dan in de blogger omgeving op mijn laptop.)

Het is wel wennen. Normaal gesproken begint elke nieuwe regel op mijn iPad automatisch met een hoofdletter. Dat gebeurt nu niet. Ik heb heel wat beginletters moeten corrigeren! Ook diakritische tekens gaan op de laptop manier, eerst een " en dan e geeft ë. Op een iPad houd je de e wat langer vast waarna een klein schermpje verschijnt en je kunt kiezen voor het juiste symbool. Het besturen van de muisaanwijzer gaat eigenlijk wat makkelijker dan normaal op een iPad, maar dat kan ook komen dat ik er inmiddels meer handigheid in heb.

Toch heb ik zo mijn bedenkingen. Hoe veilig is dit nu? Hoe weet ik nu dat er niet een een of andere poort naar de boze buitenwereld wordt geopend waardoor het voor buitenstaanders makkelijk wordt om op mijn laptop in te breken? Hoe weet ik nu dat het bedrijf achter LogMeIn dit niet op die manier gebruikt? Natuurlijk, in feite geldt hetzelfde voor mijn creditcard, mijn interbankieren en mijn Lastpass wachtwoordenkluis, maar toch. Hoe gaan anderen om met dit soort dingen?

Toekomst van het leren

2012-02-19T17:03:00.000+01:00

Een paar jaar geleden heb ik eens een rapport geschreven waarbij ik als naam 'Leren in de 21ste eeuw' had bedacht. Dat leverde veel commentaar op van de lezers van de concept versie. Alsof je aan het begin van een eeuw kunt voorspellen hoe het er over een eeuw aan toe zal gaan.

Ik moest daaraan terugdenken, toen ik het rapport 'the future of learning, preparing for change' las. Kun je nu voorspellingen doen over hoe het onderwijs er uit gaat zien?
Het rapport is opgesteld door IPTS in opdracht van de EU. De auteurs kijken in het rapport vooruit vanuit de huidige ontwikkelingen en doen in het rapport een oproep aan de Europese overheden om voorbereidingen te treffen voor een nieuwe benadering van beroepsonderwijs, zowel het initieel beroepsonderwijs als het 'leven-lang-leren'.

Het rapport identificeert de belangrijkste veranderingen voor het leren in de toekomst. Vanuit de huidige ontwikkelingen en 'drivers' beschrijft het rapport een descriptieve visie op de toekomst. Daarnaast wordt een normatieve visie gegeven waarin wordt beschreven op welke manier het leren in de toekomst moet worden ingericht zodat het kan bijdragen aan sociale cohesie, sociaal-economische integratie en economische groei.
De drie belangrijkste kenmerken van het toekomstig onderwijs zijn personalisatie (individualisering), samenwerking en informeel leren. Dat zijn natuurlijk bekende termen in het onderwijs maar de auteurs verwachten dat de centrale principes zullen zijn, die de inrichting van het onderwijs zullen bepalen. Met name de beschikbaarheid van informatie en communicatietechnologie zal een belangrijke rol spelen bij het vormgeven van een leven lang leren.
Belangrijke ontwikkelingen als gevolg van technologische en structurele veranderingen in de Europese arbeidsmarkt zoals demografische veranderingen (vergrijzing en ontgroening), globalisering en immigratie zorgen voor een behoefte aan nieuwe competenties van werknemers. Van hen wordt in belangrijke mate flexibiliteit verwacht als het gaat over omgaan met veranderingen en het (proactief) ontwikkelen van nieuwe competenties die zij nodig zullen hebben.

"Problemsolving, reflection, creativity, critical thinking, learning to learn, risk-taking, collaboration, and entrepreneurship will become key competences for a successful life in the European society of the future. While mathematical, verbal, scientific and digital literacy will remain key building blocks for successful participation in society, it will become increasingly important for citizens to have a better understanding and awareness of the natural and social environment in which they live, which will lead to a new focus on nature and health on the one hand, and on civic competences on the other."

Veel van de veranderingen worden al gedurende een langere tijd voorzien maar bereiken nu een niveau dat ze elkaar versterken. Overheden zullen daarom haast moeten maken met beleid om het onderwijs te hervormen. Om het onderwijs daadwerkelijk te personaliseren, om samenwerkend en informeel leren een goede plek te geven zijn integrale aanpassingen nodig in curricula, didactiek, assessment, lerarenopleidingen enzovoorts.

De vraag is, of er voldoende oog en besef van urgentie aanwezig is bij zowel de overheid als het onderwijsveld zelf.

De ballenbaklogistiek van Lingo

2012-02-19T14:33:00.000+01:00

Wie kent Lingo nou niet? Het populaire woordspelletje dat door de week dagelijks door steeds twee teams wordt gespeeld: wie is het best in het raden van (in het vernieuwde format) 5-, 6-, 7- en 8-letterwoorden.
Bij mij thuis heeft een tijdlang een zekere Lingokoorts gewoed nadat beide dochters zich hadden aangemeld. Na een eerste screening een tijd terug werden ze uitgenodigd om 'het spel' te komen spelen. Na al die weken bedenken van talloze woorden waarmee je in twee beurten in elk geval zo veel mogelijk klinkers in beeld hebt en eindeloos oefenen konden ze het letterlijk dromen. De jongste schrok een keertje wakker: "podium, p-o-d-i-u-m". Hoe dan ook, hun woordenschat is in de afgelopen maanden behoorlijk verruimd.

Het avontuur levert meteen een beeld op achter de schermen van zo'n programma. Gedurende drie dagen per maand worden per dag zo'n zes of zeven afleveringen opgenomen. Deelnemers en publiek voor een bepaalde opname worden op een zeker moment bij Studio 31 in Hilversum verwacht. Dat het dan nog wel een paar uur kan duren voordat de opnames beginnen, wordt er niet bij verteld. Voor de programmaleiding is het wel makkelijk: mensen zijn zeker op tijd en als er nog wat extra publiek nodig is, zijn er altijd wel wat mensen die op de tribune willen plaatsnemen. De koffie en meekoekjes waren snel op, wat wil je als je er om 17:00 moet zijn, je eigen kandidaten tegen 19:30 pas aan de beurt bent en de broodjes nog in de auto liggen.

Voorafgaand aan de opname wordt het publiek enthousiast gemaakt door een spreekstalmeester, die de intro, de tussendoor-applausjes, het 'oooh' bij een rode bal en het ongelooflijk debiele 'GROEOEOENN!' even oefent. Ondertussen worden opnames gemaakt die later in de opnames gemonteerd kunnen worden.
Mijn dochters zaten in de laatste editie van de opnamedag. De meligheid en concentratiegebrek bij het personeel was op dat tijdstip onmiskenbaar. Vele scènes moesten even opnieuw. Het kan je overkomen, dat je allemaal oneven getallen op je Lingokaart hebt staan maar bal 29 uit de bak trekt. De ballenjongen was er meermalen bij het wisselen van de ballen met zijn hoofd niet helemaal bij.
De regie laat vlot het trekken van een lingowinnende bal nog een keertje over te doen. De deelnemer neemt de winnende bal in de hand, grabbelt voor nep even met de bal in de hand door de ballenbak en kijkt vervolgens opnieuw blij verrast als met de bal Lingo gehaald wordt.
Uiteindelijk draait het allemaal om routine, zowel voor de medewerkers van het programma als voor de spelers. En de uitslag? Die is te zien in de uitzending van 12 maart. Tipje van de sluier? Een verpletterend 'veni, vidi, vici'! En dus een mooie zakcent voor die meiden...

Lerarenregister, aardige start maar nog niet af...

2012-02-12T13:21:00.000+01:00

Binnenkort gaat het 'lerarenregister' formeel van start. Op de website Registerleraar.nl kunnen leraren zich alvast registreren, mits ze een bevoegdheid hebben en een aanstelling van minimaal 0,2 fte.

"Het lerarenregister is een initiatief van de Onderwijscoöperatie. De Onderwijscoöperatie bestaat uit 5 onderwijsorganisaties die staan voor een versterking van de positie van de beroepsgroep leraren. Het lerarenregister maakt deel uit van die versterking."

De Onderwijscoöperatie bestaat uit de Algemene Onderwijsbond, Beter Onderwijs Nederland, CNV Onderwijs, Federatie Onderwijsbonden en het Platform VVVO.

Kerndoel van het register:

Registratie in het lerarenregister toont aan dat u actief werkt aan uw professionele ontwikkeling als leraar. Als Registerleraar versterkt u uw positie als lesgevende professional binnen het onderwijs. Ook laat u zien welke activiteiten u onderneemt om uw vakkennis te onderhouden. Zoals vakdagen en cursussen. Als leraar beheert u zelf uw gegevens.

Nog voor dat het register live gaat, is er al kritiek, onder meer van Paul Laaper en Karin Winters.

Als ik het geheel overzie, verwacht ik dat het in deze vorm niet gaat werken. Eerst een paar minder zwaarwegende aandachtspunten:

Registratie gebeurt op vrijwillige basis, als je tenminste aan de criteria voldoet (bevoegd, minimaal een 0,2 aanstelling). Op zich is er niets verkeerd met die criteria. Ook de verplichte aanstelling: als je en tijdlang niets meer met je vak doet, verlies je je vaardigheden. Die criteria worden bij aanmelding gecontroleerd.
Maar wat gebeurt er nu als je bij registratie een aanstelling hebt van (meer dan) 0,2 fte, maar een paar maanden later werkloos wordt (omdat je bij Amarantis of Zadkine werkt, bijvoorbeeld), of omdat je een andere baan krijgt. Vervalt dan je registratie?
Er is een procedure voor een herregistratie om de vier jaar. Er worden wel aselecte steekproeven gehouden om de registraties te controleren. In de praktijk kan het betekenen dat iemand vier jaar onterecht geregistreerd is.
Het doel van de registratie is bekwaamheidsonderhoud.

"Het register is een instrument en geen doel op zich. Het gaat er om dat de leraar zijn bekwaamheid onderhoudt. De leraar die dat doet, blijft in het register. Bekwaamheidsonderhoud is een continu proces. De doelstelling is dat iedere leraar steeds opnieuw binnen een periode van vier jaar voldoet aan de voorwaarde om te komen tot herregistratie."

Op dit moment worden aan een registratie nog helemaal geen bekwaamheidseisen gesteld. Die zullen nog wel moeten komen, waarbij de competenties die op basis van de wet BIO zijn geformuleerd als uitgangspunt gaan dienen. Er zijn natuurlijk wel instrumenten, die de Onderwijscoöperatie beschikbaar heeft, waarmee een en ander opgezet en vormgegeven kan worden.
Iedereen is zelf verantwoordelijk voor de eigen registratie. Dat is tegelijkertijd een zwak en een sterk punt. Zwak, omdat het kan leiden tot gepruts en opgepoetste dossiers. We hebben het echter wel over de docent als professional! Daar mag je toch van verwachten, dat als ze dit oppakken dat ook serieus zullen doen, toch?
Het sterke punt is dan ook de selfservice. Geen moeilijke procedures voor registraties, je bent zelf verantwoordelijk voor je gegevens.

Toch ontbreekt er iets essentieels aan het geheel: de stok achter de deur. Dat haalt het argument van de professional uit het vorige punt meteen onderuit, maar toch.
In de zorgsector wordt al lang gewerkt met registers. Elke beroepsgroep heeft er wel eentje. Als je als zorgverlener niet bent geregistreerd, mag je in de zorg bepaalde handelingen gewoon niet uitvoeren.

Voor veel therapeuten geldt, dat je niet verplicht bent om je te laten registreren. Alleen, zonder registratie komen de behandelingen niet in aanmerking voor vergoeding door een ziektekostenverzekering. Dat is pas een stok achter de deur. Het register dient daar als een kwaliteitskeurmerk. Om geregistreerd te mogen worden, moet je aan een aantal criteria voldoen, die de beroepsvereniging zelf mag opstellen. Ziektekostenverzekeringen stellen als eis dat zo'n beroepsvereniging is aangesloten bij een koepel. Die koepel controleert de registratievoorwaarden dan weer.

Een lerarenregister als kwaliteitsinstrument gaat dus alleen maar werken met zo'n stok achter de deur. Dat kan variëren van het omzetten van een tijdelijke naar een vaste aanstelling of een promotie of iets dergelijks.

Als je dan inderdaad in aanmerking komt voor een registratie, is dat een felicitatie waard. Dan heb je daadwerkelijk aangetoond over de kwaliteiten van een professional te beschikken. Op die manier kan het ook helpen de status van leraren te vergroten. Kortom, registratie is vrijwillig maar niet vrijblijvend!

Ervaringen met BYOD (2) Frustraties met ... ja wat eigenlijk?

2012-02-11T21:10:00.004+01:00

Inmiddels weer een aantal stappen verder in mijn BYOD-ervaringen. De meeste dingen gaan simpel, Office 2010 (krijg je automatisch bij Office 365) draait als een zonnetje. Waar het ook om begonnen was: Office 365 zelf, dat krijg ik niet goed geconfigureerd. Maar daar heb ik weinig last van omdat ik verder alles met Office zelf afkan.

Kortom...

Onderweg en op plekken zonder internet werk ik met een dongel om op internet te kunnen. Wat mail wegwerken, even iets opzoeken, het kleine werk. Niets bijzonders. Aan een limiet van 500 MB had ik tot dusver meer dan genoeg.
Toen ik deze week mijn verbruikt checkte, schrok me het apezuur: 4 Gb up en 4 Gb down. Op één dag. Wat heb ik gedaan dat er een hoeveelheid data door de ether is gegaan die overeen komt 60 uur muziek up- en weer downloaden. Genoeg voor een gigantisch ACTA-strafblad, ware het niet, dat ik helemaal niet weet wat ik gedaan heb om dat verbruik voor elkaar te krijgen. Dat gaat een behoorlijke rekening opleveren.
Ik ben behoorlijk gefrusteerd maar ik weet niet door wat...

Ervaringen met BYOD (1): Frustraties over Windows 7

2012-02-05T00:51:00.001+01:00

Ook mijn werkgever gaat aan de slag met Bring your own device en werken in 'the cloud' (Office 365). Het BYOD-traject houdt in, dat een medewerker een zekere vergoeding krijgt en daar vervolgens zelf een laptop voor aanschaft (tablets worden vooralsnog niet meegenomen, is het dan ook nog BYOD?). Er valt voor een werkgever wel het een en ander uit te zoeken en dus is er een pilot georganiseerd waar ik voor heb aangemeld. In een paar berichten mijn persoonlijke ervaringen.

Inmiddels heb ik een mooie Samsung 700Z5A gekocht. Dat had te maken met de kwaliteit (hoogste waardering bij de Consumentenbond), maar ook met de lange werkingsduur van de accu, de robuustheid van het ding, het redelijk beperkte gewicht hebben een rol gespeeld (ik zit veel in de trein te werken).

Het goed geïnstalleerd krijgen, heeft me heel wat hoofdbrekens gekost. Wat ging er mis?
Standaard worden bestanden opgeslagen in een map op de C-schijf onder de gebruikersnaam. Ik wil die bestanden op de D-schijf hebben. Nu kun je systeemmappen wel op de D-schijf krijgen: klik met de rechtermuisknop op de naam van een map (Mijn Documenten, Mijn Afbeeldingen, etc), zoek in het menu het tabblad Locatie en verbind de map met een andere map. En daar zit hem de kneep: je koppelt de map aan een andere map, daarna worden de bestanden verplaatst naar die nieuwe map en wordt de oude map verwijderd. Dus je moet er eerst voor zorgen, dat op de D-schijf een map klaar staat.
Dit kostte wat moeite, maar dat ging redelijk goed. Het probleem komt nog...

Eén van de zaken, waar we aandacht aan willen besteden, is de beveiliging van de gegevens. Mocht er een device gestolen worden, moet het niet zo zijn dat de gegevens van klanten op straat komen te liggen. Met Windows 7 Ultimate heb je met BitLocker de mogelijkheid om de gegevens op een schijf te encrypten. Dat ging makkelijk en tijdens het werken merk je er niets van.
Maar na het opnieuw opstarten gaat er wel wat mis. Omdat de map 'Bureaublad' ook op de D-schijf staat en die schijf eerst met een wachtwoord ontsloten moet worden, krijg je meteen een reeks foutmeldingen: er is geen Bureaublad. Dus bedacht ik me dat het slimmer was, de map 'Bureaublad' gewoon op de C-schijf te laten staan, waarom ook niet. En dus weer de locatie van de desbetreffende map aangepast. Maar daarbij vergat ik een nieuwe map 'Bureaublad' aan te maken in de map van mijn gebruikersnaam om vervolgens de map daaraan te koppelen. In plaats daarvan klikte ik de bovenliggende map met mijn gebruikersnaam aan vanuit het idee: verplaats de map weer naar deze map. Vanaf dat moment was de gebruikersnaam-map meteen ook de Bureaubladmap. Stommigheidje, maar ja. Maar erg vervelend, want nu staan er allerlei onzindingen op je bureaublad.
Maar dan is er geen enkele mogelijkheid om dat te herstellen! Ik heb van alles geprobeerd, de puinhoop werd alleen maar groter. Lekker begin...

Uiteindelijk heb ik een herstelpunt terug gezet met als consequentie, dat de hele installatie van Office 365 opnieuw moest...

Ik hoop dat mijn volgende berichten wat meer gaan over wat er allemaal allemaal kan in plaats van wat er allemaal mis kan gaan...

Leermiddelen in het MBO

2012-02-05T00:11:00.000+01:00

In een aan de ECK gerelateerd project gaat het om een uitwerking van de contentketen voor het MBO. Tijdens de laatste saMBO~ICT conferentie gaf Willem-Jan van Elk hierover een presentatie. Later heb ik er nog uitgebreid over doorgepraat met Jaap Jan Vroom van het Deltion College in Zwolle.

Een groep roc's heeft in samenwerking met enkele uitgevers en Kennisnet een procesmodel uitgewerkt voor het bestellen, betalen en leveren van studiematerialen. In een gezamenlijke sessie met alle betrokken partijen is gekeken naar een aantal knelpunten, die in de contentketen verder opgelost moeten worden. Daarbij ging het onder meer om:

Onvoldoende afspraken en standaarden in de keten
De keten is complex, er zijn te veel oplossingsvarianten.
Er is onvoldoende vraagarticulatie en regie vanuit de sector
De administratieve processen zijn slecht ingeregeld.

Vervolgens is een aantal knelpunten aangepakt. Zo is er een programma van eisen geformuleerd vanuit de instellingen. Er is een set van afspraken gemaakt, die moet leiden tot een (soort) standaardoplossing voor allerlei partijen. Op de langere termijn moeten ervaringen worden uitgewerkt tot een visiestuk.

Het uitgangspunt is dat een leerling bij de aanvang van het schooljaar kan starten met het onderwijsproces omdat alle (digitale en folio-) materialen op tijd beschikbaar zijn en dat de ict-voorzieningen ook werken.
Het idee is nu om (per school) een omgeving te realiseren waarin de onderwijsteams een materialenlijst kunnen samenstellen en een student de benodigde materialen kan bestellen en afrekenen. Eigenlijk een webshopidee. Na betaling heeft de student via de leeromgeving direct toegang tot de digitale lesmaterialen.

De voorgestelde aanpak biedt veel mogelijkheden maar er moet ook veel geregeld worden!

Stel je een omgeving voor waarin docenten een boeken- en materialenlijst kunnen samenstellen per opleiding.
De materialenlijsten van de verschillende uitgevers moeten dan in die omgeving beschikbaar zijn. Dat vraagt om afspraken met betrekking tot de vorm waarin die gegevens beschikbaar moeten worden gesteld: een format voor alle uitgevers. Die gegevens moeten in de omgeving beschikbaar zijn. Dat gebeurt door het inlezen van bestanden die door de uitgevers worden aangeboden.
Om boeken en materialen te bestellen moet een student kunnen inloggen in de omgeving. Dat lijkt simpel maar is het niet, met name voor de aankomende eerstejaars.
Als een student zich inschrijft voor een opleiding krijgt hij meestal een inlogaccount voor het netwerk, de elo, etc. bij de start van het nieuwe schooljaar. Dat is te laat voor het bestellen. Er moeten dus eerder inlogaccounts worden gerealiseerd. Bij het inloggen moeten ook gegevens worden overgedragen over de opleiding en evt leerjaar zodat de student alleen relevante boeken en materialen ziet en niet de complete waslijst van alle opleidingen.
De omgeving moet het mogelijk maken dat er betaald kan worden. Het technisch mogelijk maken dat er betaald wordt, is niet het grootste probleem. Maar wat er vervolgens met die betaling moet gebeuren is een ander verhaal. In de regel moet er immers aan verschillende partijen worden betaald.
Dat vraagt om een partij die het geld ontvangt en vervolgens afrekent met de verschillende leveranciers. Dat kan de school natuurlijk zelf doen. Dat kan zelfs een leuke bron van inkomsten zijn omdat er door de grote schaal waarop wordt ingekocht er een 'boekhandelkorting' kan worden bedongen bij de uitgevers. Daar staat wel de hele problematiek van inkoop, voorfinanciering, distributie enzovoorts tegenover. Dat is iets waar boekhuizen als Werter, Iddink en van Dijk (VDE) goed in zijn. Het alternatief is dan om afspraken te maken met zo'n partij. Die krijgen de bestellingen door, versturen de boeken naar het adres van de student en rekenen af met de uitgevers. Geen gedoe voor de school. Er zijn boekhuizen, die al min of meer op zo'n manier werken.
Als eenmaal betaald is (of er is op een andere manier een bevestiging gegeven dat betaald zal worden, bijvoorbeeld via een nog te krijgen factuur), moet de student toegang krijgen tot de digitale leermiddelen.
Tot voor kort kreeg de student vaak een soort voucher met een speciale toegangscode. Daarmee werd een relatie gelegd tussen het schoolaccount van de student en de toegang tot het leermiddel, dat vaak op een omgeving bij de uitgever staat. Dat was vaak een hele administratieve onderneming waarbij vaak iets fout ging. In de nieuwe situatie heeft de student al ingelogd in de webshopomgeving. Na betaling kan zijn inlogaccount met nog enkele andere gegevens direct doorgestuurd worden aan de uitgever die er de toegang mee kan regelen. Daar moeten dus weer afstemmingsafspraken over gemaakt worden tussen uitgevers om dat allemaal op dezelfde manier te laten gebeuren. Ook moeten er afspraken zijn over het moment van toegang en de duur van de licentie. Als een student op 1 juni de boekenlijst heeft ingestuurd en betaald, is het vervelend als hij het jaar daarop per 1 juni geen toegang meer heeft.
Als de student eenmaal met de content aan de slag gaat, wil zijn docent graag kunnen kijken naar de vorderingen.
Binnen de omgeving van de uitgever moet dus niet alleen de student bekend zijn, ook de docent moet toegang hebben. En die wil niet gaan zoeken naar zijn eigen studenten in een hele waslijst, hij wil gewoon zijn eigen studenten zien, op dezelfde manier in de groepen of klassen zoals hij die hij ook kent. Die gegevens moeten dus bij de uitgever bekend zijn.
Het zou ook mooi zijn als die resultaten van studenten vanuit de verschillende methoden van verschillende uitgevers in één overzicht bij elkaar komen te staan.
Ook daar zullen dus afspraken over geformuleerd moeten worden.

In een verhaal als dit komt duidelijk naar voren hoe de keten in elkaar zit. Vaak is het zo, dat de verschillende partijen in zo'n keten verschillende belangen hebben maar tegelijkertijd van elkaar afhankelijk zijn. Standaarden (afspraken) moeten de processen stroomlijnen waardoor partijen de gemeenschappelijke processen met minder moeite beter kunnen laten verlopen. Tegelijkertijd is er vaak ook een rol weggelegd voor een centrale figuur, die met kennis van zaken de partijen bij elkaar brengt: een keten regisseur.

Het is mooi dat enkele roc's met een aantal partijen aan de slag gaan met het uitwerken van de afspraken en het uittesten van de oplossingen in de praktijk. Het zal in elk geval het werken met digitaal lesmateriaal een stuk makkelijker maken en daarmee ook dichterbij brengen.

Strategisch HR: noodzaak in het onderwijs

2012-01-29T17:55:00.000+01:00

Elke onderwijsorganisatie heeft wel een afdeling, dienst of functionaris die zich met personeelszaken bezighoudt. Tegenwoordig is het modern om te spreken over HR: 'Human Resource'. Of het verengelsen van de term iets wezenlijks toevoegt, laat ik in het midden. Het belang om er strategisch mee om te gaan wordt wel steeds groter! Er is sprake van verschillende ontwikkelingen, die dat nodig maken.

Vergrijzing is zo'n thema dat langzaam maar zeker steeds nijpender wordt. Ik gaf in een vorig bericht al aan dat het een kwantiteitsprobleem is dat langzaam maar zeker een kwaliteitsprobleem wordt.
In een aantal gesprekken bij onder meer roc's blijkt, dat onderwijs- en HR-directeuren nauwelijks zicht hebben op het probleem, gewoonweg, omdat de informatie niet beschikbaar is. Dat maakt het dan ook onmogelijk om afgewogen strategische en tactische beslissingen te nemen.

Over wat voor informatie gaat het eigenlijk?
Een directeur wil weten welke veranderingen hij de komende jaren kan verwachten in de samenstelling van zijn teams. Voor een belangrijk deel gaat dat over een voorspelbare uitstroom:

Welke mensen zullen tussen 1 en 5 jaar het onderwijs gaan verlaten op basis van hun leeftijd?
Welke bevoegdheden (opleidingen, competenties) zijn daarbij betrokken?
Welke functies/rollen zijn daar bij betrokken?
Om welke omvang in lesuren gaat het dan?

Als je je een beeld kunt vormen van die ontwikkelingen kun je je er ook op voorbereiden door al gericht in die richting te gaan werven, op scholingstrajecten gaan sturen, dat soort dingen.
In feite gaat dit nog over een 'eenvoudige' vervangingsvraag. Moet een directeur een goede docent vanwege krappe budgetten ontslaan of ziet hij mogelijkheden om hem nog even vast te houden omdat een oudere collega binnenkort gaat vertrekken?
Het blijkt op dit moment nauwelijks mogelijk te zijn die informatie boven water te krijgen, gewoonweg omdat het op veel scholen niet wordt geregistreerd. Hoog tijd, zou je zeggen.
Er zijn nog veel meer factoren, die een rol spelen. Hoe gaat het met de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Zijn die te vertalen in belangstelling voor bepaalde opleidingen? Zijn er groeiende opleidingen (en zijn er in die richting dus meer mensen nodig?), gaan er nieuwe opleidingen gestart worden of zijn er juist opleidingen die afgebouwd zullen gaan worden?

Bij de te verwachten grote uitstroom gaat er meer verloren dan inzetbare docenturen. De specifieke kennis, die iemand heeft, of zijn relatienetwerk. Dat zijn persoonsgebonden factoren waar op dit moment nog helemaal niet zoveel aandacht voor is.

Een ander thema dat speelt, is de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Waar je in de zorg al steeds meer zorgverleners ziet, die als zzp aan de slag gaan, is dat in het primaire proces van het onderwijs nog nauwelijks het geval. De vraag is of dat zo blijft, of dat zo moet blijven.
Krapte in de budgetten wordt vaak vertaald in een ontslagronde voor een groep docenten. Stel je voor, dat je om een vaste basis een flexibele schil van mensen hebt waarmee je makkelijk kunt schuiven. In feite is dat in de praktijk al zo: veel docenten krijgen jaren achtereen een tijdelijk contract. Dat is echter flexibiliteit één kant op: er uit als er geen werk meer is.
Vanuit de maatschappelijke tendens van flexibilisering van de arbeidsmarkt lijkt het me zinvol eens te verkennen wat de mogelijkheden zijn van een pool van mensen die snel inzetbaar zijn voor een vervanging of vacature. Misschien hoeven dat niet eens primair docenten te zijn, mensen met een deeltijdbaan en een onderwijsbevoegdheid, waarom niet? Dan komt er echt een verbinding tot stand tussen school en praktijk.
Misschien een aardig thema om mee te nemen in de discussie over macrodoelmatigheid?

Educatieve Contentketen komt op stoom

2012-01-27T17:42:00.001+01:00

De Educatieve Contentketen is een programma dat (kort door de bocht geformuleerd) de beschikbaarheid van (met name digitaal) lesmateriaal in het onderwijs moet verbeteren. Daarbij wordt gekeken naar de vindbaarheid, toegankelijkheid (distributie), bruikbaarheid en arrangeerbaarheid. Het zal duidelijk zijn, dat het gaat over een aantal processen in een keten met meerdere partijen, die niet allemaal dezelfde belangen hebben.Over het maken, gebruiken en beoordelen van leermiddelen doet het programma overigens geen uitspraken, die onderwerpen vallen buiten de scope van dit programma.
Tijdens een presentatie tijdens de laatste saMBO~ICT-conferentie gingen Arjan van Venrooij en Nico Verbeij nader in op wat er al is gebeurd en nog staat te gebeuren.

In het programma is een visie geformuleerd hoe de contentketen moet bijdragen aan goed onderwijs:

Aantrekkelijk onderwijs, passend bij de leerbehoefte van leerlingen op basis van een mix aan leermiddelen.
Een variëteit aan leermiddelen maakt ook flexibeler, meer op maat gesneden onderwijs mogelijk.
Een docent moet mogelijkheden hebben om passend onderwijs te realiseren door leermiddelen te kunnen variëren (arrangeren).

Er is expliciet voor gekozen om niet de leerling maar de docent centraal te stellen in deze keten. Die vervult immers een sleutelrol in het selecteren van het lesmateriaal.
Binnen het programma worden geen leermiddelen gemaakt en worden ook geen uitspraken gedaan over de kwaliteit, dat is immers aan de gebruiker. Evenmin besteedt het programma aandacht aan het gebruik in de klas.

Eén van de belangrijke aandachtspunten binnen het programma is het verbinden van lesmateriaal aan de kerndoelen (PO, VO) en de kwalificatiestructuur (MBO). Met name is door de grote varieteit best lastig te realiseren. Overigens is dat door de Stichting Praktijkleren al uitgewerkt voor de economische opleidingen in het Knooppunt MBO.

LiMBO is een aan de ECK gerelateerd project waar een aantal knelpunten in de keten worden aangepakt. Daarover meer in een ander bericht.

Selecteren of voorsorteren aan de poort?

2012-01-23T14:01:00.000+01:00

Een bericht van Patrick Koning was voor mij aanleiding om ook wat aandacht aan het onderwerp te besteden. Ik had het desbetreffende artikel over selecteren aan de poort in Onderwijsinnovatie ook gelezen en had het onderwerp op mijn 'bloglijst' gezet (waar steeds meer onderwerpen bijkomen en er te weinig van afgewerkt worden, maar dat is een ander onderwerp).

Het artikel beschrijft de effectiviteit van selecteren aan de poort. Interessant in dat artikel is het feit dat selectie aan de poort kan leiden tot veel onterecht afgewezen studenten. Dat is niet handig, maar daar wil ik het eigenlijk niet over hebben.
Het artikel is vooral gericht op het Hoger Onderwijs. Dat verklaart, waarom ook aandacht besteed wordt aan bijvoorbeeld de University Colleges (waar streng wordt geselecteerd aan de poort). Het verklaart naar mijn idee ook waarom geen aandacht besteed wordt aan de vraag of selectie aan de poort wel wenselijk is. Die vraag speelt in het HBO immers niet of nauwelijks. Als je in het Hoger Onderwijs niet wordt aangenomen, zijn er nog enkele alternatieven, je kunt altijd nog kiezen voor een 'makkelijkere' HBO-opleiding of voor het MBO.
In het MBO wordt af en toe ook geroepen om selectie aan de poort om op die manier het rendement te verbeteren. Waar dat in het HBO nog te verdedigen is, wordt dat voor het MBO een stuk lastiger. Voor de hogere niveaus zou een selectie aan de poort nog kunnen verdedigen door te stellen dat er nog kunt kiezen voor een vergelijkbare opleiding op een lager niveau.
Maar als een student wordt afgewezen op een lager niveau, wordt het lastiger. Het op die manier nastreven van een hoger diplomarendement gaat dan ten koste van het maatschappelijk rendement van het onderwijs. Of die studenten worden opgevangen in laatste kans onderwijs of worden zelfs helemaal niet meer opgevangen met alle consequenties van dien. Aandacht deze voor 'long tail' beschreef ik in een eerder bericht als één van de succesfactoren van goede onderwijssystemen.

In het artikel wordt aandacht besteed aan de manier waarop je zou kunnen selecteren aan of na de poort: instaptoetsen, intakegesprekken, bindend studieadvies. Dat laatste blijkt het meest succesvol maar betekent natuurlijk, dat er al een jaar geïnvesteerd is in een student zonder rendement. En dat telt mee in rendementcijfers.
Meer en meer MBO-instellingen organiseren momenteel een soort verlengde intake. Een oriëntatieperiode van een maand of twee waarbij gekeken wordt naar allerlei aspecten, die het studiesucces kunnen beïnvloeden. Zoals dat nu op veel plekken gebeurt, valt dat te zien als het begin van een kleine paradigmashift: er wordt niet gekeken of de student bij de opleiding past, er wordt gekeken of, en zo ja, hoe de opleiding kan worden aangepast aan de student. En als het echt niet past, kan een student worden doorverwezen naar een alternatieve opleiding. Niet selecteren maar voorsorteren.

Doelmatigheid in het MBO

2012-01-19T21:56:00.002+01:00

(Zie ook het bericht van Joël de Bruijn)
Het thema van de conferentie is 'doelmatigheid versus onderwijskwaliteit'. Paula Sukel (CvB ROC Tilburg) gaat daar aan het begin van de conferentie op in.

Onderwijskwaliteit wordt vaak uitgedrukt in termen van rendement, aantallen diploma's en dan vooral ten opzichte van andere instellingen. Voor de Tweede Kamer is het ook een klas met een docent ervoor. Dat geeft spanningen voor de organisatie maar ook voor de docenten.
Opleiden omvat eveneens de persoonlijke ontwikkeling en dat gaat niet altijd samen met een 'kwaliteitsdoelstelling' als het toewerken naar het diploma. Kwaliteit gaat ook over bedrijfsvoering, de onderwijslogistiek. ICT speelt daarin een belangrijke rol. De effectiviteit van het onderwijs kan met behulp van ICT nog een stuk verbeteren. Met name als straks opleidingen moeten worden ingekort waarbij ook meer onderwijsuren binnen de instelling moet en worden gegeven. Tel daarbij op het verplichte taal en rekenen. ICT zal op verschillende manieren het onderwijs moeten ondersteunen.
Alles bij elkaar moet er nog veel gebeuren om uiteindelijk uit te kunnen komen bij any time, any place, any device.

Rob Vink (onderzoeker bij het IVA) geeft een keynote over doelmatigheid in het MBO: Optimaliseren op het kruispunt van belangen.

Het MBO dient verschillende belanghebbenden, elk met bepaalde doelen, eisen en verwachtingen bij het MBO: studenten, bedrijfsleven, overheid (met belangen vanuit zowel arbeidsmarkt, burgerschap als veiligheid), medewerkers.
Doelmatigheid gaat dan over de manier waarop alle doelen bereikt kunnen worden. Die doelen zijn vaak tegenstrijdig. Zo staat toegankelijkheid tegenover onderwijskwaliteit en staat individualisering tegenover doelmatigheid (waarvoor eigenlijk massa nodig is).
Verder moet onderscheid gemaakt worden tussen verschillende niveaus van doelmatigheid. Een vraagstuk op het terrein van macrodoelmatigheid is natuurlijk: worden studenten arbeidsmarktrelevant opgeleid?
Alle instellingen maken daarbij een microrationele afweging. De som van alle microrationele beslissingen samen maken dat er geen macrodoelmatigheid wordt bereikt: versnippering van opleidingen en er worden teveel studenten opgeleid voor een beroep waar maar beperkt behoefte aan is.

De relatie tussen doelmatigheid en kwaliteit is afhankelijk van de context van waaruit het vraagstuk wordt benaderd. Wat is dan doelmatig?
Hoewel de keus vaak valt op het maximaliseren op één deelbelang moet het eigenlijk gaan om het optimaliseren van de verschillende deelbelangen. Je hebt dan goed contact nodig met de omgeving, de verschillende belanghebbenden. Daar ligt meteen een relatie met informatiemanagement: het afleggen van verantwoording aan alle stakeholders.
Instellingen hebben er alle belang bij om naar de stakeholders duidelijk te maken dat het complex is om alle verschillende deelbelangen goed te behartigen.
Daarbij komt dat de omgeving ook nog eens voortdurend verandert. Dat maakt het zoeken naar een balans tussen de deelbelangen nog wat moeilijker, het gaat om schuivende panelen waarop je je voortdurend moet richten.

Relevante trends worden ingedeeld naar DEPEST: demografisch, economisch, politiek, ecologisch, sociologisch/cultureel en technologisch.
In een matrix kunnen ontwikkelingen worden weergegeven waarbij op de ene as de impact is weergegeven (grote impact / kleine impact) en en op de andere as de onzekerheid (hoge onzekerheid / lage onzekerheid). Met ontwikkelingen die een grote impact zullen hebben, zul je zeker iets moeten, als het ook nog eens gaat om een grote onzekerheid weet je eigenlijk niet wat je dan moet doen.

Belangrijke trends, waarmee je als onderwijsinstelling rekening mee moet houden kunnen worden aangeduid als versnelling, verdichting en versnippering. Onder versnelling vallen zaken als de afnemende halfwaardetijd van informatie en kennis, technologische ontwikkelingen maar ook de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Onder versnippering vallen zaken als individualisering, leveren van maatwerk en de behoefte aan kleinschalig onderwijs. verdichting heeft betrekking op de netwerk- en systeemintegratie, complexiteit, de behoefte aan 'just in time'.

Om de complexiteit samen te vatten:
Leveren van meer en beter onderwijs met minder middelen in een omgeving die steeds verandert en complexer wordt.
Daarbij is het een organisatorische opgave om de balans te vinden tussen

Flexibilisering versus standaardisering (met een persoonlijke noot: hoewel?)
Massaproductie versus maatwerk
Leren voor vandaag versus leren voor de toekomst
Een zelfstandige uitvoering versus uitvoeren in coproductie.

Het kruispunt, waar de verschillende belangen bij elkaar komen, is vooral op het niveau van een unit, misschien zelfs een team. Dat levert meteen het bestuurlijk dilemma op van bestuurlijke eenheid versus organisatorische verscheidenheid: op welk niveau moeten doelmatigheidskeuzen worden gemaakt?

Informatiemanagement speelt een belangrijke rol in de doelmatigheid, zoals Paula Sukel ook al aangaf.:

Het toenemend belang om de buitenwereld naar binnen te brengen. Informatiemanament moet zorgen voor het beheersbaar maken van diversiteit.
Informatiemanagement sppelt een belangrijke rol om de complexe onderwijslogistieke processen goed te laten verlopen.
Tot slot moet informatiemanagement een brug slaan tussen bestuurlijke eenheid en organisatorische diversiteit: verantwoording versus sturing.

Vink sluit af met nog wat aanvullende v's voor de student: verbinding, vertraging, verwondering.

Gevangen in de wolken: over lock-in in de cloud

2012-01-18T23:11:00.000+01:00

Op de saMBO~ICT conferentie in Tilburg geeft Fabrice Mous van Ictivity de eerste keynote over cloudcomputing. Mous start zijn presentatie met de mededeling, dat hij geen cloudexpert is al is hij wel een fan van interoperabiliteit.

Het cloudlandschap
In 2008 is cloudcomputing als begrip opgekomen: op aanvraag beschikbaar stellen van gegevens zoals stroom uit een stopcontact. Vergelijkbaar met ASP, hosting, kortom oude wijn in nieuwe zakken. Cloudcomputing werd gepromoot als dé oplossing tegen vendor lock-in en vóór interoperabiliteit.
Enkele belangrijk aspecten zijn:

Betalen naar gebruik. De vraag is dan wel, welk kostenmodel zit er onder? Er vindt een verschuiving plaats van kapitaalkosten naar operationele kosten.
Het is elastisch (schaalbaar).
Resources zijn niet meer plaatsgebonden en bovendien 'ongelimiteerd' beschikbaar.

Ford zei het al: waarom maken als we het kunnen kopen?

Mous neemt ons mee langs de verschillende servicemodellen (die in dit publiek toch bekend verondersteld mogen worden).

Software as a service (Saas): Office 365, Google docs, etc
Platform as a service (Paas): platformen als microsoft azure, OpenShift, Google app engine, die zijn met name bestemd voor ontwikkelaars.
Infrastructure as a service (Iaas): infrastructuur, servercapaciteit.

De oplossingen kunnen ook nog op verschillende manier beschikbaar worden gesteld: je kunt dan spreken van een public cloud (helemaal via internet), een private cloud (via internet maar op eigen servers) of een mix, een hybrid cloud.

Over deze indeling valt nog wel iets te zeggen. De cloud wordt vooral geassocieerd met een applicatie of data 'ergens in de lucht'. Je kunt dan eigenlijk niet aangeven waar die data nu eigenlijk fysiek staat. Als er gesproken wordt over Saas-oplossingen heeft men het eigenlijk over iets, dat een tijd geleden nog werd aangeduid als ASP (application service providing ofwel hosting). De applicatie staat ergens bij een leverancier op een server, duidelijk fysiek aanwijsbaar. Inmiddels staan veel applicaties allang niet meer binnen een instelling maar op een server bij de leverancier. Dat 'voelt' nog helemaal niet als cloud. In feite gaat het wel over Saas in de private vorm. De data is fysiek aanwijsbaar aanwezig op je eigen (gehoste) fysieke of virtuele server. Is dat nu wel of geen cloud?

Mous gaat in op een aantal voorbeelden waarbij duidelijk is, dat de cloud niet de oplossing is tegen vendor lock-in. Jim Whitehurst, CEO van Red Hat (Linux) zei het al: Cloud is in feite de 'ultimate vendor lock-in'

Als je Office 365 wilt gebruiken op een tablet, heb je meteen een probleem. Het aanmelden gaat goed, maar vervolgens heb je de Silverlight plugin nodig. Die kan dan weer niet geinstalleerd worden op een tablet. In feite is er dus een lock-in met een Microsoft platform. Het gaat dus om een 'Windows only' cloud service.
Salesforce is een cloudapplicatie voor financiële zaken, zeg maar, je boekhouding. De applicatie werkt heel veel met metadata, heel specifieke, gesloten metadata. Overstappen naar een andere leverancier kan dan alleen met hele hoge kosten voor het omzetten van de metadata. Natuurlijkbgeeft Salesforce aan, dat de klant eigenaar is van alle data. Maar ja, als je een export maakt van al je data krijg je wel een bestand met alle data maar zonder datamodel, zonder relatie tussen al die gegevens. Alsof je een telefoonboek downloadt met eerst alle namen, dan alle adressen en vervolgens nog alle telefoonnummers mrt alleen maar een komma tussen de opeenvolgende velden. Ga er maar aanstaan!
Nadat de Google app engine na een proefperiode (als beta-versie) als definitieve versie beschikbaar kwam, werd er meteen een behoorlijk prijskaartje aangehangen. Google werkt met een eigen database met een eigen werktaal. Omdat alles vast hangt aan je Google-account volgens het 'Google identity model' kun je in feite niet migreren naar een ander platform. Dan kun je met een gerust hart een flink prijskaartje hangen aan het gebruik van de app engine...
Coghead is ook een app engine ook met een eigen taal. Coghead werd overgenomen door SAP. Dat bedrijf heeft vervolgens alle gebruikers 8 weken de tijd gegeven de code in de engine om te schrijven naar een ander platform, na die tijd moest men kiezen voor het verwijderen van alle broncode dan wel tegen betaling gebruik blijven maken van de Coghead/SAP-omgeving.
Bij Amazon kun je serverruimte huren. Daar worden back-up images van gemaakt. Mooi als je de inhoud van zo'n server naar een andere provider zou willen overbrengen. Helaas is zo'n image niet op andere servers te installeren, behalve op een andere server van Amazon...

De conclusie is, dat hoe hoger je in de cloud zit (van Iaas via Paas naar Saas) des te waardevoller de data eigenlijk zijn maar ook des groter de afhankelijkheid van de provider blijkt te zijn.

Mous geeft als advies om een overstap naar de cloud goed te overwegen. Daarbij moet je als instelling niet al te overhaast te werk gaan en daarbij een duidelijk risicomanagement voeren. Weet met wie je in zee gaat en wat je in geval van problemen moet doen over te kunnen stappen.

Aardig verhaal, van een keynote voor dit publiek mag je wat meer verwachten...

Anti-censuur

2012-01-18T11:28:00.001+01:00

Wikipedia op zwart, Trendmatcher met een rouwrand, Contentgirls met een zwarte banner, vele blogberichten en acties die van 18 januari een virtuele stakingsdag maken.
In Amerika wordt vandaag gedebatteerd over de Stop Online Piracy Act (SOPA), een wetsvoorstel dat de auteursrechten moet beschermen van film- en muziekproducenten. Tegenstanders zijn vooral bang voor het vrije internetverkeer.
Ik laat even in het midden of het het uitgangspunt (het beschermen van auteursrechten) al dan niet terecht is, het gaat vooral om het effect dat ook allerlei andere initiatieven (zoals een Wikipedia) kunnen sneuvelen op grond van die wet. En dat terwijl het uiteindelijke doel niet bereikt zal worden. De internetcommunity is te creatief om dit soort dingen met regels af te kunnen dwingen, dat heeft het verleden al vaker laten zien. De wet zal simpelweg niet te handhaven zijn. Het is een vorm van oud denken, die belemmerend werkt op innovatie van en met internet.

Het doet me denken aan de metafoor van de ijsfabriek, die ik al eens eerder heb aangehaald.

Zo in het begin van de vorige eeuw zag je op veel plaatsen ijsfabrieken, waar grote ijsblokken werden gemaakt die mensen mensen konden gebruiken voor koeling. Toen de electriciteit ook beschikbaar kwam voor 'gewone mensen' zagen de ijsfabrieken een grote bedreiging in de opkomst van koelkasten. Ze hebben veel gewaarschuwd tegen de onbetrouwbaarheid van die dingen, tegen het gevaar van het ammoniak waarmee toen nog gekoeld werd. Geloof het of niet, de ijsfabrieken hebben het niet gered. En waarom? Omdat ze ijs verkochten. Als ze eens goed hadden nagedacht over wat ze eigenlijk verkochten (namelijk houdbaarheid van bederfelijke waar) dan hadden ze de ontwikkelingen (electriciteit) waarschijnlijk aangegrepen om hun product aan te passen aan de nieuwe omstandigheden (nieuwe manieren om bederfelijke waar houdbaar te maken met lage temperaturen), dan waren ze wellicht een grote koelkastenfabrikant geworden.

Al die film- en muziekproducenten zijn ijsfabrikanten, die op een andere manier zouden moeten kijken naar hun producten en de manier waarop ze geld verdienen (denk ook aan 'business model innovation' van Osterwalder).

En wat de actie betreft: die is blijkbaar heel succesvol. De website van www.bof.nl/doe-mee/ is tenminste al de hele ochtend niet bereikbaar. Op die manier wordt het vanzelf een staking...

Hoe moet je iets veranderen in het onderwijs?

2012-01-16T23:11:00.000+01:00

In een van mijn vorige berichten gaf ik aan waarom je juist nu iets moet veranderen in het onderwijs. Het is dan nog wel de vraag hoe je dat dan moet doen.
In een uitgebreid artikel in The Economist van alweer een paar maanden geleden wordt een aantal factoren op een rijtje gezet, die een rol kunnen hebben gespeeld in de uitkomsten van 'the Programme for International Student Assessment' (PISA) van de OECD sinds 2000. In dat onderzoek worden 15-jarige leerlingen op een aantal terreinen met elkaar vergeleken.

Wat in elk geval niet helpt, is er gewoon meer geld in stoppen.

"The idea that good schooling is about spending money is the one that has been beaten back hardest. Many of the 20 leading economic performers in the OECD doubled or tripled their education spending in real terms between 1970 and 1994, yet outcomes in many countries stagnated—or went backwards. Educational performance varies widely even among countries that spend similar amounts per pupil. Such spending is highest in the United States—yet America lags behind other developed countries on overall outcomes in secondary education. Andreas Schleicher, head of analysis at PISA, thinks that only about 10% of the variation in pupil performance has anything to do with money."

Dat het rendement van extra geld in het onderwijs op dit moment nauwelijks iets oplevert, zoals een onderzoek van het SCP recent liet zien, mag de overheid zichzelf behoorlijk aanrekenen.
Wat wel helpt?

"Technology has also made a difference. After a number of false starts, many people now believe that the internet can make a real difference to educating children. Hence the success of institutions like America’s Kahn Academy."

Technologie maakt heel veel mogelijk (zie bijvoorbeeld dit artikel over 'flipping the classroom'). Het wordt dan wel lente in het onderwijs, maar de kern van de verbeteringen is een mix van decentralisatie (scholen bepalen zelf het curriculum), een focus op de minder goede leerlingen, diversiteit in scholen en natuurlijk goede docenten.

"So what are the secrets of success? Though there is no one template, four important themes emerge: decentralisation (handing power back to schools); a focus on underachieving pupils; a choice of different sorts of schools; and high standards for teachers."

(...)

"What is clear, however, is that the shiniest new academy will struggle without decent teachers. An emphasis on better teacher quality is a common feature of all reforms. Countries like Finland and South Korea make life easier for themselves by recruiting only elite graduates, and paying them accordingly. Mr Gove has said that he wants to raise the degree threshold for teachers and offer “golden hellos” in areas of shortage, like science and language teaching. America has experimented at state level with merit pay and payment by results, but often in the teeth of opposition from the teachers’ unions.

In schools reform, structural progress —new sorts of schools, reorganised old ones, new exams— can happen very fast. Better teachers take much longer to form. They should be made the priority."

Dit alles past in maatschappelijke discussie over wat we werkelijk met het onderwijs willen. Juist vanwege het feit dat het opkrikken van de kwaliteit van docenten een behoorlijke tijd vergt, zou daar het accent moeten liggen, zoals de Onderwijsraad vorig jaar nog betoogde met 'elke meester een master'.

Zwart-witte kathedralen bouwen met Educus

2012-01-11T21:51:00.000+01:00

Educus is een softwareleverancier die onderwijsapplicaties als Eduarte (MBO) en Alluris (HBO) op de markt brengt. Op 11 januari is het vijfjarig jubileum van deze joint venture van Topicus en Stoas gevierd met een 'Educus Experience'. Een mooie gelegenheid om eens in de keuken te kijken. Op het programma staat een keynote van Daan Quakernaat en verder een aantal parallelsessies rondom onderwerpen die het gebruik van ICT in het MBO en HBO raken.

Daan Quakermaat houdt een warm pleidooi om vooral kathedralen te bouwen.
Dat deed hij door eerst het toppunt van bureaucratie te demonstreren: het bommeldingsformulier (ja die bestaan echt): alsof je tijdens de bommelding op je gemak met de melder gaat keuvelen over het wat en het waarom van die bom. Daan beschouwt dat als een 'anti-kathedraal': een onzinding, iets dat wel werk kost maar geen resultaat oplevert.

Daan neemt het publiek vervolgens mee langs een aantal kathedralen. Zijn verwondering komt voort uit de vraag hoe mensen indertijd in staat waren kathedralen te bouwen met zo weinig hulpmiddelen en ook met een heel beperkt plan: ze maakten een schets en begonnen gewoon.
Als je dat vergelijkt met nu: vroeger hadden mensen niets en konden ze alles, nu hebben mensen alles...
Als er bij het bouwen van een kathedraal iets misging, werd er nagedacht over de oorzaak, eb vervolgens begonnen ze weer opnieuw. Het heeft niet voor niets drie eeuwen geduurd voor de kathedraal van Reims af was (van 1211 tot 1516). Nou ja, af, toen zijn ze gestopt. In het oorspronkelijk plan waren 7 torens opgenomen, het uiteindelijk resultaat heeft er twee, en die zijn niet eens af. De vraag is dan wel of je de rest nu echt mist.
Tegenwoordig zijn we erg bang om kathedralen te bouwen. Alles moet helemaal bekend en afgedekt zijn: resultaat, doorlooptijd, budget. Als één van die drie ontbreekt gebeurt er niets.
Kathedralen zijn natuurlijk metaforisch: Ook Hubble, Google en zelfs de Euro zijn met vallen en opstaan gerealiseerd.

Daan beschrijft de wereld als zwart wit. Aan de linkerkant (zwart) staan dingen als structuur, checklist, regels, ICT, procedures, ISO9001, kortom: structuur. De rechterkantkant (wit) gaat over visie, intuïtie, creativiteit.
Je hebt beide nodig. Het gaat om het combineren van die twee, iteratief ontwerpen en bouwen, dromen en doen.
Maak een globaal plan, voer een stuk uit, leer van de fouten, verbeter en ga door.

In Nederland hebben we nog een probleem daarbij: we zijn te lief voor elkaar, we vinden het steeds moeilijker om elkaar af te rekenen. Dat maakt dat er niet geleerd wordt van fouten. Steenhouwers maakten vroeger een eigen teken in de stenen, die ze maakten. Daar werd hij op afgerekend, zowel in termen van productie (zoveel stenen is zoveel salaris), maar ook op fouten. Als er een muur neerkwam werd wel even gekeken van wie die muur was. Niet afrekenen betekent dat fouten gemaakt blijven worden.
Beschouw de zwarte kant als het geweten, de witte kant als een moreel kompas.
Als je kijkt naar het onderwijs kun je zeggen dat het de afgelopen 10 jaar in staat is geweest de zwarte kant (de administratie) beter op orde te krijgen. Dat biedt nu ruimte om kathedralen te gaan bouwen.

Op een mooie manier neemt Daan het fietsenprobleem in Utrecht op de hak. Daar is geen verslag van te doen zonder de mooie plaatjes in zijn presentatie. Maar met dat verhaal wordt duidelijk dat er nog veel bommeldingsformulierenbedenkers erg druk zijn met het bedenken en uitvoeren van maatregelen die niet effectief zijn, die niet leiden tot kathedralen.

Overigens deed het verhaal me denken aan een boekje van Mathieu Weggeman. Ik vond het hier terug:

(Uit de epiloog van het boek ‘Floreren als professional’ van Carolien de Monchy)

"Er waren – ergens in de 14de eeuw – eens vier steenhouwers aan het werk op een bouwplaats.Op de vraag van een voorbijganger wat een goede steenhouwer onderscheidt van een slechte steenhouwer, antwoordde de eerste: ‘Een slechte steenhouwer levert onregelmatige stenen af; een goede daarentegen mooie strakke stenen. Hij weet wat je wel en niet met steen kunt doen.’ De tweede zei: ‘Een goede steenhouwer levert zijn werk volgens de wensen van zijn opdrachtgevers. Die willen hem graag betalen voor zijn werk.’ De derde stelde: ‘Een goede steenhouwer snapt dat het niet om steen gaat, maar om het bouwen van een kathedraal. Hij kan met iedereen samenwerken om dat te realiseren.’ De vierde steenhouwer ten slotte zei: ‘Ik ben het met mijn vakbroeders eens, dat is allemaal belangrijk. Maar ik wil ik er dit aan toevoegen: een goede steenhouwer beseft dat steenhouwen en bouwen iedere keer en elke dag weer anders is. Daarom blijft een goede steenhouwer altijd leren en geniet hij ervan zich elke dag een betere steenhouwer te voelen."

Overheid 2.0 in 2012: terug bij af?

2012-01-09T22:51:00.000+01:00

In 2008 startte er bij de overheid een programma dat rond het gebruik van Web2.0 onder de naam Ambtenaar 2.0. Toen het boek uitkwam, heb ik er ook al een bericht over geschreven.

In de afgelopen jaren heeft het programma een enorme beweging in gang gezet, zoals ook in een terugblik wordt uiteengezet.
Het is onduidelijk of er een vervolg komt. Na enkele jaren zou je mogen verwachten dat er voldoende 'massa' is ontstaan om het initiatief voort te zetten. De praktijk zal het leren.

Initiatiefnemer Davied van Berlo heeft vorig jaar een interview gegeven waarin hij een aantal voorspellingen deed voor 2011. Niet alles kwam uit. Dat heeft hem niet weerhouden een trendrapport op te stellen met daarin 3 x 5 trends voor 2012 en de jaren daarna:

Doorlopers: welke ontwikkelingen uit 2011 blijven actueel in 2012?
(open data, cloud, beveiliging, gebruik van tablets en regels voor ambtenaren rondom gebruik social media)
Binnenkomers: welke ontwikkelingen breken in 2012 door bij de overheid?
(de zelfstandig ondernemende ambtenaar, leiderschap 2.0, van burgerparticipatie naar beleid 2.0, monitoring, bring your own device)
Voorlopers: welke ontwikkelingen zijn actueel, maar kan de overheid nog niet mee omgaan?
(goed omgaan met privacy, overheid 3.0, serious gaming, van burgerparticipatie naar cocreatie, stoppen met email)

Met name dat laatste: stoppen met email. Verschillende bedrijven, zoals ATOS zijn er blijkbaar al mee begonnen. Eerlijk gezegd moet ik er nog niet zo aan denken.

Zijn er parallellen te trekken met het onderwijs? In het onderwijs bestaat er geen programma Onderwijs 2.0. Toch kun je spreken van een behoorlijke community van mensen die allerlei manieren bezig zijn om dingen uit te zoeken en uit te proberen. Kennisnet en Surfnet spelen daar ook een rol in.

En natuurlijk, ook onder de ambtenaren is niet iedereen overtuigd, als je de reacties onder dit bericht leest.

Backcasting biedt nieuwe inzichten over 'Bring your own device'

2012-01-08T16:40:00.000+01:00

Backcasting is een techniek die je in brainstormsessies kunt gebruiken om inzicht te krijgen in een mogelijke toekomst of om stappen inzichtelijk te krijgen om een zekere toekomst te kunnen realiseren.
Ik heb er voor de laatste twee berichten over Bring your own device ook gebruik van gemaakt. (Aan die berichten wordt nog geschaafd, die verschijnen binnenkort bij Kennisnet als vervolg op deel 1, deel 2 en deel 3.)

Als je je eens voorstelt hoe het onderwijs er over een paar jaar uit kan zien als je gebruik zou maken van alle mogelijkheden van Bring Your Own Device. Het beschrijven van die situatie valt nog wel mee, als je uitgaat van dingen die nu nieuw zijn maar over een paar jaar als vanzelfsprekend toegepast worden. Videoconferencing, augmented reality, gebruik van rich media, QR-codes, je mobiel als stemkastje, betalen met je mobiel, dat soort zaken. Echt nieuwe dingen zijn lastig zomaar even te bedenken: voel je vrij om de lijst aan te vullen.

Gaat het alleen maar over onderwijs? Natuurlijk niet.
Een belangrijke oorzaak van de weerstand tegen ICT in het onderwijs komt voort uit het feit dat het vaak werk met zich meebrengt voor de docent zonder dat hij er zelf profijt van heeft. Het gaat dan niet zozeer over toepassingen in het onderwijs maar over toepassingen in de onderwijsorganisatie. Denk aan presentieregistratie, documentatie van begeleiding, resultatenbeheer, enzovoorts. Er is in de afgelopen jaren een steeds grotere administratieve taak bij docenten en leerkrachten terecht gekomen, mede door het feit dat ICT de mogelijkheid biedt om meer te registreren. Een individuele docent schiet niet zo veel op met het registreren van absenties of begeleidingsgesprekken in een applicatie. Als hij het belangrijk acht, heeft hij aan een schriftje of klassenboek voldoende. Vaak heeft hij bovendien op het moment zelf niet de beschikking over een pc, in elk geval moet hij ook weer inloggen, werkt de applicatie net weer anders dan voor hem duidelijk is, moet er nog allerlei andere onzin 'verplicht' worden ingevoerd, enzovoorts. En dat alles is voor hemzelf niet interessant, het moet nu eenmaal 'van de inspectie' of 'van het management'.
Natuurlijk kun je naar voren brengen dat dat nu eenmaal bij de taak van een docent hoort, ik vind dat te kort door de bocht. In de praktijk gaat het dan ook om complexe implementatietrajecten.
Het is leuk om er vanuit de mogelijkheden van BYOD eens te fantaseren over dit soort zaken.
Een volledig geautomatiseerde presentatieregistratie, bijvoorbeeld, als een leerling met een mobiel een klaslokaal binnenloopt. Op zich geen nieuw idee, maar toch. Een begeleidingsgesprek gewoon opnemen met een voicerecorder, die het vervolgens in tekst omzet en opslaat in het leerlingdossier. Lijkt me handig! Ook hier zouden nog veel dingen aan toegevoegd kunnen worden.

En verder? Er is momenteel veel te doen over de nadelen van het gebruik van mobieltjes in het onderwijs. Dat moet toch te ondervangen zijn? Mobieltjes worden automatisch geblokkeerd als een leerling de klas binnenloopt zodat ze tijdens een les geen sms'jes, tweets of andere signalen van buiten af kunnen ontvangen. Het registreren van de herkomst van het internetverkeer, zodat eventuele pesterijen kunnen worden getraceerd (kan volgens mij al lang, maar misschien veel handiger?).

Er gaat ongetwijfeld nog heel wat water door de Rijn voor het allemaal mogelijk is. Wat zou het, het is leuk om over dingen te fantaseren, het wordt per slot van rekening lente in het onderwijs?

Waarom je nu juist iets moet veranderen in het onderwijs

2012-01-06T17:48:00.003+01:00

Deze week een lang maar een uit het hart gegrepen bericht van Willem Karssenberg naar aanleiding van allerlei discussies en opiniestukken over de al dan niet noodzakelijke innovaties in het onderwijs. Nog los van de toon van de discussie (zie hier een mooi voorbeeld van hoe een goede discussie kan!), er wordt naar mijn idee op een verkeerde manier aangekeken tegen het uitgangspunt van 'If it works, don't fix it'.

Natuurlijk kun je als docent aanvoeren dat leerlingen en ouders tevreden zijn en dat er goede cijfers worden gehaald en dat het 'dus' niet nodig is om iets te veranderen. Vanuit het standpunt van de individuele docent geredeneerd een volkomen begrijpelijk standpunt. Maar laten we het eens bekijken op het niveau van het onderwijs in zijn geheel. Naar mijn idee zijn er minstens twee factoren, die innovaties in het onderwijs noodzakelijk maken.

Onze internationale concurrentiepositie
Lees het bericht van Marc Tucker over het Amerikaanse onderwijs. Hij ziet dat het onderwijssysteem in een aantal landen als Finland, Japan, Canada, Zuid Korea maar ook megasteden als Sjanghai of Hong Kong er voor zorgt dat die landen hoog in de internationale onderwijsranglijsten staan maar het ook economisch behoorlijk goed doen. De maatregelen, die die landen hebben getroffen, zijn blijkbaar erg effectief (dat is nog eens 'evidence based') en verschillen nogal van de Amerikaanse (en Nederlandse?) oplossingen.

"The top-performing nations have followed paths that are remarkably similar and straightforward. Most start by putting more money behind their hardest-to-educate students than those who are easier to educate. In the U.S., we do the opposite.

They develop world-class academic standards for their students, a curriculum to match the standards, and high-quality exams and instructional materials based on that curriculum. In the U.S., most states have recently adopted Common Core State Standards in English and math, which is a good start. But we still have a long way to go to build a coherent, powerful instructional system that all teachers can use throughout the whole curriculum.

The top-performing nations boost the quality of their teaching forces by greatly raising entry standards for teacher education programs. They insist that all teachers have in-depth knowledge of the subjects they will teach, apprenticing new teachers to master teachers and raising teacher pay to that of other high-status professions. They then encourage these highly trained teachers to take the lead in improving classroom practices."

Tucker stelt, dat de maatregelen, die nu voorgesteld zijn om het Amerikaanse onderwijs te verbeteren eigenlijk neerkomen op symptoombestrijding.

"Some of these uniquely American solutions -- charter schools, private school vouchers, entrepreneurial innovations, grade-by-grade testing, diminished teachers' unions, and basing teachers' pay on how their students do on standardized tests -- may be appealing on their surface. To many in the financial community, these market-inspired reform ideas are very appealing."

Ik zie nogal wat parallellen tussen de Amerikaanse en de Nederlandse situatie. Natuurlijk, we doen het nog steeds niet slecht in de internationale rankings, maar ja, resultaten uit het verleden...

Hoe passen innovaties hierin? Technologische, maatschappelijke en economische ontwikkelingen maken dat het huidige onderwijs niet veel langer kan voldoen om onze welvaart te behouden (Tucker relateert de stand van het onderwijs met dalende salarissen in Amerika om te kunnen concurreren). Tevreden leerlingen en ouders en goede resultaten zijn maatstaven die gerelateerd zijn aan het bestaande onderwijs. Die schieten als maatstaf nu eenmaal tekort voor het noodzakelijke onderwijsniveau van de 21ste eeuw.
Innovaties horen daarbij. Kijk bijvoorbeeld hoe Zuid Korea dat aanpakt...

Vergrijzing
Kern van de oplossing van de genoemde landen is vooral investeren in de kwaliteit van docenten. Finland is daar een mooi voorbeeld van. Tja, dan hebben we nog een probleem: vergrijzing.

Ik had deze week een uitvoerige discussie met een vooraanstaand hoogleraar over (onder andere) de vergrijzing in het onderwijs. Mijn vraag was eigenlijk hoe het kon, dat het al jarenlang bekend is dat er een vergrijzingsgolf op het onderwijs afkomt en er schijnbaar zo weinig aan gebeurt? Sterker nog, het voorspelde lerarentekort blijft alsmaar uit.
Het vergrijzingsprobleem is van nature een kwantiteitsprobleem. Het gaat om aantallen docenten. Dat wordt momenteel echter vooral opgelost door meer onbevoegde docenten in te zetten. Het kwantiteitsprobleem wordt op die manier een kwaliteitsprobleem, zoals vandaag nog in het nieuws was.

Ik begrijp maar al te goed, dat docenten zich persoonlijk aangesproken voelen als er weer eens beweerd wordt, dat 'de kwaliteit van de leraar tekort schiet' of 'leraren niet willen veranderen'. Het is dan ook geen individueel probleem, zelfs niet het probleem van een enkele school, hier is sprake van systeemfalen.
Eén van de consequenties daarvan is, dat de productiviteit van het onderwijs omhoog zal moeten om met minder mensen minimaal hetzelfde maar eigenlijk nog veel meer te kunnen doen! Innoveren dus...

Mijn persoonlijke score in de top 100 is negatief

2012-01-05T13:55:00.002+01:00

We schrijven inmiddels 2012. Via LinkedIn kwam ik op de C4LPT-blog van Jane Hart. Daar wordt de 2011 Top 100 Tools for learning gepresenteerd. Ruim 500 mensen hebben meegewerkt door aan te geven welke tools zij gebruiken. Dat heeft geleid tot de nieuwe top 100. In een presentatie op slideshare worden de tools toegelicht.
Jane heeft er heel wat moeite voor gedaan om de lijst op allerlei verschillende manieren te presenteren. Er zijn overzichten van binnenkomers, afvallers en verschuivingen binnen de lijst. Ook wordt de top gepresenteerd naar het type tool. Verder is er nog een overzicht van de lijst in de afgelopen 5 jaar.

Uit de lijst blijkt maar weer eens duidelijk dat ik niet zo van het uitzoeken van de nieuwigheidjes ben. Mijn top 10 van tools die ik redelijk veel gebruik (in willekeurige volgorde):

Evernote (+6 naar #17)
Freemind (-15, van de lijst)
iGoogle (-30 naar #74)
Blogger (+2 naar #12)
Google Reader (-9 naar #16)
Google Docs (#3)
Outlook (+26 naar #69)
Gmail (+11 naar #20)
Firefox (-71, van de lijst)
Chrome (-1 naar #45)

Dat levert me een score op van -89.
Vooruit, ik maak er een top 11 van: iPad & apps: (+56, nieuw op #44), dan kom ik nog maar op -33...

Ik moet nog veel leren...

Bring your own device? Of toch niet?

2011-12-22T20:15:00.001+01:00

De derde blogpost over Bring your own device was een zware bevalling. Dat had een paar redenen. De eerste reden was het gevoel dat het nog te weinig over BYOD ging. De meeste voorbeelden, die we beschreven in het tweede bericht, gingen over door school aangeschafte iPads. Wilfed Rubens constateerde dat ook al in de reactie die hij gaf op zijn eigen blog. De tweede reden was het grote aantal aspecten en randvoorwaarden die met het goed organiseren van BYOD gepaard gaat. Probeer dat maar eens samen te vatten zonder er een droge opsomming van te maken!

Over 'al dan niet BYOD' hebben we het achter de schermen ook gehad. Een aantal mensen, met wie ik in dit kader gesproken heb, vond de manier waarop een leerling over een educatief ondersteunend apparaat kan beschikken niet zo heel erg relevant. Het ging hen meer om wat ze er in het onderwijs mee kunnen doen. Bovendien: in het PO en VO hebben scholen nauwelijks mogelijkheden om leerlingen te verplichten een dergelijk apparaat aan te laten schaffen en mee te laten brengen. Daar speelt het daadwerkelijk zelf meebrengen van je eigen apparaat dus veel minder.

Naar mijn idee komt daar nog iets bij: voor een aantal van de randvoorwaarden maakt het niet zo gek veel uit of de apparaten worden meegebracht of door de school zijn aangeschaft. Neem nu de onderwijsvisie: het gaat er om wat je er mee wilt bereiken in je onderwijs in termen van de kwaliteit van het leren. Evenmin maakt het voor de professionalisering iets uit of het gaat om een zelf aangeschaft of een gekregen apparaat. Ook de technische vraagstukken komen in beide situaties voor een belangrijk deel overeen. Een draadloos netwerk met een behoorlijke capaciteit zullen scholen in beide gevallen moeten hebben. En de beveiliging? Dit speelt voor de apparaten die door docenten gebruikt worden, minder voor de leerlingapparaten. Zie daarvoor een eerder bericht.
Op een aantal vlakken ontstaan verschillen en zullen er keuzes gemaakt moeten worden: op welke manier wil je er voor zorgen dat iedereen over de goede applicaties kan beschikken? Bij aangeschafte apparaten kun je dat op een standaardmanier regelen, bij BYOD ligt dat een stuk moeilijker. En bied je bij BYOD een bepaalde vorm van ondersteuning of laat je dat aan de gebruiker over? Dat soort zaken.

De essentie van BYOD voor bijvoorbeeld bedrijven is dat medewerkers zelf een keuze kunnen maken voor een apparaat en de programma's waarmee ze willen werken. De filosofie daarachter is, dat die medewerkers meer tevreden zijn over dat apparaat en de apps en daardoor wellicht productiever kunnen zijn (naar mijn idee nog niet aangetoond of onderzocht). Of het goedkoper wordt voor bedrijven is nog maar de vraag. Een bedrijfsapparaat voor een medewerker is een (fiscaal aftrekbare) kostenpost voor een bedrijf. Als die medewerker in plaats daarvan een vergoeding krijgt om daar zelf iets voor te kopen, moet die werknemer daar in veel gevallen belasting betalen over die vergoeding en moet dus een hogere brutovergoeding krijgen om het apparaat te kunnen aanschaffen.
In het onderwijs (voor de leerlingen) ligt dat anders. Zoals al gezegd, een verplichte aanschaf voor de leerlingen zit er niet zomaar in. Waar het in het onderwijs vooral om draait is het feit dat steeds meer leerlingen een mobieltje meebrengen. Als je er eenmaal van uit kunt gaan dat de meeste leerlingen wel zo'n apparaat hebben, kun je er in het onderwijs gebruik van gaan maken.
In de tussentijd zal het dus gaan om 'BYOD' tussen aanhalingstekens...

Variant op 'Creatief met kurk': Kunst met schapen

2011-12-19T22:42:00.000+01:00

'The dark side of social media'

2011-12-19T22:29:00.000+01:00

Op FrankWatching.com een aankondiging van een nieuw trendrapport over social media. Ging het de vorige keer nog over 'We the Web', in het nieuwe trendrapport komen de negatieve effecten aan bod.: the dark side of social media.
Sander Duivestijn en Jaap Bloem gaan in op negatieve kanten van social media:

"...de verslaving aan social media op mobiele devices, en alle hypes, hopes, hints, hazards etcetera die we dagelijks delen, lijken zo erg de spuigaten uit te lopen, dat er op zijn minst sprake is van een onverant-woord tijdsbeslag. Daardoor wordt een juiste en heldere focus op wat er echt toe doet onmogelijk en krijgt het instinct helemaal de overhand. De volgende tien gitzwarte gevolgen van sociale media doen overal de ronde. We worden dom, asociaal, verblind en zelfs ziek. Ons geheugen takelt af en we vallen ten prooi aan manipulatie, monitoring, terreur en sensatiezucht. Privacy bestaat niet meer. Stuk voor stuk zijn dit beperkingen en afwijkingen: van tunnelvisie en gebrek aan eigenheid tot aan ziekte toe."

Zo, daar kun je het mee doen! Nu eens geen jubelverhaal over wat ons allemaal voor moois te wachten staat! Realistisch? Misschien wat overtrokken, maar dat geldt natuurlijk ook voor die jubelverhalen. Ik houdt wel van wat stellingname.

Ik realiseer me mijn eigen zoektocht naar de balans tussen de voor- en nadelen van social media en alles wat er bij hoort. Waar ik me gisteren nog een beetje geërgerd had aan de beetje kortzichtige tegenargumenten bij de discussie over ICT bij de Avond van het Onderwijs, kan ik me nu weer vinden in (enkele) van de negatieve effecten van social media of het gebruik van ICT.
Ooit ben ik gestopt met Twitter omdat ik niets zag in het gebabbel dat voortdurend voorbij kwam. Ook ben ik opnieuw begonnen maar gebruik ik het maar heel beperkt. Ik zie namelijk wel het voordeel van een uitgebreid twitternetwerk om nieuwe blogs en dergelijke aan te kondigen. Of ga ik hiermee een aantal volgers verliezen? ;-)

In een aantal berichten heb ik aandacht besteed aan het Google geheugen en Het Ondiepe (the Shallows) van Nicholas Carr waar met zorg naar de ontwikkeling van het gebruik van het internet op de hersenen wordt gekeken. Wim Veen liet zich daar tijdens Competent City wat laatdunkend (zie laatste alinea van dit bericht) over uit.
Kortom: social media bieden heel veel mogelijkheden voor heel veel dingen maar hebben ontegenzeggelijk een aantal van de nadelen die hierboven worden aangegeven. Dat vraagt om een verstandig gebruik, wellicht een nieuw hoofdstuk aan het thema Mediawijsheid. Hoe dan ook, het trendrapport zal de nodige discussie met zich meebrengen. Veel relativerende opmerkingen van de voorstanders, een 'zie je wel'-effect bij de tegenstanders (zie het antwoord van de Besturenraad op het bericht van Willem Karssenberg over hun modelprotocol social media). Het zou natuurlijk jammer zijn als de voordelen ondergesneeuwd raken in een dergelijke discussie. Het ontkennen van die problemen is naar mijn idee geen optie.

Niek zoekt verder naar Bring Your Own Device

2011-12-19T21:41:00.001+01:00

Vandaag is de tweede post gepubliceerd over de zoektocht van schoolleider Niek naar de mogelijkheden van BYOD. Deze keer gaat vooral om het opdoen van inspiratie: wat zijn de mogelijkheden van het gebruik van verschillende devices in het onderwijs? Die inspiratie moet leiden tot een visie op het gebruik van BYOD.

We hebben er bewust voor gekozen in het verhaal geen visie te formuleren al is het nog niet zo simpel. In plaats daarvan hebben we zelf een definitie samengesteld, die een handreiking biedt om dat toch zelf te doen: een visie is een inspirerend, ambitieus en collectief gedragen beeld van de toekomst.

Een visie formuleren op onderwijs of op het gebruik van ICT in het onderwijs is iets dat elke school zelf moet doen. Het is immers belangrijk dat zoveel mogelijk betrokkenen daar een inbreng bij kunnen hebben. Bovendien hopen we op die manier op reacties van mensen in de vorm van een visie die zij zelf hebben of die door de school wordt gehanteerd.

In het bericht wordt heel even gesproken over een brainstorm. Dat hebben we ook niet verder uitgewerkt al zijn er heel veel verschillende manier om daar mee aan de slag te gaan. Ik heb zelf nog nagedacht over hoe ik dat in de praktijk zou hebben aangepakt.
Je kunt denken aan scenario's (een matrix met vier velden: wat als we wel of juist niet met BYOD aan de slag gaan, wat als we er echt van uitgaan dat ze het zelf meebrengen of wanneer de school voor de apparaten zorgt?).

Wel BYOD
Geen BYOD
	School zorgt voor apparatuur	Leerling zorgt voor apparatuur

Of werken met 'backcasting', vanuit een zekere toekomst terugwerken om de stappen die gezet moeten worden in beeld te krijgen. Dat kan een uitwerking zijn van een visie naar een concreet plan.
Of ...

Wat me verder in onze eigen zoektocht steeds meer opvalt, is iets, dat je zou kunnen vatten onder technologisch optimisme. Er zijn veel dingen, waar aan gedacht moet worden, wat geregeld moet worden. Veel van de zaken, die nu nog als probleem worden gezien (bijvoorbeeld ontbreken van wifi, kosten van de devices, verschillende operating systems op de systemen, noem maar op), gaan opgelost worden. Sterker nog, veel van de oplossingen zijn er al, alleen nog niet breed beschikbaar. Het is dan ook belangrijk om je te realiseren dat het nu vaak om tussenoplossingen gaat. Gaan we nog een leuke post van maken...

Wanneer ben je effectief?

2011-12-19T16:57:00.001+01:00

(bron)

Werkdruk staat hoog op het lijstje van stressbevorderende factoren bij veel mensen. Ik heb dat niet statistisch onderzocht, ik stel dat een beetje vast aan de hand van mijn eigen ervaring en op grond van de signalen bij mensen om mij heen.

Via de LinkedIn-blog kreeg ik een lijstje onder ogen: 7 things highly productive people do. Nu blijkt dat lijstje gebaseerd te zijn op één bron, ook niet bepaald een statistisch hoogstandje. Het komt neer op een paar tips:

Werk terug vanuit doelen naar mijlpalen naar activiteiten
Stop met multitasken, dat kun je gewoon niet.
Zorg, dat je tijdens het werk niet afgeleid kunt worden
Organiseer je email zodat dat je evenmin afleidt
Gebruik de telefoon voor conversaties, niet je email
Houd je eigen agenda bij, laat dat niet door een ander bepalen
Werk in intervals van 60-90 minuten

In eerste instantie dacht ik dat het ging over 'seven habits of highly effective people', het bekende boek van Steven Covey. Dat gaat voor een klein deel over dezelfde dingen, voor een groot deel over persoonlijke eigenschappen, waar je je zelf in kunt trainen. Het boek is bijzonder aan te raden!
(Een mindmap met een samenvatting vond ik op www.spagaat.com)

Het blijk echter beperkt te zijn tot wat tips over timemanagement. Eigenlijk gaat het om niet afgeleid te raken van je taken. Dat is 'nooit' verkeerd. Nou ja, zeg nooit nooit...

Voor je persoonlijke productiviteit is het goed om bijvoorbeeld je emails op te sparen tot het einde van een dag, of juist het begin van een nieuwe dag. Als je echter vanuit logistiek redeneert, moet je voorkomen dat ergens voorraden of wachttijden ontstaan. Als je een sleutelfiguur bent in een kritisch proces moet je er voor zorgen dat anderen niet op je hoeven te wachten. Denken in processen, heet dat. Daar ga ja dan met het opsparen van email en jezelf afzonderen! Het is natuurlijk een kwestie van een goede balans zoeken, afspraken maken wanneer men een antwoord kan verwachten of wanneer je gestoord kunt worden. Je kunt juist die belangrijke zaken ook tussendoor inplannen.

ICT als sleutel voor beter onderwijs

2011-12-18T12:07:00.000+01:00

Soms lijkt het alsof allerlei zaken in een keer op zijn plek vallen, als puzzelstukken in elkaar passen. Allemaal toeval, maar toch. Vorige week heb ik gewerkt aan enkele blogberichten over 'bring your own device'. Kern van de boodschap in die berichten is: het gebeurt hoe dan ook, zorg dat het je niet overkomt!
Maar even een goede visie formuleren valt niet mee. Als je eigen denken dan wordt ondersteund met een mooi artikel, lijkt dat toeval.

Een paar keer per jaar valt bij mij Onderwijsinnovatie op de mat, het gratis kwartaaltijdschrift van de Open Universiteit. Dit keer een artikel van Rob Martens waarin hij betoogt waarom ICT de sleutel is voor beter onderwijs. Het artikel is bedoeld als een aanvullende betoog opzijn bijdrage aan de 'Avond van het onderwijs' (zie Uitzending gemist, vanaf 32:00 minuten) van de NTR van een tijd geleden.

In hert artikel beschrijft Martens de huidige ICT-revolutie die er op neer komt dat binnenkort alle informatie beschikbaar is voor iedereen met kenmerkende ontwikkelingen als social media, 'prosuming', cloud computing, geavanceerde zoektechnologieën, mobiele technologie en gebaseerd op multimedia en hypertekst. Waar het een paar jaar geleden nog lastig was dit allemaal te laten zien, lukt dat nu eenvoudig met zoiets als een iPad.
Waar het onderwijs de afgelopen jaren nog behoorlijk conservatief was, zal het gebruik van tablets onontkoombaar zijn. (Wat dat betreft een behoorlijke ondersteuning voor 'de zoektocht van Niek').

Martens ziet door zijn oogharen drie revolutionaire veranderingen.

Meer persoonlijke vrijheid bij het leren met nieuwsgierigheid als belangrijkste drijfveer.
Verbetering van samenwerking met anderen over de grenzen van de school heen
Zelfsturend materiaal, ondersteund door een elo.

En natuurlijk, als ICT de sleutel is voor beter onderwijs, is de docent degene die hem moet omdraaien.

De discussie op de Avond van het onderwijs laat duidelijk zien, dat er vorderingen worden gemaakt maar dat er ook nog een wereld te winnen is. In de discussie daar werden allerlei (naar mijn idee met name door de tegenstanders van de stelling) argumenten door elkaar gegooid of als veel te zwart-wit geponeerd.

Wat dat betreft kan ik het van harte eens zijn de roep om 'Lente in het onderwijs' van Marcel Kesselring!

Bring your own device - de zoektocht van Niek

2011-12-15T17:51:00.001+01:00

In de regel schrijf ik niet over de opdrachten die ik bij klanten uitvoer. Soms komt het echter goed uit dat ik er over schrijf en dan maak ik graag van de gelegenheid gebruik.
Twee weken geleden ben ik (naar aanleiding van een eerder bericht) benaderd door Kennisnet of ik er iets voelde mee te werken aan enkele blogberichten over Bring Your Own Device (BYOD) in het onderwijs. Nu vind ik mijn werk erg leuk, maar soms is het nog leuker. In een opdracht als dit ga je in gesprek met allerlei mensen, ga eens kijken op locatie en leer je ontzettend veel in een heel korte tijd. Samen met Erwin Bomas van Kennisnet ben ik aan de slag gegaan.

We hebben gekozen voor een vorm waarin we achtergrondinformatie koppelen aan de zoektocht van Niek, een schoolleider die geconfronteerd wordt met een situatie waarin een verbod op mobieltjes ineens niet zo vanzelfsprekend meer is. Het eerste bericht staat nu online: van onbewust onbekwaam naar bewust onbekwaam.
We willen in een paar berichten aandacht besteden aan de visie, randvoorwaarden en de ontwikkelingen. Het is vooral bedoel om informatie op een rijtje te zetten die mensen aan het denken zet en wat handreikingen geeft. Wat we beslist niet willen is een kant en klare oplossing presenteren: die is er gewoon niet. Daarom nodigen we ook iedereen uit om te reageren, voorbeelden te geven waarin dingen werken en vooral ook, wat je niet moet doen!

Toen ik er mee aan de slag ging, was ik van plan om de berichten (met toestemming van Kennisnet, net zo netjes om het even te vragen) hier ook te plaatsen. Ik bedacht me vervolgens, dat dat weinig zin heeft. Maar de zoektocht van Niek heeft ook veel parallellen met de zoektocht die wij ook doormaken. Een paar leermomenten:

Veel voorbeelden van gebruik van BYOD heeft te maken met het gebruik van door de school aangeschafte iPads of zo. Dat is natuurlijk niet echt BYOD. We nemen dat maar mee omdat dat waarschijnlijk ook een overgangssituatie is. Uiteindelijk zullen de meeste leerlingen een apparaat hebben waarmee het onderwijs goed te ondersteunen is.
We hebben vervolgens geprobeerd een 2x2-matrix te maken. Links zet je dan: Door school geregeld en daarboven BYOD, maar wat zet je nu onderaan? Geen visie, wel visie? Dat leek eerst aantrekkelijk, maar op een bepaald moment realiseerden we ons dat het expliciet verbieden van mobieltjes en dergelijke, best uit een duidelijke visie kan voortkomen.
We hebben nog wat andere aspecten geprobeerd als 'reactief' en 'proactief', of 'uitgaan van belemmeringen' en 'uitgaan van kansen', maar daarmee kregen we de matrix niet goed gevuld. We hebben het vervolgens maar losgelaten. Als iemand een idee heeft?
Bring your own device lijkt heel nieuw. Maar de trend is al eerder in gang gezet (en dan bedoel ik niet het feit dat mensen koffieapparaten meebrengen naar school om de automatenkoffie te ontlopen). Het begon al met de komst van thuiscomputers en zeker toen er allerlei pc-privé projecten kwamen. In feite 'use your own device'. Door allerlei ontwikkelingen zijn die apparaten steeds kleiner en mobieler geworden en kon men ze mee gaan nemen. Niets nieuws onder de zon, dus.
Misschien nog even iets over protocollen rond internet- en mobieltjesgebruik. Ik zie en lees veel berichten van mensen, die er op zijn minst wat bedenkingen hebben bij de vorm. Bijvoorbeeld Karin Winters, die weer verwijst naar (een prima bericht van) Willem Karssenberg en Wilfred Rubens. Ook Frank van Hout geeft zijn beeld bij een protocol.
Naar mijn idee is de essentie dat een dergelijk protocol niet moet zijn bedoeld als een inperking van de mogelijkheden maar vooral als een bewustwording van bepaalde risico's. Zeg maar: een hulpmiddel om mensen mediawijs te maken. Volgens mij past dat prima bij wat al die anderen daar over gezegd en geschreven hebben...

Er is nog een hoop meer te vertellen, daar kom ik samen met Niek later nog wel op terug...

Help, een virus!

2011-12-12T22:19:00.001+01:00

Ik was op mijn laptop nog even lekker bezig aan een leuk blogverhaal over BYOD. Plotseling gebeurde er van alles op mijn scherm, er verschenen akelige meldingen over virussen en wormen op mijn computer, mijn firewall sprong op tilt en al mijn programma's werden keurig gesloten (zonder bestanden op te slaan, weg BYOD-verhaal).

Een kleurrijk console met een icoon dat lijkt op het Windows beveiligingsicoon met een scanner en daaronder een groeiende lijst van allerlei levensgevaarlijke digitale beesten: Privacy Protection.

Ondertussen kon ik geen enkel programma meer opstarten. Mijn virusscanner deed het niet meer, net zo min als mijn TaskManager. Ik kon ook niet op internet om naar een oplossing te zoeken. En voortdurend maar popup-berichtjes die me waarschuwden toch vooral de Privacy Protection aan te zetten. Privacy Protection? Dat heb ik nooit geïnstalleerd. Het zal toch niet...

Dus maar eens op de vaste pc gezocht naar een oplossing. Die was snel gevonden bij My Anti Spyware. Jawel, het bleek te gaan om een zeer robuust virus. Maar met wat hulp weer te verwijderen. Dus computer uit en opnieuw opstarten in de veilige modus. Hoewel...
Ik heb een (door mijn werkgever verplicht) beveiligingsprogramma SafeBoot op mijn laptop staan dat er voor zorgt dat je alleen maar kunt opstarten met een token én dat alle data op de harde schijf worden geëncrypt. Dat veilige programma zorgde er ook voor, dat ik dus niet in de veilige modus kon opstarten...

Dan moet je creatief wezen. Ik heb de computer opnieuw opgestart. Ik heb me niets aangetrokken van die hele kermis op het scherm en ben ik met de Windows zoekfunctie op zoek gegaan naar het programmaatje 'privacy.exe'. Volgens die anti spyware site was dat de boosdoener. Vinden is één, weggooien iets anders. Dat lukte niet. Waar die slimmeriken niet aan gedacht hadden: ik heb de naam van het programma aangepast door er een 'x' voor te zetten. Vervolgens weer opnieuw opgestart en jawel, het programmaatje startte niet meer op.
Vervolgens de handleiding gevolgd en mijn pc is weer schoon.

En dat BYOD-bericht? Dat moet nog even wachten...

Information is beautiful

2011-12-11T21:24:00.001+01:00

Alweer een paar maanden geleden schreef ik over de blog van Reinout van Brakel: Onderwijs in Grafieken. Reinout heeft inmiddels al heel wat grafieken over gepresenteerd en beschreven op zijn blog. Het mooie is, dat het steeds gaat over een visualisatie van informatie.

Recent heb ik een boek gekregen waarin David McCandless informatie, die op internet te vinden is, op een een of andere manier heeft gevisualiseerd: Information is Beautiful.

...Swamped by information, I was searching for a better way to see it all and understand it. Why not visually?

Waar het vooral om gaat is het verhaal achter de plaatjes. Je kunt makkelijk praten over die miljarden, die er verdampen bij een beurskrach, die er in een Euro-reddingsfonds moeten worden gestopt of die uitgegeven zijn aan de oorlog in Irak. Maak er maar eens een plaatje van.

Wil je weten hoe het nu zit met de zeespiegelstijging als gevolg van het broeikaseffect? Wil je een idee hebben van de omvang van grote rampen? Dat en veel meer heeft McCandless uitgezocht en gevisualiseerd.

Het boek is net als de website prachtig prachtig om door te bladeren. Dat smaakt naar meer. Dat zou je in opdrachten kunnen verwerken. Dat is precies wat Katy Schrock doet op haar Googlesite Ínfographics as a creative assignment. Ze heeft daar een enorme lijst met bronnen en verwijzingen naar manieren waarop je met infographics in het onderwijs aan de slag kunt.

Toch wat anders dan infographics maken is gebruik maken van de enorme database aan gegevens die het internet biedt. Zo bewaart Google alle zoekopdrachten. Elke keer, dat je een zoekvraag op internet stelt, wordt die database weer wat groter. Dat betekent dat je met diverse tools kunt nagaan wat op een bepaald moment door veel mensen belangrijk gevonden werd. Google heeft daar inm,iddels verschillende tools voor gemaakt: Google Insight (om zoektermen met elkaar te kunnen vergelijken), Google Trends om zoekgedrag naar een bepaalde term over een bepaalde periode te zien. Er zijn dan ook weer allerlei sites, die informatie geven over hoe je die tools het beste kunt gebruiken.
Recent kwam ik ook Google NGram tegen. Daarmee wordt in Google books naar een bepaalde term gezocht.

Terecht: information is beautiful!

Socialicious - social media event bij de HAN

2011-12-07T08:53:00.005+01:00

Soms gaan er blijkbaar wat dingen verkeerd met uitnodigingen. Ik kreeg een uitnodiging van de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) voor een pre-conference rondom Social Media. Ik bleek echter in een masterclass terecht gekomen te zijn met een paar docenten uit het HBO. Soms kun je gewoon geluk hebben omdat er iets mis gaat.

Deny Smeets (directeur van de Informatie en Communicatie Academie van de HAN) laat in een kort bestek zien wat er veranderd is in ICT.

Eigenljk is er in de I inhoudelijk niet zo veel veranderd. Het gaat nog steeds om het schrijven, lezen, veranderen en verwijderen van records. Zowel het aantal records maar ook het aantal bewerkingen zijn echter exponentieel toegenomen.
In de T gaat het om de wet van Moore, steeds meer schakelingen op een processor, steeds snellere processoren, meer processoren. Ook hier een exponentiële groei.
In de C gaat het om steeds meer verbindingen. Op de eerste plaats mensen die met elkaar verbonden zijn en via allerlei kanalen communiceren. Meer en meer apparaten worden verbonden met het internet en communiceren mee. Of het nu gaat om een koelkast die melk besteld, een auto die de garage laat weten dat er iets mis is of een product met een rfid-chip 'die bij de kassa laat weten: ík ben gekocht'.

Vermenigvuldig die drie exponentiële factoren met elkaar dan zal duidelijk zijn dat het gaat om een enorme groei van ICT.
De masterclass gaat over een onderdeel: het gebruik van social media. Lon Safko, Shaji Mathew en René Bakker geven hun visie op wat er gebeurt, maar vooral wat mogelijk is met social media.

Lon Safko (auteur van de Social Media Bible) ondersteunt veel bedrijven bij het gebruik van social media in hun marketing. Wat hij daar vooral mist is strategie. Met een een facebookaccount en wat getwitter kom je er nu eenmaal niet. Het gaat er om, dat je goed kijkt naar wat je wilt bereiken en de tools daarop afstemt.
Er is een enorme lijst aan tools is beschikbaar. Hij gaat vooral uit van wat hij noemt de 'Trinity': blogging, microblogging, social networks.
Er volgt een gepassioneerd verhaal dat duidelijk vanuit de Amerikaanse cultuur (competitie, geld verdienen) is vormgegeven. Maar een aantal dingen is wel interessant:

Bij twitter gaat het er vooral om belangrijke sleutelfiguren te volgen (bijvoorbeeld politici) zodat je onmiddellijk weet wat er besloten wordt over wat jou aangaat. Op die zelfde manier zouden studenten professoren gaan volgen zodat ze uiteindelijk bij de meest interessante professor zullen gaan studeren (lijkt me hier niet of nauwelijks van toepassing)..
Hij haalt een uitspraak aan van een auteur van 100 jaar geleden (Mark Twain?): "als ik het meer tijd gehad was het korter geworden". Het kost meer tijd om de essentie van een verhaal compact weer te geven. Dat is eigenlijk een belangrijke kracht van Twitter (als je het loze geklets even buiten beschouwing laat). Safko verzamelt uitspraken bij bijvoorbeeld presentaties of uit artikelen en slaat die op in een database. Geheel geautomatiseerd laat hij een paar keer per dag een tweet uitgaan. Dat vergroot zijn zichtbaarheid op het net enorm.
Zet een Google Alert op tweets die kernwoorden bevatten die voor jouw business van belang zijn. Door daar slim op in te spelen (retweeten, reageren) kun je daar veel uithalen.
Het is lastig om in contact te komen met mensen die je niet kent. Bij een afspraak met een nieuwe relatie moet er eerst aan de relatie worden gewerkt. Een praatje over het weer of de kinderen. LinkedIn is een zakelijk network dat veel achtergrondinformatie biedt die je kan helpen. Niet alleen om iemand te bereiken via een gemeenschappelijke kennis, het biedt ook de mogelijkheid om over iets te beginnen dan het weer of je kinderen bij een ontmoeting. LinkedIn biedt de mogelijkheid om te kijken naar overeenkomsten. Dat kan een zakelijk voordel bieden, omdat een gemeenschappelijkheid ook vertrouwen geeft. Het biedt mogelijkheden om door te dringen tot de top die anders wordt afgeschermd door secretaresses en zo.
Second life komt nog een keer voorbij. Ik dacht dat dat al een beetje een gepasseerd station was, maar Safko is nog steeds erg enthousiast. Het is makkelijk om in een 'vertrouwde omgeving' contact te leggen met potentiële klanten. Ik kan me er iets bij voorstellen.
Volgens Safko is het geven van een college geven via Second Life heel makkelijk. Ik verwacht echter niet dat dat nog veel vanuit onderwijsinstellingen gebeurt.
Safko laat nog een leuk gebruik van social media zien: een directeur van een blenderfabriek is een rubriek op YouTube gestart: Will it blend? Bijzonder effectief voor de verkoop van blenders...

Shaji Mathew, Lead Strategist at WebSickle Social Media Consulting social media meer vanuit een oorsters gezichtspunt: Er is een overdaad aan social media en dat maakt het moeilijk om daar een keus uit te maken. Het is beter om een stap terug te doen en vooral te kijken naar wat sleutelfiguren doen in plaats van zelf van alles uit te proberen.
Het probeert social media in een zeker perspectief te plaatsen: Radio ontstond vooral vanuit het idee van een geluidsweergave van theater in de vorm van hoorspelen. Televisie was in eerste instantie bedoeld als weergavemedium voor theater met een heel statisch beeld van wat zich op een podium afspeelde. Inmiddels hebben die media een enorme revolutie doorgemaakt. Social media bevinden zich nog in het stadium van een hoorspel...
Een paar elementen uit zijn (toch wel wat moeilijk te volgen) presentatie:

Het gaat er niet om wie je bent, het gaat er om wat anderen vinden wie je bent.
Social media hebben ook een grote impact op het onderwijs. Net zoals patiënten soms meer weten over hun ziekte dan de dokter, zo kunnen studenten meer weten dan de docent. Daar zul je mee om moeten gaan, daar moet je gebruik van maken.
Aandachts daarbij is wel, dat studenten vaak niet uit de brei van informatie kunnen komen. Docenten moeten daar juist richting geven, studenten kritisch leren denken.
China lanceert eigen tools om grip te houden op de samenleving
In India helpen social media de urbanisatie omdat het helpt de mensen die naar de steden trekken in contact te blijven met de achterblijvers.
In de één-kindpolitiek helpen social media tegen de eenzaamheid van die kinderen omdat het hen een sociaal netwerk biedt.

René Bakker, lector Netwerked Applications bij de HAN gaat meer in op social media in Europa. Hij laat een hoop statistieken passeren die terug te vinden zijn bij onder andere Eurostat en European Communication Monitor.

Hij constateert dat het gebuik van social media in bedrijven achterblijft. Als het al gebruikt wordt ('volg ons op Twitter') ontbreken richtlijnen voor het gebruik en wordt de communicatie van stakerholders niet gevolgd. Ook zijn er zelden trainingprogramma's voor social media en wordt het effect van social media activiteiten niet gemeten. Het incident waarbij een politiecommissaris werd ontslagen na een verkeerde tweet hangt samen met het ontbreken van een richtlijn over het gebruik van sm.

In relatie tot het onderwijs haalt Bakker Chickering aan met zijn 'Good practices in undergraduate education'

Encourage student faculty contact
Encourage cooperation among stusents
Encourage active learning
Gives promt feedback
Emphasizes time on task
Communicates high expectations
Respects diverse talents and ways of learning

De eerste vier hebben een duidelijke relatie met social media.

Het Socialicious-event was bedoeld als een voorbereiding op het NIOC-congres van 2013.

Onderwijs verliest het vertrouwen in de politiek

2011-11-30T20:22:00.001+01:00

DUO-onderwijsonderzoek (niet te verwarren met een afdeling van DUO, de Dienst Uitvoering Onderwijs) heeft een onderzoek uitgevoerd naar de mate waarin leraren en directeuren van het basis - en voortgezet onderwijs vertrouwen hebben in regering, Minister en Staatssecretaris van Onderwijs en politieke partijen.

Eén ding is zeker: als het onderwijs het voor het zeggen had, zou er een politieke aardverschuiving plaatsvinden. Het onderzoek is voor het eerst uitgevoerd in 2010, toen het kabinet Rutte net was aangetreden. Het tweede onderzoek dateert van september 2011, toen het kabinet het eerste jaar volgemaakt had.

Vrijwel zonder uitzondering is het vertrouwen in de regering, de minister en straatssecretaris voor Onderwijs fors gedaald. In 2010 had nog ongeveer 75% vertrouwen in de Minister van Onderwijs, dan wel gaf men haar het voordeel van de twijfel. Die score is gezakt tot ongeveer 40%. Op de stelling "dit kabinet helpt het basis/voortgezet onderwijs vooruit" is de score dramatisch gedaald.

Waar 50% in 2010 nog aangaf het niet met die stelling eens te zijn, is dat in 2011 opgelopen tot 75%. In het onderwijs zou men dit kabinet dus graag zien vertrekken. Helaas, waar men vorig jaar nog dacht dat het kabinet waarschijnlijk de rit niet zou uitzitten, is men inmiddels gaan inzien dat dat er toch wat beter (voor het kabinet) dan wel slechter (voor het onderwijs) uitziet.

Er is ook geïnformeerd naar het vertrouwen in de plannen van de politieke partijen. In het basisonderwijs scoren VVD en PVV verreweg het minst, de beste plannen voor het basisonderwijs komen van D66, PvdA en Groen Links. In het voortgezet onderwijs zijn de verschillen nog wat groter. Ook hier scoren VVD en PVV slecht, D66 steekt met kop en schouders boven de rest uit. SP, PvdA en Groen Links hebben nog een beetje krediet.

Hoe zou de Tweede Kamer er uit zien? Eerst het basisonderwijs...

Vervolgens het voortgezet onderwijs:

Leuk, goed dat we dit weten, toch?

Ik heb het onderzoek met veel belangstelling (en een beetje leedvermaak) gelezen. Toen ik het uithad, kwamen de echte vragen. Wat kunnen we hiermee? Wat is het verhaal achter de cijfers? Dat is in het onderzoek niet terug te vinden. Wie heeft eigenlijk de opdracht gegeven voor dat onderzoek? Ook dat is nergens terug te vinden. Wat maakt nu, dat men zo weinig vertrouwen heeft in de politiek? Daar kun je wel van alles bij bedenken, maar is dat wel zo? Dat is immers niet onderzocht. Wat dat betreft: leuk verhaal, maar erg dun en weinig toepasbaar. Eigenlijk een beetje zonde.

Dan toch maar zelf op een klein onderzoekje uitgegaan. Neem nu het succes van D66. Een hoge waardering van de D66-onderwijsplannen, resulterend in een hoge score bij de virtuele verkiezingen. Eens even kijken wat D66 dan te bieden heeft. Een klein citaat:

Bij D66 staat onderwijs op één. D66 investeert structureel €2,5 miljard extra in het onderwijs. Goed onderwijs is de basis voor de zelfontplooiing van ieder individu en voor de toekomstige welvaart en het welzijn van Nederland. D66 wil, juist in deze economisch moeilijke tijden, investeren in onderwijs en kennis, omdat dit de beste belegging is voor de toekomst. Investeren in het salaris, de opleiding en de arbeidsvoorwaarden van docenten, in voor- en vroegschoolse educatie, in vermindering van schooluitval en in kennis en innovatie. Zodat ieder individu de kans krijgt het beste uit zichzelf te halen. Een leven lang.

Dat klinkt goed, daar trek je duidelijk kiezers mee. In grote lijnen: ok. Ik zou wel wat concreets terug willen zien voor die salarisverbeteringen.
Maar toch, dit is wel weer weinig cijfers achter het verhaal. 2,5 miljard, onderwijs op één. Meer cijfers zijn er niet (nou ja 66 in D66). Laat men zich daardoor niet een beetje lijmen? Ik heb dan ook een donkergroen vermoeden dat de uitwerking van deze plannen ook wel eens wat deceptie in een politieke barometer zou kunnen laten zien...

BYOD volgens het boekje

2011-11-29T23:01:00.001+01:00

BYOD is een 'hot item'. Ik heb er al eerder aandacht aan besteed naar aanleiding van een (korte) presentatie op de Dag van de Verbindingen. Kern van dat betoog was, dat een onderwijsinstelling niet te vergelijken is met andere organisaties, zowel vanwege de omvang als vanwege de complexiteit.
Dat is geen pleidooi om BYOD in het onderwijs maar tegen te gaan. (Nog even los van het feit dat het een fenomeen is, dat zich niet laat tegenhouden. Docenten én studenten beschikken gewoon over allerlei apparaten en die willen ze graag gebruiken.)
Natuurlijk zijn er allerlei didactische en organisatorische beren op de weg te bedenken. Gelukkig zijn er ook mensen zoals Lisa Nielsen die die argumenten met prima tegenargumenten kunnen weerleggen. Lees vooral haar '7 myths about BYOD debunked' (via Anneth Smit).

Maar toch. Het invoeren van BYOD is nu ook weer niet iets, dat je als onderwijsorganisatie moet overkomen. Het is van belang om goed na te denken over de het aanschafbeleid, de ondersteuning die geboden wordt aan de gebruikers en met name aan de beveiliging! Tijdens een mini-symposium over BYOD werd daar uitvoerig bij stil gestaan. Onderstaand fimpje werd toen getoond als aansprekend voorbeeld hoe makkelijk het is om met een verloren apparaat in te breken in iemands accounts...

(Bron: M&I/Partners)

Open masterclass: breng leven in een leercommunity

2011-11-23T09:21:00.001+01:00

Eerder schreef ik al over het fenomeen van de Open Masterclasses van de OpenU. Eén masterclass die ik graag gevolgd had, vond plaats op een tijdstip, dat ik niet kon: Hoe breng je leven in een online community? Maar ja, online is online en dus plaats- en tijdonafhankelijk. Op een moment dat ik voor mijn werk bezig was met het onderwerp kon ik mooi teruggrijpen op de opnamen van die masterclass.

Rob Koper en Jan van Bruggen gaan in op het thema Leernetwerken. Over dit onderwerp is in oktober ook een boek gepubliceerd door de OU.
Er zijn veel Communities of Practice: dat zijn communities met een gemeenschappelijk doel. De communities zijn georganiseerd via het internet. Samen leren kan ook zo'n doel zijn: leernetwerken. Voor het ondersteunen van die communities zijn er enorm veel tools beschikbaar. Bekend zijn blogs of discussiefora. Maar daarmee heb je nog geen community. Een community moet je zien als een sociaal netwerk. Daarvoor is het nodig dat mensen een bepaalde verbondenheid moeten voelen met die communitie.

Een leernetwerk is meer dan een klas: daar zitten leerlingen bij elkaar op één plaats, dat is een sociale groep maar nog geen leernetwerk. Naar de opvatting van van Bruggen is een leernetwerk:

Een online sociaal netwerk dat is ingericht voor informeel leren.

Hoe breng ik leven in een online community?
Er is afstemming nodig tussen individuen in een groep, de activiteiten die zij verrichten, de toiols die ze gebruiken en de context waarin dat gebeurt.

Volgens het model van Wenger is er sprake van verschillende orientaties van een leernetwerk, zoals overleg, gesprekken, projecten, inhouden, toegang tot expertise, relaties, individuele deelname, bevorderen van communities, context steunen. Er zijn enorm veel tools, die die verschillende orientaties kunnen ondersteunen. Maar er is meer nodig.

Een leernetwerk doorloopt een aantal fasen waarin bepaalde activiteiten worden uitgevoerd, deels als groep, deels individueel. Er is sprake van zekere fase-overgangen, waar het in de praktijk vaak mis gaat. Daar moet je heel alert op zijn.
Het model van Stahl biedt daarvoor handreikingen.Het model bestaat uit twee domeinen, die met elkaar verbonden zijn: opbouw van gemeenschappelijke (groeps-)kennis en het opbouwen van individuele kennis. Tussen die twee domeinen zijn er relaties. Van Bruggen geeft een voorbeeld.

Een hobbyist schrijft iets over zijn hobby in een clubblaadje. Als het op een bepaald moment fout loopt omdat de muis het niet meer doet, ontstaat er een probleem. Voor het oplossen van dat probleem doorloopt de hobbyist een aantal stappen in een leercyclus. Er gebeurt immers iets, dat je niet had verwacht, dat niet past in het (impleciete) manier waarop hij 'de wereld kent en begrijpt'. Dat probleem krijgt op een bepaald moment de aandacht. Als het probleem wordt opgelost, ontstaat er een leercyclus, er wordt iets toegevoegd aan de kennis.

Het probleem kan worden aangemeld op een forum. Het moet dan wel expliciet gemaakt worden. Als het eenmaal is aangemeld, is het de vraag wat er mee gaat gebeuren. Als er al snel een reactie komt, is de kans groot dat het wordt opgelost, als er niet binnen enkele uren een reactie is gekomen zakt de vraag weg in de vergetelheid. Het is ook zoiets als je in het water valt. Je moet niet 'help' roepen, je moet iemand adresseren: 'Hè jij daar, gooi eens een touw'. Als je in een forum iemand kunt aanspreken is de kans veel groter dat het vraagstuk wordt opgepakt.
Het is belangrijk, dat er in het forum iemand is, die de vraag toewijst aan een deskundige. Dat is een overgang in het leernetwerk. Vervolgens zal de groep er mee aan de slag moeten gaan. Ook dat is een overgang die niet vanzelfsprekend is. In dat proces moeten er een gedeeld begrip zijn van het probleem, daarna kan er groepskennis worden opgebouwd. Het is belangrijk, dat er sprake is van vertrouwen. Dat vertrouwen kan worden opgebouwd door bijvoorbeeld gebruik te maken van profielen.
In de laatste fase wordt een product opgeleverd (curtural artefact). In feite is dat het externaliseren (expliciet maken) van de groepskennis. Ook dat is weer een faseovergang.

(Model van Stahl, Bron: OU)

De groepskennis kan worden uitgewerkt tot bijvoorbeeld een FAQ. Maar je kunt er ook voor kiezen omdat niet te doen, omdat dan het groepsproces wordt bevorderd.

Hoe zorg je nu voor leven in de community? Van Bruggen geeft een aantal voorbeelden.

Articulatie: tools kunnen helpen om een bijdrage aan een forum te categoriseren en daardoor te articuleren. Is het een opinie? Is het om kennis op te bouwen? Daaronder kun je weer subcategorieën onderscheiden. Hier kan een tool dus helpen bij de discussies in een leernetwerk. Gevaar is wel, dat de discussie wordt overgestructureerd.
De omvang is belangrijk. Een community heeft een zekere kritische ondergrens van pakweg 50 tot 100 mensen om effectief te kunnen zijn en blijven.
Dan is er nog de 90-9-1 regel: 90% bestaat uit lurkers, 9% doen wel wat, 1% is echt actief. Hoe krijg je een groter aantal actieve mensen. Dan moet er een zeker sociaal verband, een gemeenschappelijk doel zijn. De groep is verantwoordelijk voor het eindresultaat maar de individuen hebben daarin een eigen verantwoordelijkheid.
In een heel actieve community zijn er voldoende antwoorden te vinden, zonder dat je daar zelf aan hoeft bij te dragen.
Zeker in het begin van een community heeft een moderator een belangrijke rol om vragen te kunnen koppelen aan zekere experts. Ook om niet-passende bijdragen te redigeren of te verwijderen. In een later stadium zou dat minder nodig moeten zijn.Een groepsblog kan ook een modererende rol krijgen.
Tooling is belangrijk. Niet een grote hoeveelheid van tools maar een beperkt aantal waarmee belangrijke aspecten in het leernetwerk vormgegeven kunnen worden (articulatie, profilering, moderatie). Wiki's kunnen ook belangrijk zijn om gemeenschappelijke kennis te maken.
Een leernetwerk heeft zekere gedragsregels. Maar een gedragscode is een emergente eigenschap van de community: het ontstaat geleidelijk.

Tijdens de masterclasses kwamen ook vragen binnen waarop antwoord gegeven werd:

Waarom werken veel communities niet die bijvoorbeeld op BlackBoard rondom cursussen worden ingericht? Simpel, mensen kennen elkaar en ontmoeten elkaar. Waarom dan moeilijk doen met zo'n forum? Hier is er geen meerwaarde.
Vaak wordt Yammer gebruikt als tool. Wat je daarbij veel ziet, is dat de fragen die worden gesteld over de persoonlijke projecten. Er wordt niet echt kennis opgebouwd.
LinkedIn zelf is geen community. Maar LinkedIn biedt wel een platform voor groepen. De tooling is wel erg beperkt om te spreken van leernetwerken.
Kan Facebook of Hyves worden gebruikt voor leernetwerken met studenten. Studenten hebben vooral het gevoel, dat die tools van henzelf zijn, daar moet een school niet komen.

Belangrijkste conclusie om meer leven in een community te krijgen: structureer activiteiten, ga er niet vanuit dat het vanzelf gaat!

Meer informatie is te vinden op portal van de ou. Ook dat zijn leernetwerken!

30 jaar laboratoriumonderwijs: een verhaal over fusies en onderwijsvernieuwing

2011-11-21T21:13:00.001+01:00

Afgelopen vrijdag werd bij ROC Eindhoven een reünie georganiseerd van medewerkers van 'het MLO', (middelbaar laboratoriumonderwijs) in Eindhoven. Deze opleiding werd nieuw gestart in 1981. Zelf heb ik daar gewerkt tussen 1982 en 1997 of 1998 toen ik een definitieve overstap naar een ICT-functie maakte.

Natuurlijk is het leuk om een hele hoop oud-collega's weer eens terug te zien, maar ik zag het ook als een mooie gelegenheid om eens te kijken wat er in die dertig jaren is gebeurd en veranderd in de opleidingen.

Toen ik 1982 startte bij het toenmalig IHBO (Instituut voor Hoger Beroepsonderwijs) wist ik nog niet wat voor organisatorische perikelen ik allemaal mee zou maken. Het MLO was indertijd nog gekoppeld aan het HLO, omdat daar de kennis van laboratoriumonderwijs aanwezig was maar ook omdat het in verband met de dure laboratoria goedkoper was om HLO en MLO in één instelling onder te brengen.
Het begon allemaal met de STC-operatie: Schaalvergroting, Taakverdeling en Concentratie waarmee een enorme fusiegolf in het HBO losbarstte. Het (toch al niet zo kleine) IHBO werd toen de Hogeschool Eindhoven. Kort daarop kwam er een vergelijkbaar proces in het MBO op gang op basis van de Wet SVM: Sectorvorming en Vernieuwing in het Middelbaar beroepsonderwijs.
In het kader daarvan moest het MLO ondergebracht worden bij andere scholen voor middelbaar beroepsonderwijs. Het bestuur van de Hogeschool besloot om het MLO eerst af te splitsen van het HLO. Een zelfstandige MBO-school met een eigen bestuur zou immers een betere positie hebben in de fusiebesprekingen dan een MBO-opleiding, waar de Hogeschool 'nog iets mee moest'. Eind jaren '80 kwam er een zelfstandig MLO Eindhoven tot stand. Alweer twee jaar later ging die school op in het Technisch Lyceum Eindhoven, het resultaat van een fusie met enkele andere MTS-scholen. Daarna kwam er nog een fusie: vrijwel alle instellingen voor middelbaar beroepsonderwijs in Eindhoven gingen in 1996 formeel en in 2000 daadwerkelijk op in ROC Eindhoven. Daarmee was het voor de laboratoriumopleidingen niet gedaan. De School voor Laboratoriumtechniek verhuisde naar het gebouw van Fontys, je weet wel, de opvolger van Hogeschool Eindhoven zodat de laboratoriumopleidingen weer samen met HLO-opleidingen gebruik konden maken van de laboratoria. Een cyclus van bijna 20 jaar die uiteindelijk uitmondde in het zelfde resultaat als waar het mee begon.

Wat onderwijs betreft, is er inmiddels veel veranderd. En dat is maar goed ook. Toen het MLO van start ging, zag het lesrooster er nog heel overzichtelijk uit. Keurige theorievakken naast een behoorlijk aantal praktika. Ook Nederlands en Engels stonden op het rooster. Ik kan me herinneren dat de inhoud van de vakken vaak niet aansloot bij wat er in de beroepspraktijk nodig was. Op basis van het lesprogramma werden onderwerpen behandeld waarvan je je achteraf kunt afvragen, welke hobbyist er voor gezorgd had dat die onderwerpen behandeld moesten worden.

Inmiddels ziet het lab-onderwijs er in Eindhoven heel wat anders uit. Het onderwijs is er georganiseerd in leerlijnen. De integrale leerlijn omvat de beroepsgerichte vakken en loopt vooral langs 'integrale beroepsopdrachten', pgo-opdrachten waar studenten in kleine groepen aan werken. De opdrachten zijn allemaal gedocumenteerd terug te vinden in de elo (Fronter).
Daarnaast zijn er workshops en ondersteunende lessen waar aan de theorie wordt gewerkt. In de ondersteunende leerlijn zitten vooral de algemene vakken. Met name wis- en natuurkunde worden heel flexibel aangepakt op basis van een methode, die door één van de docenten in de afgelopen jaren is uitgewerkt. In de loop van de opleiding wordt de zelfstandigheid van de studenten steeds groter en wordt de didactiek daar op afgestemd.
Is er naast een onderwijskundige vernieuwing ook nog een andere vernieuwing waar te nemen? In de praktijk is er immers in de afgelopen jaren veel vernieuwd, veel onderzoek is vrijwel helemaal geautomatiseerd. Dat heeft het beroep van laborant heel erg veranderd. Wat er in elk geval is bijgekomen is de DNA-techniek. Het analyseren van DNA-monsters is tegenwoordig een fluitje van een cent.
Hoewel de schoollaboratoria in Eindhoven behoorlijk wat nieuwe apparatuur lieten zien, waren aanblik en werkwijze nog goeddeels te vergelijken met de laboratoria van dertig jaar geleden. Voor een onderwijsinstelling is die moderne apparatuur nou eenmaal niet te betalen! Voor een deel wordt dat ook wel goedgepraat: je leert nu eenmaal niet zoveel van een onderzoek, als een monster aan de ene kant in een machine gaat en er wat getallen aan de andere kant uitkomen. Didactisch kan het waardevol zijn om ook nog wat ouderwets handwerk te kunnen verrichten en de verschijnselen te kunnen verklaren.

Het web-log drama (epiloog)

2011-11-19T15:38:00.001+01:00

Eigenlijk wilde ik er geen aandacht meer aan besteden. Al mijn ergenissen over het gedoe bij www.weblog.nl naar aanleiding van een volkomen mislukte conversie van TypePad naar WordPress. "Niet zeuren, gewoon opnieuw beginnen", dacht ik op een gegeven moment.

Toen mijn oude weblog eindelijk weer in de lucht was, heb ik met wat hulp de inhoud kunnen overzetten naar deze weblog. Maar nog steeds 182 berichten zoek!
Niet alleen kwamen er dagelijks meerdere spam-berichten binnen bij weblog.nl, toen eenmaal de verdwenen berichten weer beschikbaar waren was er gewoon een nieuwe import gedaan van het complete bestand. Met als gevolg dat ik in plaats van 475 berichten er ineens ruim 750 had. Alle berichten van na mei 2008 stonden er gewoon twee keer in... Wat een service.

Dus heb ik een nieuwe export gemaakt en in WordPad alle berichten, die ik al had overgezet, weer verwijderd. Vervolgens heb ik op het overgebleven bestand de WordPress > Blogger conversietool nog even losgelaten en het bestand geïmporteerd in Blogger.

Met als resultaat een dubbel feestje: ik heb weer een complete blog én ik heb inmiddels de heugelijke grens van 500 berichten ongemerkt gepasseerd...
Nou ja, feestje. Ik heb nog wel wat wensen...

In mijn geïmporteerde berichten staan nog verwijzingen naar eerdere berichten met een weblog-link. En ook de plaatjes staan nog allemaal bij weblog. Als ik daar de stekker uittrek, kloppen de verwijzingen niet meer en zien veel van mijn oude berichten er ineens wat leger uit.
De DNS-verwijzing naar www.onderwijsvanovermorgen.nl heb ik ook moeten terugdraaien omdat dat heel vreemde resultaten gaf.

Maar goed, je moet nog wat te wensen overhouden, niet waar?

De grote uittocht

2011-11-15T21:18:00.001+01:00

Het is alweer anderhalf jaar geleden dat het Ministerie van Binnenlandse Zaken (en nog wat andere partijen) een rapport presenteerden over 'de grote uittocht'. Wat staat de overheid in brede zin (dus inclusief de zorg en het onderwijs) de komende jaren te wachten op het gebied van de arbeidsmarkt?

Van de 1 miljoen mensen, die in 2010 bij de overheid werkten, zal 70% daar in 2020 niet meer werken. In die periode gaan er ongeveer 275.000 mensen met pensioen. Voor de rest zullen mensen om andere redenen vertrekken.
Er staat een foutje in het plaatje, bij de middelste rij gaat het waarschijnlijk om 2015.

Door de vergrijzing zal het moeilijk zijn om op een krappe arbeidsmarkt voldoende personeel te vinden. Dat niet alleen, de vergrijzing vereist juist een toenemend aantal mensen in de zorg. Juist door de krappe arbeidsmarkt zullen mensen eerder geneigd zijn een baan elders te nemen waardoor het effect van de vergrijzing wordt versterkt.

In het rapport wordt een aantal arbeidsmarkt gerelateerde trends genoemd:

De bevolking verandert van leeftijd en samenstelling
We worden ouder, er komen minder jongeren en en ondanks immigratie neemt de beroepsbevolking af.
De arbeidsmarkt wordt flexibeler maar ook krapper
Er is vooral behoefte aan hoogopgeleiden, mensen wisselen vaker van baan, de participatie stijgt. Er is eerder sprake van werkzekerheid dan van baanzekerheid
Krappe overheidsfinanciën
Vergrijzing en de economische crisis eisen hun tol
Het werkende individu wil combineren
Werknemers worden flexibeler, willen werk en thuis (zorg) combineren, employability is belangrijk
Organisaties veranderen
Invloed van technologie op productiviteit, organisatiegrenzen vervagen, maar ook de verhouding privaat-publiek staat ter discussie. Wat als de markt goedkoper en beter onderwijs kan verzorgen?
Burgers zijn minder tevreden
Burgers zijn als belastingbetaler, kiezer, onderdaan en klant kritisch op wat ze krijgen

Naast deze trends zijn er enkele fundamentele onzekerheden die een rol spelen. De eerste onzekerheid is het economisch klimaat, de tweede onzekerheid heeft betrekking op hoe de burger aankijkt tegen de overheid, op solidariteit. Deze onzekerheden zijn in een viertal scenario's weergegeven waarbij 'groei' en 'stagnatie' op de ene as en 'zelf' en 'samen' op de andere as zijn uitgezet.

Elke kwadrant kent zijn eigen uitdagingen en aanpak.

De overheid heeft op basis van de trends en de mogelijke scenario's in elk geval een aantal uitdagingen:

Wat je als overheid doet, doe je goed
Inzet op sociale innovatie
Vergroten van professionele ruimte en statusherstel van professionals
Talenten van professionals beter benutten
Verder verhogen van arbeidsdeelname
Investeren in loopbaan en gezondheid
Beter combineren van werk en privé
Marktconforme loonontwikkeling
Bevorderen van mobiliteit zowel binnen als buiten de overheid

Natuurlijk is het rapport gericht op de overheid, zowel in de rol van werkgever als in de rol van bestuur. Dat neemt niet weg, dat onderwijsinstellingen de komende jaren te maken krijgen met een grote uitdaging. Vergrijzing betekent zoveel meer dan dat een aantal oudere collega's gaan vertrekken. Het gaat niet alleen om het invullen van vrijkomende uren. Met hen vertrekt ook veel kennis en ervaring en verdwijnen relatienetwerken. Toenemende werkdruk voor diegenen die achterblijven zal er voor zorgen dat het imago van het docentschap verder onder druk komt te staan met als consequentie dat nog minder mensen voor het onderwijs kiezen. Zo ontstaat een vicieuze cirkel die met krappe budgetten niet te doorbreken zal zijn.

Hoog tijd om eens door te denken over de mogelijkheden die er zijn om met minder geld en mensen toch kwalitatief goed onderwijs te blijven leveren! Dat vraagt om creativiteit en innovatie!

Learning Analytics als nieuwe trend

2011-11-13T17:46:00.001+01:00

In mijn gastblog voor de Onderwijsdagen schreef ik al over het rendement van conferenties. Je moet er herhaaldelijk bij zijn om trends en ontwikkelingen te zien en de waarde voor de eigen organisatie er van in te schatten.
Voor mij was het thema 'Learning Analytics' wel een van die onderwerpen die tijdens de OWD daadwerkelijk als nieuwe trend is komen bovendrijven. Erik Duval ging er op in tijdens zijn keynote. Is het dan echt een nieuw thema? Welnee. Al veel eerder hebben we in allerlei projecten nagedacht over flexibel onderwijs. Eén van de punten waarover toen al werd gesproken over stuurinformatie in de individuele leerroutes. Maar toen konden we er nog nauwelijks handen en voeten aan geven. Inmiddels is het blijkbaar 'ineens' een hot topic

Begin 2011 heeft de eerste nationale conferentie over Learning Analytics & Knowledge (Lak 2011) plaatsgevonden. Daar werd als definitie gehanteerd:

Learning analytics is the measurement, collection, analysis and reporting of data about learners and their contexts, for purposes of understanding and optimising learning and the environments in which it occurs

Wilfred Rubens schreef onlangs een uitgebreide blogpost over Learning Analytics. Daarin verwees hij ook naar het Horizon Report 2011, waarin Learning Analytics wordt beschouwd als een trend, die over 4 of 5 jaar algemeen beschikbaar kan zijn. Ook het Trendrapport van Kennisnet besteedt aandacht aan dit onderwerp.

Inmiddels heeft Surf Foundation een programma opgesteld rond het thema om te zien of het in het Hoger Onderwijs een rol kan spelen. Daar wordt overigens nog iets aan de definitie toegevoegd ten opzichte van die van het LAK (automatisch geregistreerde gegevens):

Learning Analytics is gebaseerd op de analyse van automatisch gegenereerde gegevens van het online gedrag van student en docent binnen een digitale omgeving, zoals een Elektronische Leeromgeving of Digitale Leer- en Werkomgeving. De analyse van deze gegevens kan inzicht verschaffen in studiegedrag, de kwaliteit van het onderwijsmateriaal, het gebruik van de digitale leer- en werkomgeving, kwaliteit van toetsitems, studievoortgang, etc

Wat in elk geval interessant is, is dat Surf een innovatieregeling rondom dit thema heeft opgezet. Hogescholen en universiteiten kunnen voorstellen indien om met dit thema aan de slag te gaan. Hopelijk vindt dit ook navolging voor het MBO!

Keynote van Russell Prue op #OWD11

2011-11-09T19:15:00.002+01:00

Wie is Russell Prue? Dat is een vraag vanuit de wandelgangen bij de Onderwijsdagen. Wat doet een ICT Evangelist eigenlijk?

Je kunt de presentatie krijgen als je OWD smst naar +44 76249802272. Als je de goede telefoon hebt tenminste. Anders neem je die van je kind... Twitteren doet hij ook al @russellprue...

ICT verandert alles.
Rechter Lord Stevens gebruikte afgelopen april voor de eerste keer in de geschiedenis videoconferencing bij een rechtszitting. Stevens zelf zat lekker thuis in Spanje.
ICT brengt allerlei nieuwe mogelijkheden voor mensen die er een goed gebruik van weten te maken. Engeland kent al ruim 400.000 bloggers die bloggen voor hun beroep. Het 'enige' dat je hoeft te doen om $75.000 per jaar te verdienen is 100.000 mensen naar een website trekken.
Facebook is inmiddels een belangrijk kanaal voor meer dan alleen maar 'vrienden onderling'. De zakenwereld heeft Facebook ontdekt. Het kost dan ook niks om een Facebook pagina te maken om dicht bij je (potentiële) klanten te komen. Inmiddels doen zelfs ministers een cursus in het gebruik van social media.
YouTube heeft inmiddels een dergelijke omvang dat je het gerust kunt beschouwen als een disruptive technology. De meest simpele videootjes trekken miljoenen kijkers. Twee pubers playbacken "I'm an ugly girl" en krijgen een miljoen hits. Lauren Luke maakt filmpjes over hoe je je op kunt maken als jong meisje. Momenteel heeft ze een eigen merk makeup. Een knul maakt een remix als een mashup van een film met geluid en krijgt een contract van Disney.

Kinderen leren van jongs af aan met technologie om te gaan. Wat verwacht hij straks van de school? Hij zal niet vragen om een iPad, die brengt die mee. Hij vraagt om een goede verbinding. Hij vraagt niet om computers, laat staan een computerlokaal. (Dat is zoiets alsof je je pen alleen maar in een bepaald lokaal mag gebruiken.) Dat studenten meer kunnen dan de docent is iets waar docenten maar aan moeten wennen, die moet anders gaan lesgeven, meer faciliteren
(waar heb ik dat meer gehoord?).

If you still do what you ever did, you will get what you ever had.

Insanity is doing the same thing over and over and expecting different results.

Elke maand verschijnen er nieuwe telefoontjes. Jongeren zoeken steeds nieuwe modellen, die meer kunnen.
Maak geen reglementen, die het gebruik van mobieltjes in de les blokkeren! Inmiddels zijn er al mobieltjes met een beamer er in waarmee je het scherm kunnen projecteren. Daar kun je niet tegenop met oud spul.

Op dit moment is er in Engeland een wet in de maak dat scholen mobieltjes kunnen innemen en zelfs de data mogen wissen. Dat zijn de mensen die hun telefoontjes op een conferentie niet uit kunnen zetten. Studenten lossen dat wel op, die nemen gewoon twee telefoontjes mee...

Vervolgens toont Prue allerlei nieuwigheden, gadgets, slimme toepassingen voor het onderwijs, leuke websites waar van alles te halen is. Dat ging te snel om allemaal te bloggen, dat vind je terug in zijn presentatie...

Ict in de Sterrenschool op de #OWD11

2011-11-09T15:56:00.000+01:00

Inmiddels is het concept van de Netwerkschool vrij breed bekend. De PO-tegenhanger, de Sterrenschool is veel minder bekend. Kees Kraaijenveld (Argumentenfabriek) en Michael van de Wetering (Kennisnet) geven een toelichting op het concept.

Hoe denk je na over innovatie in het onderwijs?
Stel dat je helemaal opnieuw kon beginnen met een nieuwe school. Gebaseerd op al beschikbare, moderne kennis van organisaties, leren, onderwijs, ICT, en dat alles mag niet duurder worden. Die werkwijze heeft in eerste instantie geleid tot de Netwerkschool, bedoeld voor de 12+ leerlingen.

Vijf sterren
De Sterrenschool is bedoeld voor 12-. De Sterrenschool is een 5-sterren kindcentrum voor kinderen van 0-12.

Kinderen leren in één klimaat.
De school het hele jaar open.
Er is een binding met de buurt.
De nadruk op taal, rekenen en lezen.
Maatwerk voor ieder kind, zodat die zoveel mogelijk uit het eigen talent kan halen.

Er zijn verschillende boekwerken verschenen. Sterrenschool 2.1 gaat in op het maatwerk. Dat leidde tot een vervolg over de digitale doorbraak: functionele eisen aan de Sterrenschool-ICT.

Maatwerk met ICT
Een kind individueel bedienen kan alleen maar met een goede inzet van ICT. De Cloud is een belangrijk uitgangspunt. Het materiaal en de noodzakelijke informatie is dus overal beschikbaar. Dus ook thuis, op school of op andere locaties. De cloud brengt ook een stuk ontzorging met zich mee, je neemt functionaliteiten af.
De digitale omgeving kent vier functionele componenten:

Digitale leeromgeving. Die serveert lesmateriaal uit langs de individuele leerlijn. Dat hoeft lang altijd te gaan om digitaal materiaal, een verwijzing naar een boek of een uurtje sport kan ook geserveerd worden..
De stille kracht zit in het Plannings- en boekingssysteem. Daaronder hangen allerlei 'registers' met gegevens die nodig zijn om inzicht te krijgen in de actuele situatie van alle leerlingen en om daarop te kunnen plannen (Learning Analytics!)
Het Administratief systeem vult de registers en koppelt bepaalde gegevens aan andere gegevens, bijvoorbeeld de kosten van de geregistreerde uren afgenomen kinderopvang.
Het Informatieoverzicht is in feite een portaal dat de informatie biedt aan ouders en andere betrokkenen over het kind.

Het uitgewerkte concept vormt een functionele beschrijving dat scholen en andere partijen moet uitdagen om er mee aan de slag te gaan. Het belangrijkste element is de continue adaptatie van de individuele leerreis van de leerlingen. Dat omvat een schema met daarin zitten allerlei terugkoppellussen die de voortgang volgen en een passende ondersteuning bieden.

Inmiddels zijn er verschillende scholen die volgens het Sterrenschoolconcept aan de slag zijn gegaan onder andere in Zevenaar en Apeldoorn.

Toine Maes op de #OWD11: Inspiratie ligt aan je voeten

2011-11-09T10:50:00.001+01:00

Vorig jaar had Toine Maes het tijdens de Onderwijsdagen over een noodzakelijke versnelling. Dat vraagt om doorbraken. Hij ziet in elk geval een aantal doorbraken in het afgelopen jaar, wat hem een stuk optimistischer maakt over die versnelling.

Op de eerste plaats is er de Educatieve Contentketen, deel 2. Een samenwerkingsverband tussen SLO, uitgevers en Kennisnet. Daar worden grote stappen voorwaarts gezet op het gebied van standaarden. VO-contant en Wikiwijs zijn voorbeelden waar de resultaten zichtbaar zijn.
Een 'pas op de plaats' in oktober heeft bij alle partijen de urgentie van samenwerking nog eens duidelijk gemaakt. Er volgt een actieplan op 1 december met een duidelijk resultaat op 1 september 2012.

Er wordt ook gewerkt aan een administratieve keten. Er is nu een samenwerkingsverband van de 6 onderwijsplatforms die samen ervoor zorgen dat in de informatieketen tussen instellingen van gegevens ook infomatie kan worden gemaakt. Zo worden allerlei resultaten beter zichtbaar.
'Vensters voor verantwoording' krijgt ook navolging in andere sectoren. Het gaat dan niet alleen om een verticale maar ook om horizontale verantwoording.
En ook de recente Vier in balans monitor van Kennisnet laat ook weer vooruitgang zien in het gebruik van ICT in hrt onderwijs.

Inspiratie ligt aan je voeten. Het onderwijs verdient wat wij hier al hebben. Elke docent en elke student een eigen device. Niet meer 5 studenten per computer, iedereen heeft dan toegang tot alle informatie.
Hij gunt het onderwijs ook een tweede professional. Hij vertelt een anekdote over een geschiedenisleraar die eerst had getwijfeld over een keus tussen tekenen en geschiedenis. Uiteindelijk koos die voor geschiedenis maar tekende hij de onderwerpen. Mooi maar niet elke les was effectief. Een andere docent verbond juist allerlei onderwerpen met elkaar, maar ja, die gaf les aan een andere klas. Hoe zorg je er voor dat het beste van alle docenten beschikbaar is voor alle studenten? De mogelijkheden daarvoor zijn er!
Verder maken we met zijn allen gewoon gebruik van internet. Zo moeten studenten ook kunnen beschikken over op zijn minst een goede combinatie van gesloten en open leermateriaal.

Het is allemaal mogelijk, het is te doen. Inspiratie ligt aan je voeten.

Keynote van Bas Haring op 'Dé Onderwijsdagen' #OWD11

2011-11-08T18:31:00.000+01:00

Als 'volksfilosoof' weet Bas Haring niet zo veel van filosofie maar vindt hij het leuk om het te doen. Hij laat nog even in het midden waar hij het gaat hebben.

Vooraf deelt hij nog wat dingen met het publiek, zoals het feit dat hij is gepromoveerd op ICT om duidelijk te maken dat hij een relevante achtergrond heeft. In die context vertelt hij over een project in de beginjaren van internet rond online surveilleren. Met webcams in een studentenkamer kijken om te zien of er niet gespiekt wordt bij een online tentamen.
Dat ICT impact heeft maakt hij duidelijk met wat voorbeelden. Zo heeft hij concurrentie van bijvoorbeeld de TED-talks. Studenten vinden dat blijkbaar boeiender en blijven weg uit het college.
Verder vindt hij het eigenlijk niet leuk dat er getwitterd wordt. Hij heeft het verhaal voorbereid voor specifiek dit publiek. Door al dat getwitter moet hij in zijn verhaal rekening moet houden met de hele buitenwereld.
Hij heeft drie reflecties over ICT en onderwijs en wil die als ballonnetjes oplaten:

Eerste reflectie
Het start zijn eerste reflectie met een verhaal over een interview dat hem werd afgenomen bij het hiphop-programma Lijn 5. In eerste instantie vond hij dat een vreemde context voor een interview over filosofie. De interviewer liet weten dat hij het gedachtegoed in het boekje vergelijkbaar vond dat van auteurs als Daniël Denneth, Richard Dawkins en Susan Blackmore. Dat waren dan ook precies de drie inspiratiebronnen geweest voor Haring voor het desbetreffende boekje.
Achteraf bleek dat de interviewer de boeken helemaal niet gelezen had maar hier en daar wat flarden had gelezen en wat youtube-fimpjes had gezien. Blijkbaar had het leren van flarden voldoende basis geboden om een gefundeerde mening te hebben.
Sijmen Noorda vindt het helemaal niet vreemd dat studenten zo leren. In zijn studietijd moest hij dikke boeken lezen waarvan hij uiteindelijk maar een paar paragrafen heeft onthouden. Waarom niet meteen die paragrafen geleerd. Het leren in flarden zou wel eens het leren van de toekomst zou kunnen zijn, gefaciliteerd door ICT.

Tweede reflectie
Ook nu weer een introductieverhaaltje: Juf schrijft op het bord 'vakantiehuisje' met de opdracht om er zoveel mogelijk andere woorden mee te vormen. Haring had ontzettend zijn best gedaan om zo veel mogelijk woorden te maken.Achteraf bleek dat er alleen punten te verdienen waren voor woorden die niemand anders had. Ondanks zijn lange lijst van woorden was geen enkel woord uniek. Er was een leerling met slechts één woord, dat echter niemand anders had. Ondanks het beperkte resultaat won hij toch omdathij de enige was met een uniek woord.
Zou die leerling ook gewonnen hebben als hij had kunnen spieken? Waarschijnlijk niet. Als dat zo is, dan betekent dat dan voor twitteren? Het alsmaar delen van ideeën leidt er toe dat dat er minder ideeën ontstaan. Men bedenkt ze niet maar twittert over andermans ideeën.
Eenzelfde fenomeen is ook zichtbaar uit de eilandenecologie. Op een afzonderlijk eiland (een afgezonderd gebied kan ook als eiland worden beschouwd) ontstaan door gebrek aan uitwisseling van genen met elders nieuwe soorten (ook wel aangeduid als 'genetic drift'). Doordat er steeds meer contacten zijn tussen verschillende eilanden neemt de soortenrijkdom af, treedt vervlakking op en sterven soorten uit door de concurrentie of jacht door nieuwe soorten.
Als iedereen in plaats van naar Bas Haring te luisteren voor zich zelf wat ideeën te formuleren zou dat meer ideeën opleveren. Delen van ideeën leidt dus tot verarming.

Derde reflectie
Jongeren worden gestimuleerd om zelf onderzoek te doen bijvoorbeeld in een profielwerkstuk. Eigenlijk zijn die jongeren daar maar heel beperkt toe in staat. Hijzelf heeft hij een uitmuntend cijfer gehaald voor een eigen natuurkunde-experiment waarvan hij nu toegeeft dat hij het op de Diederik Stapel manier heeft gedaan: Hij bedacht een vraagstelling bij zelf bedachte resultaten...
Computers zouden een rol spelen bij het experimenteren. Als je studenten een programmeeropdracht geeft, zouden ze veel meer kunnen opsteken. Een computer is wat dat betreft een mini laboratorium waarin je je eigen onderzoek kunt opzetten. Van programmeren word je wijzer, het is inspirerend. Daar zou veel meer mee kunnen gebeuren.
Computers kunnen ook ingezet worden om reeds beschikbare gegevens te verzamelen en te analyseren.

Een voorbeeld: John Trinkhaus is een econoom die zich in zijn onderzoek laat inspireren door dingen die hij irritant vindt. Eén van de vragen die hij zich stelde was: "houden kinderen van de Kerstman?". Daar kun je achter komen door het ze te vragen al weet je niet hoe betrouwbaar dat is. Je kunt het gedrag observeren maar dat is een enorm tijdrovende klus.
Trinkhaus zocht op Flickr naar foto's op basis van de zoekwoorden 'Santaclaus' en 'lap' (schoot) vond 700 foto's van kinderen bij Kerstman op schoot. Hij liet die foto's door een studentenpanel beoordelen. De meerderheid van de kinderen zat te huilen. Internet biedt ongelooflijk veel data die is te gebruiken voor allerlei onderzoeken.
Een ander voorbeeld: Drie jaar geleden was er een uitbraak van Legionella. Maar hoe vind je een bron als er een incubatietijd is van twee weken? Door de levensloop van de zieken van de afgelopen paar weken te reconstrueren, bleek dat de bron ergens in Amsterdam lag. Nu ontwikkelt Legionella zich vaak in grote airconditioningsystemen. Een slimme onderzoeker van het RIVM vroeg bij alle leveranciers onderhoudscontracten voor airco's op. Door de lijst met adressen op Google Earth op te zoeken (airconditioningsystemen zijn zichtbaar als installatie op het dak) werden plaatsen zichtbaar waar wel een airco stond maar geen onderhoud werd gepleegd. Op die manier werd een locatie gevonden waar alle getroffen mensen in de buurt waren geweest. Onderzoek door een slim gebruik van gegevens op het internet.

Bas Haring sluit af met een stukje uit eigen werk over het onderwijs.
De Koningin kan wat zij kan, niet omdat ze koningsgenen heeft, maar door goed onderwijs. Goed onderwijs werkt!

Keynote Erik Duval op 'Dé Onderwijsdagen' #OWD11

2011-11-08T12:27:00.000+01:00

De zaal loopt vol, de twitterwall ook, er is een livestream beschikbaar: iedereen zit klaar voor 'Dé Onderwijsdagen 2011'.

Erik Duval bespreekt in de eerste keynote het thema van Learning Analitics. De presentatie komt hier op SlideShare.

Met een korte introductie over open standaarden (erg belangrijk, niet meer zo spannend) en open content (al 1 miljoen objecten op Ariadne) gaat Duval wat dieper in op Open Learning.

Onderwijs gaat momenteel een beetje langs de jongeren heen omdat het niet aansluit bij hun dagelijks leven. Duval werkt met blogs, wiki's en laat studenten op die manier elkaar becommentariëren. Op die manier moet een community of practice ontstaan. Omdat dat in verbinding met de wereld gebeurt komen er ook reacties van buitenaf op de blogs en wiki's. Als studenten tijdens het werk ook Twitteren, biedt de mogelijkheid om direct te reageren.

Inmiddels zijn er 'Massive open online courses' (MOOC) waar iedereen aan kan deelnemen. Er zijn cursussen waar 250.000 mensen op inschrijven. Dat wordt wel veel om allemaal bij te houden.
Dat vraagt om Learning Analytics. Dat biedt uitkomst bij grote groepen maar is ook nuttig bij kleine groepen.

Learning Analytics komt vanuit andere domeinen, zoals hardlopen. Met allerlei devices kunnen prestaties worden bijgehouden. Daar kunnen anderen weer op regeren. Door gegevens van meerdere lopers te analyseren kunnen er adviezen worden gegeven, alternatieve routes worden voorgesteld of maatjes worden gekoppeld.
Voor computergebruik zijn er tools die precies bijhouden wat je allemaal doet. Daar kun je weer allerlei doelen bij stellen: niet meer dan 1 uur per dag emailen. De tool geeft dan een signaal als er doelen al dan niet worden gehaald.
Er zijn gadgets in de vorm van een armband met sensores, die communiceren met je iPhone en op die manier alles registreren. Ook bloggers zijn ook bekend met allerlei analytics.
In hoeverre kunnen die technieken ook worden toegepast worden op het onderwijs?

Dat vraagt om een dashboard waarmee inzichtelijk wordt gemaakt in hoeverre bepaalde doelen worden bereikt. Dat kan in de vorm van allerlei widgets, waarmee je in bijvoorbeeld in iGoogle je eigen dashboard samenstellen.
Duval bouwt dat soort tools en evalueert in hoeverre die daadwerkelijk helpen bij het volgen van studenten. Maar met analyseren alleen ben je er niet. Het is de bedoeling, dat er ook adviezen gegeven kunnen worden op basis van de trackingresultaten. Dan worden onderwijsresultaten inzichtelijk en kunnen allerlei uitspraken (in feite opinies) over het onderwijs worden getoetst.
Door datasets aan te leggen en te analyseren kunnen die opinies over onderwijs worden weerlegd of juist worden bevestigd.

Duval geeft aan het einde toch nog wat relativerende aandachtspunten:
Een gevaar van analytics is, dat de uitkomst ook bepalend is voor het vervolg: de uitkomsten van analyses kunnen op die manier zelfversterkend werken.
(Een mooi voorbeeld is het fenomeen dat wetenschappers steeds minder literatuur doorwerken omdat ze afgaan op de scores die bepaalde artikelen al hebben gekregen. Daarmee worden die artikelen steeds bekender maar verdwijnen andere artikelen naar de achtergrond. Serendipiteit neemt daardoor sterk af!)
Daarnaast dreigt ook het gevaar dat er een dwangmatigheid ontstaat door het gebruik van die tools: de tool geeft een waarschuwing dat je nog iets 'moet' doen.
Verder is er nog de vraag of datgene wat gemeten wordt wel echt relevant is. Welke metrieken zijn nu echt van belang om te meten, wat je wilt weten?.
En dan is er nog een privacy discussie. Wil je alles wel online zetten? De vraag is of privacy niet te ver doorgetrokken wordt. Wees in elk geval open over het wat en waarom van het registreren.

Duval houdt nog een klein pleidooi om te experimenteren, vooral spannende dingen te doen. Beter iets geprobeerd dat is mislukt dan helemaal niets gedaan.

Het geheugenpaleis

2011-11-08T09:00:00.002+01:00

Dat kon natuurlijk niet uitblijven. Nadat ik al eerder aandacht besteedde aan Joshua Foer wilde ik zijn boek, het Geheugenpaleis ook wel eens lezen. Dat bleek nauwelijks een opgave. Lekker vlot geschreven en een boeiend verhaal.
Foer beschrijft hoe hij er toe komt om te gaan trainen voor het Amerikaans geheugen-kampioenschap en dat als nieuwkomer ook nog wint!
Het begint allemaal als hij op zoek gaat naar de slimste mens ter wereld. Die blijkt niet zo makkelijk te googlen als bijvoorbeeld de sterkste man ter wereld. Hij vindt wel iemand die zeer getalenteerd is in het memoriseren van allerlei zaken. Ben Pridmore was in staat om in 32 seconden de volgorde van een set speelkaarten van buiten te leren.
Foer vroeg zich af, of je een beter journalist, student of partner, kortom een beter mens kunt worden als je alles beter kunt onthouden. Hij bezoekt in 2005 de Amerikaanse geheugenkampioenschappen om dat uit te zoeken en maakt kennis met een aantal van de deelnemers. Daar ontdekt hij, dat die deelnemers geen 'savants' waren maar gewone mensen, die door middel van enkele trucs en heel veel oefenen in staat waren tot allerlei geheugenprestaties. Hij laat zich overhalen om ook te gaan trainen om het jaar daarop mee te doen met de geheugenkampioenschappen.

Het boek beschrijft wat Foer doet om zijn geheugen te trainen op een manier dat hij in een razend tempo enkele stokken kaarten kan memoriseren, gezichten kan combineren met de goede voor- en achternaam, een groot gedicht binnen een uur kan reproduceren en nog een aantal andere uitdagingen. Voor hij start met de training laat hij zijn geheugen en leervermogen uitgebreid testen.

Tijdens dat jaar gaat hij ook op zoek naar de geschiedenis van geheugentraining. Zo was Socrates een tegenstander van het schrift, omdat dat het geheugen zou aantasten. Het was zijn leerling Plato die deze uitspraak van Socrates kon vereeuwigen, omdat hij het opschreef... Hij zoekt andere voorbeelden van andere geheugenatleten en komt zo ook uit bij Tony Buzan (uitvinder van de mind map).
Hij beschrijft ook voorbeelden van mensen met een uitzonderlijk goed of juist slecht geheugen. Al die gevallen worden in zijn boek uitgebreid beschreven. Hij beschrijft S., een jonge journalist die alles onthoudt wat hij aan informatie binnenkrijgt. Niet dat hij daardoor een glansrijke carrière doormaakt. Hij kan geen hoofd- en bijzaken van elkaar onderscheiden. Hij beschrijft EP, een man die door een hersenbeschadiging geen informatie vanuit zijn werkgeheugen kan vastleggen in zijn langetermijngeheugen, voor wie elke dag een nieuwe verrassing is en voor wie de tijd in feite stilstaat. Hij gaat in op de techniek van schakers, hoe zij partijen analyseren. Hij ontdekt dat er een overeenkomst is tussen de taxichauffeurs van London en de geheugentrainers. De taxichaffeurs moeten verplicht alle straten en mogelijke routes in London van buiten leren en hun kennis presenteren tijdens een examen dat als 'the Knowledge' bekend staat. In hersenscans is te zien dat zij een groter ruimtelijke geheugen hebben. Veel geheugenatleten hebben dat ook! Dat hangt samen met hun techniek van memoriseren.

Een belangrijk aspect van een goed gebruik van het geheugen hangt samen met het feit dat het menselijk geheugen vooral ruimtelijk is ingesteld. Stel je een route voor door je eigen huis. Een willekeurig boodschappenlijstje kun je veel beter onthouden door alles te visualiseren, liefst op een buitennissige aangevuld met andere zintuigelijke aspecten als geuren en geluiden, en die objecten dan op een zekere plaats in je huis te plaatsen. Je zult zien dat je met gemak een lijst van 15 boodschappen onthoudt! De truc is, dat je verschillende gebouwen, geheugenpaleizen bouwt die je gebruikt voor het onthouden van allerlei zaken. Maar dat is nog lang niet alles. Four beschrijft ook technieken om getallen of kaarten te onthouden: het PAO-systeem. Maak voor je zelf voor de eerste honderd getallen een combinatie van een persoon (P) die een actie (A) uitvoert met een object (O). Een zescijferig getal kun je dan voorstellen door de persoon van de eerste twee cijfers, een actie, die overeenkomt met de volgende twee cijfers, laat uitvoeren met een object dat hoort bij de laatste twee cijfers. Wetenschappelijk is aangetoond dat je in het werkgeheugen ongeveer zeven dingen kunt vasthouden in het werkgeheugen. Door een getal van zes cijfers in drie tweetallen op te splitsen vergroot je kans op onthouden, een gebruikelijke techniek. Met het PAO-systeem kun je die zes cijfers met één beeld vasthouden.

Is geheugentraining (en mindmapping) ook zinvol in het onderwijs? Onderzoek laat zien dat het rendement van het leren groter is dan wanneer men geen gebruik maakt van die technieken. Foer brengt daar tegenin, dat kennis op die manier gedecontextualiseerd wordt. Vergelijk het met een kind dat niet kan rekenen maar wel het liedje '3 x 3 = 9' kan zingen.
Foer schetst dit met een mooi voorbeeld van een vakantie in Singapore. Omdat hij geen kennis heeft van de geschiedenis kan hij veel van wat hij ziet niet plaatsen in een een of andere context. Daarmee gaat een groot deel van wat hij ziet en tegenkomt weer verloren. Een goed gevuld geheugen biedt meer houvast om nieuwe dingen te leren.

Nadat hij het Amerikaans geheugenkampioenschap heeft gewonnen en een 'schamele' dertiende plaats op het wereldkampioenschap, besluit hij te stoppen.
Hij laat zich opnieuw onderzoeken waarbij duidelijk wordt, dat niet zozeer zijn geheugen als wel de vaardigheid om bepaalde zaken in zijn geheugen op te slaan, is verbeterd. Hij trekt de conclusie, dat de vaardigheid, die hij nu heeft een zegen zou zijn geweest tijdens zijn schooltijd. Nu levert het vermogen om getallen of kaarten te onthouden geen oplossing voor alledaagse problemen van het niet terug kunnen vinden van autosleutels.
Hij neemt nog steeds een notitieblok en pen mee naar een afspraak. Niet omdat hij niet in staat zou zijn om het te onthouden maar gewoon, omdat de wereld om hem heen met alle vormen van externe geheugens het hem te makkelijk maakt om het te doen.
Toch houdt hij nog een pleidooi om het geheugen in ere te houden, om te voorkomen dat het geheugen erodeert in een wereld waarin het makkelijk wordt gemaakt om te vergeten. Je bent immers het product van je herinneringen...

Het rendement van 'Dé Onderwijsdagen'

2011-11-05T16:39:00.000+01:00

Op de website van 'Dé Onderwijsdagen' kwam ik onder actueel wat berichten tegen van gastbloggers. "Da's leuk", dacht ik nog. Maar ja, moet je daarvoor worden uitgenodigd of mag je zelf ook initiatief nemen? Ik heb daarom eens geïnformeerd naar de criteria om tot dat illustere gezelschap te mogen behoren. "Je bijdrage is van harte welkom", was de reactie. En dus hierbij mijn bijdrage...

Nog heel even en dan barsten 'Dé Onderwijsdagen 2011' weer los, één van de vele onderwijs (& ICT) beurzen en -conferenties die door het jaar heen worden georganiseerd. Een paar honderd tot meer dan duizend deelnemers komen er op af om ervaringen te presenteren of juist deze op te doen. Tussen de presentaties door zoeken bekenden elkaar op, wordt de laatste stand van zaken uitgewisseld of worden afspraken gemaakt. Bedrijven presenteren hun nieuwste (versies van) van producten en diensten en maken zo gebruik van de concentratie aan potentiële klanten.
Hoewel ik graag naar zo'n beurs of conferentie ga, vraag ik me ook wel eens af wat het rendement nu werkelijk is. Dat is een vraag die je vanuit verschillende invalshoeken kunt bekijken: je persoonlijk rendement, het rendement voor je instelling of voor het onderwijs als geheel.

Persoonlijk rendement
Ik verwacht, dat de meeste bezoekers op een een of andere manier duidelijk hebben moeten maken wat het bezoek aan OWD2011 gaat opleveren. Per slot van rekening ben je twee dagen niet op je werkplek en betaal je ook nog eens een behoorlijke toegangsprijs! Nu zal er voor de meeste bezoekers niet
zo heel veel overtuigingskracht nodig zijn geweest. Als je het al niet zelf kunt bepalen waar je wel of niet naar toe gaat, dan is het argument dat je je vak moet bijhouden vaak overtuigend genoeg.
Als je je hebt voorbereid, heb je een persoonlijk programma samengesteld op de OWD-site. Als je je heel goed hebt voorbereid, heb je zelfs een aantal vragen geformuleerd waar je een antwoord op wilt hebben. Vervolgens bezoek je een aantal presentaties, spreek je met leveranciers op de beurs en
ontmoet je bekende vakgenoten.
Maar waar ga je mee terug naar je werkplek? Een paar verhalen met wat nieuwe tips, een gevoel van opluchting omdat collega's of collega-instellingen blijkbaar met dezelfde problemen worstelen, een pakketje folders waarvan de meeste weer in de ongelezen in de papierbak belanden. Maar een echt
doorbraakresultaat, een oplossing voor dat ene enorme probleem?

Het rendement voor de instelling
Wat wordt de instelling er dan beter van? Regelmatig hoor je bezoekers verzuchten, "eigenlijk zou die directeur - dat collegelid hier bij moeten zijn". Het is blijkbaar moeilijk verworven inzichten te vertalen naar de eigen instelling. Weer eenmaal op de eigen werkplek verdampen veel van de opgedane ideeën langzaam maar zeker. Op de instelling bepaalt de dagelijkse routine al weer snel de agenda en de werkzaamheden. Veel verschil zal het niet maken, lijkt het wel.

Rendement voor de onderwijssector
Wordt het onderwijs er als geheel beter van? Al zolang ik me bezig houd met onderwijs & ICT is de boodschap, dat onderwijs 'als enige sector' er maar niet in slaagt om de productiviteit door de inzet van ICT te vergroten. Steeds maar weer het verhaal over hoe lastig het is, om docenten zo ver te krijgen dat ze ICT gebruiken in hun onderwijs. Natuurlijk stijgt het gebruik van ICT in het onderwijs, zoals de jaarlijkse Vier-in-balansmonitor van Kennisnet laat zien, en is er veel bereikt in vergelijking met een aantal jaar geleden, maar een echte doorbraak hebben we nog steeds niet gezien, laat staan dat een nieuwe editie van dé Onderwijsdagen of één van die vele andere beurzen en conferenties die doorbraak wel bewerkstelligt.

Het rendement zie je pas op de langere termijn
Als zo'n beurs maar een beperkt rendement heeft, waarom zou je er dan naar toe gaan? Stel jezelf een dergelijke vraag als je bij de lunch een snack hebt afgeslagen omdat je wilt afvallen. Aan de weegschaal zul je het niet zien.
Het rendement zit helemaal niet in die ene bijeenkomst, het gaat om een lange termijn rendement! De kracht van het herhaaldelijk delen van ideeën in een grote groep. In de interactie, die tijdens de presentaties en discussies plaatsvindt, worden ideeën bijgeschaafd, aangevuld, versterkt en vooral: verder verspreid.
Goede ideeën komen in de verschillende edities van de conferenties steeds opnieuw aan bod, waardoor de ontwikkeling zichtbaar wordt. Wat twee jaar terug nog een nieuw fenomeen was, kende vorig jaar al enkele toepassingen en blijkt dit jaar 'hot' te zijn.

Antwoord over toepasbaarheid?
Het is natuurlijk geweldig als je een nieuw idee, dat je meebrengt vanuit een conferentie, direct kunt vertalen naar je eigen praktijk. Maar als dat niet (meteen) lukt, is dat helemaal niet erg. Die nieuwe ideeën en ontwikkelingen verspreiden zich ook langs andere kanalen en komen hoe dan ook in je eigen
organisatie terecht. Dan worden er vragen gesteld over de toepasbaarheid, de mogelijkheden. Dan gaat het er vooral om, dat je een antwoord hebt of dat je weet waar antwoorden te halen zijn omdat de eigen organisatie er klaar voor is. En dan is het maar goed dat je er bij was, voor jezelf, voor je
organisatie en voor het onderwijs als geheel.

Meepraten en meedenken over flexibel onderwijs

2011-11-03T18:01:00.000+01:00

Op dinsdag 29 november organiseert M&I/Partners een interactieve bijeenkomst over flexibel onderwijs onder het motto 'van realisme naar realisatie'. Aanleiding voor deze bijeenkomst is het boek Beelden op Flexibel Onderwijs dat Kennisnet heeft uitgebracht. Als eindredacteur heb ik begin dit jaar alle ins en outs van het boekwerk meegemaakt.
Natuurlijk is het altijd de moeite waard om die artikelen te lezen maar misschien roepen die ook weer nieuwe vragen op of worden niet alle vragen beantwoord die je eigenlijk had. Of misschien heb je ervaringen die je juist delen met anderen! Het programma geeft je er alle gelegenheid toe.

De bijeenkomst heeft een ronde tafel opzet: in enkele ronden wordt aan de hand van een aantal stellingen een discussie gevoerd met de auteurs van de verschillende artikelen in het boek. Wil je meer weten over wat studenten nu eigenlijk wel of niet willen, wat er van docenten wordt verwacht, hoe het zit met standaardiseren of met de relatie tussen flexibiliseren en de 850-uren norm? Of wil je het nut van flexibiliseren nog eens tegen het licht houden? Meld je aan, er zijn geen kosten aan verbonden.
De bijeenkomst is van 15:30 tot 18:30 (lekker buiten de files om) bij het Hoornbeeck College in Amersfoort.

Epidemie van geheugenverlies

2011-10-30T13:06:00.000+01:00

Joshua Foer gaat in de 'van der Leeuwlezing' in op de epidemie van geheugenverlies dat met de boekdrukkunst is ontstaan.

Ik wil u vragen mee te doen aan een kort experiment in zelfonderzoek. Denkt u eens terug aan de colleges uit uw eerste studiejaar. Hoeveel van de kennis die u toen is bijgebracht, kunt u zich nog herinneren? Of denk eens aan een boek dat u vorig jaar hebt gelezen. Wat kunt u zich daar nog van herinneren? Hoeveel zult u zich er over een jaar nog van herinneren? En over tien jaar?

Vóór mensen konden lezen moest alles, wat moest worden overgedragen, ook worden onthouden. De menselijke cultuur kon zich alleen ontwikkelen dankzij het geheugen. Met de komst van het schrift en boeken werd een extern geheugen geïntroduceerd. In eerste instantie had dat nog niet zo veel effect: toen er nog niet veel boeken waren, wist men dat men een bepaald boek hoogstwaarschijnlijk maar één keer beschikbaar had en moest de inhoud worden gememoriseerd.Met de komst van de boekdrukkunst werd extern geheugen enorm uitgebreid en hoefde niet alles meer onthouden worden.
Larry 'Google' Page heeft als visioen dat het mogelijk zal worden om onze hersenen aan te sluiten op het internet en het denken over een vraag al voldoende zal zijn om een antwoord te krijgen. (Leuk thema voor een science fiction boek.)

In het onderwijs is het memoriseren grotendeels vervangen door ervaringsleren. Eerdere onderwijssystemen waren veel meer gericht op het kunnen onthouden van allerlei feiten. Dat gebeurde niet alleen vanwege de kennis zelf maar ook omdat men er van uit ging dat daardoor het vermogen om dingen van buiten te leren werd versterkt. Eigenlijk een onderdeel van het verborgen curriculum.
Foer stelt, dat het leren van nu vooral is gericht op het het verwerven van voldoende korte termijn kennis om een examen te halen. Daarna mag alles weer vergeten worden.
Hier valt wel wat op af te dingen. Niettemin zien we in het onderwijs dat het belang van feitenkennis en het vermogen om zaken te memoriseren behoorlijk is verwaterd. Tegelijkertijd vermoed ik, dat meer aandacht voor het vermogen om dingen van buiten leren een positief effect op de kwaliteit van het onderwijs zou kunnen hebben.

Er zijn veel parallellen te trekken tussen Joshua Foer en Nicholas Carr. Beiden waarschuwen voor negatieve effecten van het internet op de hersenen. Waar Carr een relatie legt tussen internet en het afnemende vermogen om geconcentreerd te lezen en je daarbij in te leven in de tekst, gaat Foer nog een flinke stap verder. Hij ziet lezen (en met name het bestaan van toegankelijke informatiebronnen) als een aantasting van het vermogen tot herinneren. Foer heeft het daarbij over het 'verwoestende effect' op het geheugen.
Hoewel ik erg geïntrigeerd ben door zijn benadering van het geheugen en me ook nog wel iets kan voorstellen bij (de consequenties van) het afnemende vermogen om te memoriseren, vind ik de omschrijving 'verwoestend' toch wel overtrokken.
Eens kijken hoe ik er over denk na het lezen van het Geheugenpaleis.

Help ... #durftevragen

2011-10-28T18:28:00.000+02:00

Wie kan me helpen?

Ik ben een tijd geleden verhuisd van Weblog naar Blogger. Meteen maar een domeinnaam geregistreerd: www.onderwijsvanovermorgen.nl en met wat hulp van buiten de weblog gekoppeld aan dat domein.

Nu zit ik met het rare fenomeen dat het domein bij mij thuis niet zichtbaar is, zowel in Explorer, Chrome en FireFox krijg ik de melding dat de website niet gevonden kan worden. Op mijn iPad werkt het weer prima. Ik heb al een keer chattend met Willem Karssenberg het een en ander geprobeerd en toen de zaak aan de praat gekregen door de cache van de verschillende browsers leeg te maken. Dat werkte ... totdat de computer werd uitgezet. Sindsdien krijg ik elke keer als ik probeer mijn domein te benaderen diezelfde foutmelding weer. Het leegmaken van de cache helpt niet meer.

Maar zit ik met mijn dongeltje in de trein: dan werkt het weer als een tierelier. Mijn voorlopige conclusie was dan ook: er is iets in mijn netwerk thuis dat niet klopt.
Vanmiddag kreeg ik een mailtje van een collega op kantoor: jouw blog werkt niet. Ik zat bij Seats2Meet te werken en ook daar kreeg ik weer de foutmelding.
Inmiddels zit ik weer in de trein te dongelen en heb ik weer geen probleem.

Ra ra, wat is hier aan de hand? Wie weet wat ik hier aan kan doen?

En de Academische Jaarprijs is gewonnen door ...

2011-10-28T18:04:00.001+02:00

... Antibiotica gezocht.

Tijdens een boeiende finale-avond van de Academische Jaarprijs 2011 presenteerden drie finaleteams hun project. Als (oud- en hobby-) bioloog heb ik me prima vermaakt met drie bijzonder actuele biologische thema's rond DNA, het brein en antibiotica. De jaarprijs is bedoeld om wetenschappelijk onderzoek te presenteren aan een breed publiek.

Het DNA-team wilde een breed publiek ideeën laten aandragen waarna studenten mochten kiezen welk onderzoek uitgevoerd zou worden. De jury had nog een aantal doordringende vragen over de haalbaarheid van het onderzoeksideeën en de manier waarop studenten betrokken zouden worden bij dat onderzoek.
Het Breinteam gaf een gesmeerd lopende presentatie over de verschillende aspecten van het project. De jury was hier kritisch over de voorgestelde app, voor een deel terecht ('gaat het nieuwe er niet heel snel vanaf en wat is dan nog het effect van wat je wilt bereiken?'), deels onterecht (als je niet snapt dat je met die app niet echt in iemands hersenen kunt kijken...).
Het Antibioticateam presenteerde het thema met een heuse Sipke-Jan in de vorm van een Klokhuisaflevering. Hier kwamen er veel kritische vragen over de bestemming van de ton aan euro's: 60% gaat naar Artis voor een speciale opstelling rondom antibiotica in de nieuw op te zetten MicroZoo. Slechts € 2.500 gaat naar lespakketten voor het onderwijs.
Na rijp beraad vond de jury, dat de prijs dit keer moest gaan naar Antibiotica gezocht.
Als fan van het Breinteam vond ik het wel jammer maar ook wel te verteren. De jury had immers de beste positie om de plannen te toetsen aan de criteria.

Vóór de prijsuitreiking was de publieksprijs al vergeven: aan Brein in Beeld! Geen ton in euro's maar aandacht voor het onderzoek in een uitzending van Labyrint ergens in februari 2012. Een mooie troostprijs. Toen het Breinteam de eerste teleurstelling had weggeslikt, kwam er ook wel een zucht van verlichting. Want eerlijk gezegd hadden de drie promovendi de berg werk, die de prijs met zich mee zou brengen, nog maar even voor zich uitgeschoven. Nu houden ze tenminste weer wat tijd over om verder te gaan met hun eigen promotieonderzoek. En met het crisisberaad in Brussel op dat zelfde moment hadden ze zoiets van: 'die uitzending hebben we binnen, wat die ton aan euro's morgen nog waard is, moet het Antibioticateam nog maar afwachten...'

Geheugentraining in het onderwijs?

2011-10-26T13:01:00.000+02:00

Geachte heer van den Hurk,

Donderdag a.s. interview ik voor Nieuwsuur Joshua Foer. Wij zouden graag willen weten of wij met u zouden kunnen praten ho het op dit moment gesteld is met geheugentraining/stimulering in het onderwijs? Zou u dat willen? Daarnaast zoeken wij nog een school die hier al mee experimenteert. Zou u mij daar mee verder kunnen helpen?

Ik dank u vriendelijk bij voorbaat.

Ik krijg zomaar een mailtje van Nieuwsuur naar aanleiding van een eerder bericht. Al ben ik dan nogal geïnteresseerd in het onderwerp, dat maakt me nog geen expert.

Maar de vraag intrigeert me. Kan geheugentraining iets bijdragen aan de kwaliteit van het onderwijs? Zijn er scholen die iets aan geheugentraining of braintraining doen? Daar horen nog wel wat vragen bij. Is het zinvol om specifiek aandacht te besteden aan geheugentraining of moet dat in een breder perspectief worden geplaatst?

In eerste instantie lijkt het een actueel onderwijs als je de discussie over competentiegericht vs traditioneel onderwijs in ogenschouw neemt. CGO zou ten koste gaan van de kennis. Inmiddels is duidelijk dat CGO niet zonder een gezonde kennisbasis kan, kennisgericht onderwijs staat weer volop in de belangstelling.
Als we met zijn allen kennis beschouwen als een belangrijke factor, moet er dan meer aandacht komen voor geheugentraining? Ja en nee. Wanneer geheugentraining er uit gelicht wordt als dé manier om de kennisbasis te versterken dan is het simpelweg: nee. Als onderdeel van een breed palet aan mogelijkheden om leren te stimuleren en te verbeteren: dan wel. Naast geheugentraining kun je denken aan allerlei andere technieken als mindmappen, snellezen, creatief denken, timemanagement, enzovoorts, om de kwaliteit van het leren te verbeteren.

Zijn er scholen, die dat toepassen? Eerlijk gezegd, ik weet het niet. Coen Free gaat uit van meervoudige intelligenties en stimuleert het onderwijs op het Koning Willem I College daar gebruik van maakt. Maar dat is niet hetzelfde als geheugentraining.
Een korte zoektocht op Google levert in elk geval geen resultaat op. Het enige dat ik tegenkwam was Slimme Rik op Kennisnet. Geen idee of daar veel gebruik van wordt gemaakt.

De vraag van Nieuwsuur heeft me in elk geval wat nieuwsgieriger gemaakt naar het verhaal van Joshua Foer aanstaande vrijdag.

Voorbereiden op de Onderwijsdagen

2011-10-23T16:58:00.000+02:00

Over een week of twee is het alweer zover, dan barsten de Onderwijsdagen weer los. Een 'must' voor al diegenen die zich bezighouden met Onderwijs en ICT.
In antwoord op de vraag van Karin van alweer even geleden heb ik voor mezelf ook eens op een rijtje gezet, wat ik allemaal moet doen om goed voorbereid te zijn op alles wat er komen gaat. Een overzicht...

Eerst maar eens een idee aanleveren voor een presentatie.
De meeste conferenties vragen al heel lang van te voren om presentatie-ideeën. Meestal moet dat zo lang van te voren worden aangemeld, dat je op dat moment nog helemaal geen idee hebt. En als je al een idee hebt, moet je nog maar afwachten of dat idee een half jaar later nog net zo goed is.
Dit jaar deed zich een mooie gelegenheid voor: Het Hoornbeeck College gaat als eerste roc aan de slag met de onderwijslogistiek module van Eduarte. Dat is nog eens 'the proof of the pudding', zowel voor de instelling als voor de leverancier. Het voorstel is ingediend en gehonoreerd!
Aanmelden en programma bekijken
Ook dit jaar weer een hele uitdaging om uit de vele keynotes en presentaties de highlights er uit te halen. Gelukkig biedt de website de mogelijkheid je eigen programma samen te stellen.
De discussies op LinkedIn een beetje bijhouden
Op LinkedIn is er een speciale groep 'dé Onderwijsdagen 2011' ingericht, waar je lid van kunt worden. Dat biedt al een aardig overzicht over relevante thema's. Ook een mooie plek voor presentatoren om de eigen presentatie al een beetje in te leiden.
Technische voorbereiding
Misschien niet het eerste waar de meesten aan denken. Voor een hoop mensen toch even de vraag of er draadloos internet is, en zo ja, hoe je daar gebruik van kunt maken. Anders valt er weinig te bloggen en te twitteren.
Op de website is er in elk geval niets over te vinden. Wel is er een app beschikbaar die je kunt downloaden. Daar staat het hele programma in. Mooi. Maar wacht even, daar kan ik mijn eigen programma niet in aangeven. Da's niet handig.
In de app staat vermeld, dat er Wifi is en dat je via EduRoam gebruik kunt maken van de toegang tot internet. Er zullen ook gastaccounts beschikbaar zijn voor mensen die niet over een EduRoam-account beschikken.
Wat me leuk lijkt is de FriendFinder in de app. Nog wel even uitzoeken hoe dat werkt...
Presentatie maken
Dat moet de komende dagen gaan gebeuren. De eerste ideeën zijn er al, in elk geval wordt het een interessant verhaal rondom de 'lessons learned' voor alle gebruikers van Eduarte én iedereen die nadenkt over onderwijslogistiek in het MBO of HO!

Moeilijke woorden vermijden is niet eenvoudig

2011-10-18T23:06:00.002+02:00

In het onderwijs is het CEF (Common European Framework of Reference for Languages) maar al te bekend. Het gaat om een referentiekader waarmee je kunt vaststellen op welk niveau je een taal beheerst.
Op de website www.zoekeenvoudigewoorden.nl/ staat:

De meeste teksten van overheden en bedrijven hebben taalniveau C1. Meer dan de helft van de volwassen bevolking begrijpt deze teksten niet.

Daar schrik ik van. Ik kan niet verifiëren of dat percentage klopt, maar als dat zo is, hebben we nog wel te doen om de Lissabon-doelstellingen te halen. De website stelt ook dat:

Je kunt alles op taalniveau B1 schrijven. De voorwaarden van een beleggingshypotheek. Bijsluiters bij medicijnen. Formulieren van de overheid. Veiligheidsprocedures. Juridische teksten. Alles. Dit is de reden dat steeds meer overheden en bedrijven overschakelen op taalniveau B1. Ook verplicht de overheid steeds vaker bedrijven en instellingen te schrijven op taalniveau B1.

Dat is mooi. De website verwijst naar allerlei gerelateerde sites zoals www.texamen.nl of leereenvoudigschrijven.nl waar je kunt toetsen of je schrijverijen op het juiste niveau zijn geschreven. Dat is heel mooi.

Nou ja, wat ik eigenlijk mis, is gewoon een mogelijkheid om eens een tekst met knippen en plakken ergens in een veld te plaatsen om vervolgens een analyse terug te krijgen over het taalniveau van dat stuk. De woorden, die niet in de B1-lijst staan zouden dan onderstreept moeten worden, of zo. Moet toch een fluitje van een cent zijn. Dat hebben ze niet, althans niet in het openbare deel van de website. Da's nou jammer.
Je kunt afzonderlijke woorden in een tekstveld invoeren en kijken of ze wel of niet in de B1-lijst staan. Je krijgt niet eens een alternatief, alleen ja of nee. Da's nou helemaal jammer. Zeker nooit van 'open content' gehoord.

Toch maar eens de moeite genomen. De volgende woorden had ik niet mogen gebruiken:

~~referentiekader~~
~~beheersen~~
~~verifieren~~
~~taalniveau~~ (oeps, dat komt van hun site)
~~bijsluiters~~ (oeps, dat ook)
~~veiligheidsprocedures~~ (en nog een)

Tja, wat moet je daar nu van denken. Moeilijke woorden vermijden is blijkbaar niet zo eenvoudig.
Mag ik me daarbij iets afvragen? Dat je zoveel mogelijk probeert heldere taal te gebruiken, is helder. Maar leidt dit niet tot een afvlakking van de taal? Waarom meer leren dan niveau B1? Alles is daar toch op gericht? Terwijl taal het voertuig van het denken is, van je mogelijkheden contact te maken met anderen of om de wereld om je heen te kunnen beschrijven, te duiden, te begrijpen.

Uit een publicatie van Cinop wordt een vergelijking gemaakt tussen de huidige F-indeling en de oude indeling:

B1 komt dus overeen met 2F. Op de website taalenrekenen.nl staat een duiding van de nieuwe indeling.

En dat is dus het instapniveau voor MBO. Laten we hopen dat het streefniveau in het onderwijs toch wat hoger blijft liggen dan B1 / 2F...

Nieuwe media, kans voor dienstverlening en interactie

2011-10-18T21:51:00.001+02:00

Een hele mondvol voor deze publicatie van KING en de werkgroep Antwoord© in samenwerking met een aantal partijen (waaronder M&I/Partners en HowAboutYou) over de kansen die er liggen voor gemeentes als zij nieuwe media slim in weten te zetten.

Het boekje gaat in op de samenleving, die verandert als gevolg van nieuwe media. In de introductie wordt dat met een verhaaltje gedemonstreerd. Daarin wordt Bert Burger gevolgd, nadat hij van zijn gemeente een bericht heeft gehad, dat zijn rijbewijs kan worden opgehaald. Via een app 'Nooit meer in de rij' weet hij wanneer hij het beste naar het gemeentehuis kan gaan. Bij het gemeentehuis kan hij met behulp van een QR-code door middel van augmented reality de verschillende ontwikkelingsplannen voor een nieuw gemeentehuis kan zien. Hij kan stemmen op het plan dat zijn voorkeur heeft. Zijn rijbewijs betaalt hij met de betaalfunctie van zijn mobieltje.
Het boek gaat in op de veranderende verhouding tussen de gemeentelijke overheid en de burgers en de manier waarop zij dichter bij elkaar kunnen komen doordat de overheid beter in staat is naar de individuele burger te luisteren en burgers meer weten over en betrokken worden bij de plannen van die overheid.

In een eenvoudig model worddt een matrix geschets met vier vlakken met op de ene as het denken van vandaag en van morgen en op de andere as het doen van vandaag en morgen.

Denken en doen van vandaag:
Accent ligt op de basis op orde
Denken van vandaag en doen van morgen
Veranderen binnen bestaande kaders, optimalisatie van de huidige processen (iPads ipv documenten voor de gemeenteraad)
Denken van morgen en doen van vandaag
Voorlopers de ruimte geven om nieuwe dingen uit te proberen
Denken en doen van morgen
De transitie van gemeente naar gemeenschap, van burger naar gelegenheidscoalitie, van burgerparticipatie naar overheidsparticipatie.

Sociale netwerken kunnen in een dergelijk traject drempelverlagend werken. Het boekje gaat vervolgens in afzonderlijke hoofdstukken in op mobiele technologie (wat kun je allemaal met mbobile devices en apps?), open data (toegang tot allerlei informatiesystemen waarvan burgers gebruik kunnen maken: 'nooit meer in de rij' is zo'n app die gebruik maakt van de gegevens in het klantinformatiesysteem van de gemeente) en cloudcomputing.

Bestuurders wordt opgeroepen het denken van vandaag los te laten en ruimte te geven aan de ontwikkelingen.

Leuk boek, aanrader. Vooral om over na te denken wat je hiermee kunt in het onderwijs. Nu worden er al boeken volgeschreven over het gebruik van allerlei social media in het onderwijs, om het leerproces te faciliteren. Prima, vooral doen, ga zo door!

Maar wat nu, als je je medewerkers en studenten eens mee laat denken over het onderwijsbeleid? Over de organisatie van de school? Waarom zou je ouders of bedrijven er niet bij betrekken? Volgens mij liggen hier heel veel kansen om bestuurders en medewerkers dichter bij elkaar te brengen, elkaar te versterken! Impliciet neem je wat drempels weg voor het gebruik van ICT en doe je tegelijkertijd aan professionalisering! Ik zou er graag eens over door willen denken met wie daar voor in is...

Blog Action Day 2011 over 'Food'

2011-10-16T19:55:00.001+02:00

Elk jaar wordt één dag uitgeroepen tot 'Blog Action Day'. Bloggers over de hele wereld worden uitgenodigd om die dag iets te schrijven over het thema van dat jaar. Dit keer is het thema 'Food'. In voorgaande jaren zijn thema's als 'Water', 'Climate Change' en 'Poverty' al voorbij gekomen.

Het thema 'Voedsel' is natuurlijk een dankbaar onderwerp. Het kan gaan over de hongersnood in Oost-Afrika, de stijgende voedselprijzen, fair trade, obesitas en andere welvaartsziekten die met voedsel te maken hebben.

Ik denk na over een geschikt onderwerp waarover ik een echte actieblog kan schrijven, een punt kan maken, mensen mee kan mobiliseren.

Terwijl ik daarover nadenk, sta ik in de koelkast te kijken voor ons eigen eten van vanavond. Er liggen wat vleeswaren, ver over de datum. Weg ermee.
Productie en consumptie van vlees, mooi onderwerp! Dat kan in relatie met milieubelasting of dierenwelzijn!

Daar staan drie potjes biologische appelmoes, alledrie halfvol. Als iemand appelmoes wil, pakt die dat blijkbaar uit de voorraadkast in plaats van even in de koelkast te kijken. Twee zijn er inmiddels bedorven.
Biologische landbouw is natuurlijk ook een onderwerp, vooral ook vanwege de tegenstrijdigheden. Biologisch is immers niet altijd milieuvriendelijk.

In de groentela ligt nog iets ondefinieerbaars in een plasje geel water. En die meloen ligt er ook al langer dan me gezond of in elk geval lekker lijkt. Dat moet eerst maar even opgeruimd.
Voedselveiligheid, misschien iets over THT en TGT, daar is ook veel over te doen!

Terwijl ik de restanten ik de compostbak gooi, realiseer ik me dat ik het dit keer misschien maar dicht bij huis moet houden. Geen grootse, meeslepende verhalen. Eerst maar eens dichtbij huis de wereld verbeteren...

En overmorgen is er weer onderwijs!

2011-10-14T22:52:00.001+02:00

Ik ben de afgelopen tijd zeer gefrustreerd geraakt door een enorm gepruts bij Weblog. Een conversie van TypePad naar WordPress is volkomen mislukt waardoor duizenden blogs wekenlang onbereikbaar bleven. Inmiddels is mijn blog af en toe weer zichtbaar. Er ontbreken nog meer dan 200 berichten en de opmaak is volkomen vernield. Bovendien heb ik voortdurend problemen om in te loggen.
Een paar weken geleden had ik er meer dan genoeg van en ben ik op Blogger met een nieuwe blog begonnen. De eerste berichten staan daar nu en meer en meer lezers hebben die nieuwe blog gevonden.

Maar ja, wat te doen met al die andere berichten? Het lukte me wel om ze te exporteren van weblog naar een xml-bestand, maar het importeren in Blogger lukte niet. Willem Karssenberg had al een keertje hulp aangeboden. Een paar mailtjes en een blogbericht van Willem verder ben ik weer de trotse eigenaar van een weblog met bijna 400 berichten, hopelijk over tijd met nog zo'n 200 berichten meer!
De meesten zijn nog verborgen. Ik wil ze in de loop van de tijd even nalopen en opnieuw publiceren. Ondertussen ben ik Willem uitermate erkentelijk! Tegelijkertijd voel ik me ook wel een beetje dom, de oplossing (http://wordpress2blogger.appspot.com/) was zo simpel...

Brein in beeld

2011-10-12T22:15:00.002+02:00

Jaarlijks reikt de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) de prestieuze Academische Jaarprijs uit aan het onderzoeksteam dat het beste in staat is wetenschappelijk onderzoek te vertalen naar een breed publiek. Aan de prijs is een bedrag van €100.000 verbonden dat besteed wordt aan de uitvoering van het ingediende communicatieplan.

Er staan dit jaar drie teams in de finale:

De Universiteit van Leiden heeft voor scholieren een practicum opgezet waarmee de scholieren zelf antibiotica kunnen isoleren uit micro-organismen uit de bodem: Antibiotica gezocht.
Het Leids Universitair Medisch Centrum analyseert DNA. In hun opzet wordt het publiek gevraagd om ideeën in te dienen voor onderzoeksonderwerpen. Elke maand mogen scholieren uit de ingediende ideeën een keus maken voor een onderzoek dat dan daadwerkelijk wordt uitgevoerd: Leve DNA.
De Universiteit van Maastricht pakt het groots aan met het Brein in Beeld.

Hiervoor gebruiken we ‘augmented reality’: je richt de camera van een smartphone, tablet‐pc, of webcam op jezelf of op een ander. Op het scherm zie je het hoofd van deze ‘proefpersoon’ met daarin een 3D reconstructie van het menselijk brein. Als de persoon bepaalde handelingen uitvoert, zoals het optillen van een arm of het bewegen met de ogen, zie je in de hersenen welke gebieden hierbij betrokken zijn. Zo word je zelf wetenschapper en ontdek je op interactieve en plezierige wijze wat bekend is over het menselijk brein! Ons project omvat verder een breed platform waar je extra informatie vindt, hersenverhalen deelt of mee doet aan echt onderzoek! Je leert nog meer over de ontwikkeling van de hersenen door zelf een virtueel ‘breintje’ op te laten groeien. De grootste hersenfanatici worden uitgenodigd voor een finale‐event, waarbij ze leren om met hun hersengolven virtuele ‘rackets’ te besturen. Zo spelen ze potjes ‘tennis’ tegen elkaar met enkel hun hersengolven als joystick!

Er is veel meer te vinden op de website en een blog. Via @brainmatters_nl worden allerlei breinnieuwtjes getwitterd.
Op de website van Labyrinth kun je stemmen op het team, waarvan je vindt dat het de publieksprijs verdient. Als je wilt, kun je de finale op 26 oktober in Leiden bijwonen. Je kunt je hier aanmelden.

Als ik het eerlijk moet zeggen: ja ik heb een voorkeur. 'Brein in Beeld' is wat mij betreft de beste inzending. Daar komt bij dat ik breinonderzoek ontzettend fascinerend vind. Bovendien kan dat onderzoek een grote bijdrage kan leveren aan het effectiever maken van onder meer het onderwijs. Maar ook een heel klein beetje omdat ik zoon Job als lid van het breinteam op 26 oktober wil gaan toejuichen!

Het maakbare brein

2011-10-10T22:58:00.003+02:00

Onlangs bleek dat ik nog een 'digitale boekenbon had staan bij Bol.com op het moment dat er een aantal e-boeken in de aanbieding waren. Ik heber meten drie besteld waaronder 'Het maakbare brein' van Margriet Sitskoorn.

Het is een toegankelijk boek met een vaste hoofdstukopbouw die maakt dat de inhoud beter beklijft. Elk hoofstuk begint met een verhaal waarin het brein een rol speelt. Dan volgt een inhoudelijk hoofdstuk met aan het eind een samenvatting in de vorm van de hoofdpunten van het hoofdstuk. Tot slot heeft elk hoofdstuk een toegift waarmee de inhoud nog een keertje wordt benadrukt.

Het eerste hoofdstuk beschrijft de invloed van de hersenen op het gedrag. Het hoofdstuk beschrijft de gedragsverandering, die de Rode Baron onderging, nadat hij tijdens een luchtgevecht door een mitrailleurkogel in het hoofd werd geraakt. In dit hoofdstuk wordt verder beschreven dat de huidige informatiemaatschappij een groter beroep doet op de cognitieve eigenschappen.Dat eist ook zijn tol in de vorm van (over)vermoeidheid en informatiestress.
In het tweede hoofdstuk wordt de bouw van de hersenen nog eens uit de doeken gedaan en wordt beschreven op welke manier de hersenen het gedrag bewerkstelligen. In de toegift wordt de manier waarop de verschillende delen van de hersenen samenwerken mooi geïllustreerd aan de hand van een voorbeeld van wat er op een doorsnee-ochtend zoal in die hersenen gebeurt.
Hersenen zitten op een bepaalde manier in elkaar, elk deel heeft zo zijn basisfuncties. De hersenen zijn echter verregaand in staat tot reorganisatie. In het derde hoofdstuk wordt dat gedemonstreerd aan de hand van een violiste met zwaar epilepsie, bij wie een groot deel van de hersenen wordt weggehaald. De ontwikkeling van de hersenen wordt beschreven in drie vormen van plasticiteit: ervaringsonafhankelijke plasticiteit (erfelijke factoren), ervaringsverwachte plasticiteit (de 'normale' ontwikkeling op basis van je omgeving zoals lopen, praten, fietsen, taal, enzovoorts), en de ervaringsafhankelijke plasticiteit (wat je persoonlijk kunt leren, afhankelijk waarvoor je oefent). In de toegift wordt duidelijk gemaakt dat het een mythe is, dat je maar een beperkt deel van je hersenen gebruikt. Sterker nog: wat je niet gebruikt verdwijnt!
Hoofdstuk 4 gaat verder met die plasticiteit en zoomt in op voorbeeld waarbij duidelijk is, dat functies in elkaar kunnen overlopen. Denk aan fantoompijn, maar ook het feit dat je geamputeerde ledematen kunt voelen als je een bepaald deel van het lichaam aanraakt.
(In dit hoofdstuk wordt professor Ramachadran aangehaald. Ik heb daar ooit een presentatie van meegemaakt tijdens een Educauseconferentie in de VS.)
Tijdens de ontwikkeling van de hersenen worden veel nieuwe verbindingen gemaakt (synaptogenese) en afgebroken (pruning). Dat gebeurt onder invloed van de omgeving, omstandigheden, opvoeding, training.

'Het maakbare brein' is een weliswaar inmiddels bekend boek, dat een groot accent legt op de nieuwste inzichten in de manier waarop de hersenen werken. en met name de plasticiteit van de hersenen. En juist die plasticiteit maakt, dat we blijvend kunnen leren en veranderen. 'Het brein bepaalt je gedrag en je gedrag bepaalt je brein'.

Online masterclass (3)

2011-10-08T18:22:00.000+02:00

Naar aanleiding van de online masterclass over zelfsturend leren en de reacties op de berichten, die ik daarover schreef, heb ik even moeten nadenken.
In een reactie op de tips die ik gaf over een wat andere opzet (vooraf de presentatie opnemen en beschikbaar stellen) gaf Rob Koper drie argumenten waarom ze dar niet voor hadden gekozen:

Live is leuker (vergelijk met een voetbalwedstrijd, die zie je liever live dan achteraf)
De expert kan zich voorbereiden op de presentatie aan de hand van ingebrachte vragen op het forum
De expert heeft te weinig tijd (en ook de studioruimte is maar beperkt beschikbaar)

Met de eerste ben ik het echt niet eens. Een masterclass is geen voetbalwedstrijd waar het gaat om de spanning over wie er gaat winnen, bij een masterclass gaat het vooral om de leerwinst en dus een opzet, die die leerwinst maximaliseert. Bij de tweede reden heb ik zo mijn twijfels. De vraag is of mensen, die die masterclass willen gaan volgen al een hoop vragen vooraf hebben én ook nog eens tijd en zin hebben om er van te voren over te gaan discussiëren. Dan zou er materiaal moeten zijn waarover te discussiëren valt. Over de derde reden kan ik niet oordelen, het gaat hier per slot van rekening om een gratis masterclass.

Wilfred Rubens vraagt zich af waarom het multitasken zo moeilijk was.

"Komt dit vooral doordat je drie dingen tegelijkertijd deed? Je zou toch in staat moeten zijn te luisteren/kijken en aantekeningen te maken? Dat doen we immers al eeuwen. Of om te luisteren en de chat te volgen? Of zou je de chat vooral moeten gebruiken om vragen te stellen aan de spreker? Of zou je wellicht discussiemomenten moeten inbouwen (waarbij de spreker niet praat maar mee chat)?"

Ik heb tijdens de presentatie aantekeningen gemaakt met OneNote. Dan kun je een schermpje over de andere schermen laten staan. Zonder die aantekeningen zou ik mijn blog niet hebben kunnen schrijven! Luisteren en aantekeningen maken gaat prima samen. Maar dan ook nog de chat in de gaten houden, vragen stellen, reageren op anderen. Dan verlies je de aandacht voor de presentatie en omdat dat live is, verlies je dus een deel van de inhoud!

Ik ben dus nog niet overtuigd van deze opzet. Na de masterclass heb ik ook eens wat lessen bekeken op de Khanacademy. Een heel leuke video ging over start en einde van de Amerikaanse Burgeroorlog. Het enthousiasme van de verteller, het bord dat zich vult. Alsof je er bij zit! Ik had er helemaal geen problemen mee, dat het niet live was! En geen afleidende chat...
Toch ben ik overtuigd van de meerwaarde van leren in een groep. Juist het met elkaar uitwisselen van vragen en inzichten zorgt voor een verdieping van de kennis (sociaal constructivisme). Bij voorkeur gebeurt dat na afloop van de presentatie. Die ik vervolgens op een zelfgekozen moment nog eens terug kan kijken.

Trendrapport MBO

2011-10-04T08:34:00.000+02:00

De werkgoep Innovatie van saMBO~ICT heeft in samenwerking met Kennisnet een Trendrapport MBO uitgebracht. Daarin worden trends die van invloed kunnen zijn op het MBO in kaart gebracht. Het boekje werd gepresenteerd tijdens de saMBO~ICT conferentie van enkele weken geleden, ik had tot nu toe geen kans gezien er een bericht over te schrijven.

De auteurs, Pieter Vorstenbosch, Wilfred Rubens en Stephanie Ottenheim beschrijven de voor het MBO meest relevante technologieën vanuit twee invalshoeken: de maatschappelijke ontwikkelingen en de uitdagingen voor het MBO.

Als belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen onderscheiden zij een aantal verschuivingen op het gebied van:

Het ontstaan van de netwerksamenleving waar iedereen met iedereen continu in contaxt kan staan
De omschakeling van aanbod- naar vraaggerichte productie en dienstverlening waarin consumenten meer en meer op maat worden bediend
De ontwikkeling van nieuwe organisatie- en verdienmodellen waarbij geld op een andere manier wordt verdiend dan met traditionele productie en dienstverlening
De technologisering van het leven houdt in dat informatietechnologie ver is doorgedrongen in allerlei apperaten en processen

Het MBO staat voor een aantal uitdagingen:

Het organiseerbaar houden van het onderwijs is met name voor het MBO een grote uitdaging omdat het een grotere diversiteit kent dan welke andere onderwijssoort dan ook.
De samenwerking tussen MBO-instellingen en het bedrijfsleven moet geoptimaliseerd worden.
Studenten moeten worden beschouwd als volwassen internetconsumenten die hun eigen apparaten meebrengen en eisen stellen aan de internetverbinding.
En ook het MBO zal meer voor elkaar moeten krijgen met minder middelen.

Op welke manier kunnen technologische ontwikkelingen een meerwaarde bieden voor het onderwijs? Het rapport onderscheidt er zes. Daarbij wordt de technologie omschreven en wordt aangegeven wat de impact op het MBO kan zijn. Vervolgens beschrijven de auteurs de (mogelijke) toepassingen, enkele aandachtspunten en voorbeelden.

Cloudcomputing. Kort gezegd komt het neer op het aanbieden van informatie en applicaties via het internet (in plaatjes altijd weergegeven als een wolkje). Dat gebeurt natuurlijk al lang maar zal alleen nog maar toenemen.
Social media bieden allerlei mogelijkheden om mensen met elkaar in contact te komen. Dat kan zowel in het primaire als in de ondersteunende processen worden ingezet.
Verrijkte content biedt een student zoveel meer dan alleen maar tekst met wat statische plaatjes.
Augmented reality biedt een extra informatielaag over (een representatie van) de wereld om ons heen. Kijk door een speciale bril, venster of camera naar je omgeving en er wordt allerlei informatie gepresenteerd over die omgeving. Dit zit nog in het stadium 'leuk', echte (onderwijs)toepassingen zijn echter snel te verwachten.
Het sematisch web heeft betrekking op het zoeken en presenteren van informatie. Het gaat een stap verder dan zoeken op basis van trefwoorden. Als je wilt weten of van Gogh ooit in Nice heeft gewerkt krijgt ook commentaren van mensen, die zijn werk 'very nice' vinden. In het semantisch web wordt ook de context meegenomen. Dan 'snapt' een computer op basis van andere gegevens beter welke informatie nu eigenlijk gezocht wordt. Dit kan van grote invloed zijn op leermateriaal!
Met learning analitics wordt het mogelijk voorspellingen te doen over bijvoorbeeld het leertraject van een student.

In de praktijk zal het boekje terecht vooral terecht komen bij mensen die er al het een en ander van weten.Voor hen biedt het een 'wel aardig maar bekend' helder overzicht over de ontwikkelingen, die op de stoep staan. Voor de mensen die met dit boekje in de hand denken 'dat stuur ik even door naar Frits, die is met dit soort dingen bezig': Niet doen, Frits weet het allemaal wel, heeft dit boekje waarschijnlijk zelf al ergens vandaan gehaald. Sla open en lees het zelf!
Mocht je vervolgens nog vragen of ideeën hebben, meld je dan aan bij LinkedIn voor de groep 'De Onderwijsdagen en neem deel aan de discussie 'Welke technologie heeft de meeste impact op het onderwijs de komende jaren?'

Competent City (3) Wim Veen

2011-10-03T22:09:00.000+02:00

Wim Veen is al een hele tijd bekend in het MBO en heeft in het verleden vaker gesproken op conferenties.

Hij start zijn verhaal met Sugata Mitra: the hole in the wall. Kern van dat verhaal is, dat studenten heel goed in staat zijn om heel veel zelf te leren mits ze vrije tijd hebben en als ze het leuk vinden.
Mitra heeft experimenten uitgevoerd in India waar hij op een beschermde plek een computer neerzette. Binnen de korste keren hadden de kinderen zichzelf van alles en nog wat geleerd. Hij heeft de experimenten herhaald in Engeland. Daaruit bleek, dat leerlingen van 9 in staat zijn om in groepjes van 4 in 20 minuten een examen voor 16-jarigen te maken, als ze in staat zijn om de buitenwereld er bij te betrekken.Dat is wel wat anders dan dat studenten op een bepaald moment moeten laten zien over een bepaalde dosis kennis te beschikken die ze daarna voor een groot deel weer mogen vergeten. Bedenk daarbij, dat veel beroeps- en academische opleidingen voor de helft zijn verouderd op het moment dat de studenten afstuderen.

Veen geeft een praktijkvoorbeeld. Philips maakt momenteel een omwenteling mee van verkoper van lampen naar lichtadviseur. De mensen die dat moeten verkopen, hebben dat nooit zelf geleerd. Die moeten dat dan in de praktjk leren. Dat gebeurt op basis van SOLE: self organised learning environments

Veen geeft aan, dat ICT een rol beschouwd moet worden als een transformator van leer- en werkprocessen. Het is meer dan een middel, het verandert de manier van leren en werken.
Breinonderzoek laat zien dat we vooral leren door te imiteren. Spiegelneuronen spelen daarbij een belangrijke rol. Technologie maakt anders leren mogelijk. Daarbij is het een illusie om uit te gaan van 'leermanagementsystemen'. Systemen managen het leren immers niet. Meestal worden systemen als Blackboard en dergelijke slechts gebruikt als documentbeheersysteem voor presentaties en andere documentjes van docenten. Het is daarom van belang om uit te gaan van persoonlijke leeromgevingen (ple's).

Veen geeft allerlei voorbeelden waarbij technologie mensen individueel ondersteunt bij het opzoeken van informatie of het samenstellen van producten. Augmented reality is zo'n voorbeeld, maar het gaat zelfs tot MyMuesli aan toe. Stel zelf je muesli samen, al betaal je daar dan wel voor.
Op dezelfde manier zou het onderwijs moeten worden gepersonificeerd. Hij spreekt dan van c-learning (costumized learning) in plaats van e-learning, al vraagt hij zich terecht af of zo'n letter ervoor iets toevoegt (we hebben het toch ook niet over b-learning als we boeken gebruiken?).

In feite gaat hem om een paradigmaverandering.

Ik kies mijn tools
Ik kies mijn persoonlijke netwerk
Ik kies mijn content
Ik ontwerp mijn eigen leeromgeving

Persoonlijke leeromgevingen ondersteunen kennisdeling in plaats van informatiedeling zoals een lms dat doet.

Er zijn allerlei sites, waar bruikbare leercontent te halen is. Denk aan Wikiwijs, 123 Lesidee, Khanacademy. Daarnaast zijn er veel websites waar vragen gesteld kunnen worden: Innocentive, Aardvark. Hierbij worden trefwoorden uit de vragen gematched met het profiel van (online) beantwoorders.
Natuurlijk is er altijd de vraag hoe betrouwbaar en didactisch verantwoord de informatie is, die je van internet haalt. Daar komen de zelforganiserende leersystemen om de hoek kijken. Het gaat dan om communities waar beantwoorders van vragen een bepaald profiel krijgen op basis van de antwoorden die gegeven worden. Hun reputatie bestaat dan uit de beoordeling die de vragers geven aan de antwoorden. Naarmate iemand meer antwoorden geeft, die bovendien goed scoren stijgt diens reputatie. Een mooi voorbeeld is Slashdot.Org. Er zijn echter veel meer van die sites waarop dat gebeurt. Het zal duidelijk zijn dat een reputatie op zo'n site meer mogelijkheden biedt dan een diploma...
Maar een reputatie is dynamisch en heeft een zekere context. Een reputatie kun je snel weer verliezen en is nauwelijks te managen. Kenmerkend is echter het zelforganiserende vermogen van zo'n community. .

Wim Veen is ook een groot voorstander van de toepassing van het leren via serious games.Onderzoek wijst uit, dat games draaien om 'in control' te zijn, het is een sociale activiteit. Competitie speelt een stuk minder dan vooraf was gedacht. Die kenmerken moeten worden vertaald naar serious games omdat die anders te saai worden om mee te werken.

Aan het einde van de presentatie werden nog wat vragen gesteld. Daarbij kwam een korte discussie over het Google-geheugen en de stelling van Nicholas Carr, dat internet 'iets doet met het brein'. Wim Veen maakte zich daar naar mijn gevoel net iets te makkelijk van af door op te merken, dat Nicholas Carr ook goed wist, dat hersenen tot op hogere leeftijd plastisch zijn. Dat klopt, maar hij gaat wat makkelijk voorbij aan het feit dat mensen bij elk hulpmiddel, dat ze gebruiken ook iets kwijtraken. Denk maar aan het orientatievermogen dat minder wordt door altijd een tomtom te gebruiken. Dat geldt ook voor het onthouden van informatie. En juist die basiskennis is nodig om verbindingen te kunnen leggen met nieuwe kennis, om nieuwe dingen te leren. Zie ook Joshua Foer!

Competent City (2) MBO 2015

2011-10-03T21:10:00.000+02:00

Tom van 't Hek ondervraagt Hans van Nieuwkerk en Hans Corstjens over MBO 2015.
De centrale vraag is niet of het MBO het goed doet maar of het MBO het goed genoeg doet in een concurrerende economie voor behoud van welvaart en welzijn. Er spelen twee belangrijke lijnen:
Focus op vakmanschap. Hoe sluiten we aan op de arbeidsmarktontwikkelingen zodat vakmensen goed voorbereid zijn? Dit is een kwaliteitsvraag.
Daarnaast speelt de vraag: leveren we de juiste vakmensen af zodat kan worden voldaan aan de vraag naar vakmensen in de regio? Dat gaat vooral over macrodoelmatigheid.

Net als in het MBO2010 traject gaat een aantal mensen een jaarlijkse ronde maken langs de MBO-instellingen waarbij ze de plannen toetsen aan de doelstellingen van MBO 2015. Daar gaat het naast die twee vraagstukken ook om de actuele gang van zaken: is de basis op orde?
Daarbij krijgen scholen een sterkte-zwakteanalyse in een besloten rapport terug. Er wordt wel jaarlijks een algemeen rapport uitgebracht.

In het gesprek ligt het accent vooral op het thema macrodoelmatigheid. Ik heb me in de samenvatting hieronder dan ook tot dat thema beperkt.

Op basis van die macrodoelmatigheid wordt per regio gekeken naar het opleidingenaanbod: hoe ga je om met kleine opleidingen, hoe kom je tot een intensivering van techniek, hoe geef je samenwerking met bedrijfsleven vorm, kun je komen tot regiospecialisaties (zoals de 'food valley' in de Betuwe). Enkele regio's worden onderzocht als 'best practice', o.a. Twente, Groningen, Brabant.
In Nederland is iets gauw macro. Waar ligt de grens? in eerste instantie wordt gekeken naar het niveau van het roc, daar bovenop wordt regionaal gekeken. Er is dit moment al sprake van concurrentie. Dat gebeurt met gemeenschapsgeld en dat kan wel wat doelmatiger. Overigens is er niets mis met wat competitie!
Roc's zouden in elk geval zelf al eens moeten kijken naar de relatie met de regio. Zijn opleidingen nog relevant, zijn kleine opleidingen nog wel betaalbaar? Je kunt dat in concurrentie gaan regelen maar bij voorkeur gebeurt dat in afstemming tussen de roc's in de regio. Als de ene instelling uit arbeidsmarktoverwegingen de instroom in een bepaalde opleiding maximaliseert en een andere instelling doet dat niet, dan is duidelijk wat er gaat gebeuren! Daar is afstemming voor nodig.
Het uitgangspunt is, dat instellingen dit best zelf kunnen regelen al vergt het wel een regionale toekomstvisie over het aanbod aan opleidingen.
Natuurlijk spelen conjuncturele ontwikkelingen een rol. Zo moet je voorzichtig zijn met het opleiden van mensen voor banen die wellicht binnenkort in de komende bezuinigingen (regionaal) overbodig worden terwijl het duidelijk is dat er in de techniek te weinig mensen zijn.
Als het regionale overleg niet goed van de grond komt, kan het best zijn dat er regelgeving voor komt.

Hoe zit het in het kader van de macrodoelmatigheid met de relatie tussen roc's en aoc's? In elk geval is het werk in de groene sector veel grijzer geworden. Of dat moet leiden tot het omzetten van aoc's in roc's of dat het antwoord moet komen uit de kwalificatiedossiers 3.0 is nog niet duidelijk. In elk geval moet er regionaal overleg en afstemming plaatsvinden, daarnaast moet er landelijk gekeken worden naar de positionering van de agrarische opleidingen. Doorgaan op de huidige weg is in feite 'doormodderen'.

Kernboodschap aan de onderwijsinstellingen is dat ze nadenken over de toekomst. Dat heeft betrekking op een eigen regionale profilering, met name als het gaat om de topsectoren. Het is verstandig dat daar het bedrijfsleven bij wordt uitgenodigd. Ga verder regionaal om tafel zitten met collegascholen.!

Competent City 2011 (1) Openingssessie

2011-10-03T13:40:00.001+02:00

En als altijd start CompetentCity ook dit jaar weer met een flitsende opening, dit keer van studenten van de Dansacademy Lucias Marthas, één van de vele artiestenopleidingen in het land. Leuk om te zien maar ik heb altijd mijn vraagtekens bij de beroepsrelevantie van die opleidingen...

Tom van 't Hek laat weten dat er wat koninklijke overkill voorkomen wordt: Laurentien komt niet omdat Maxima morgen ook al op een MBO event verschijnt.
Minister Marja van Bijsterveldt krijgt voor haar videoverschijning een enthousiast onthaal van de zaal, meer omdat ze door de vertraagde video ludiek overkomt dan vanwege de inhoud. Ze krijgt een tweede kans waarbij ze Competent City opent met de metafoor: 'it takes a village to raise a child'. In een kort bestek worden de kabinetsplannen nog eens over het voetlicht gebracht. Docenten wordt gevraagd buiten de eigen kaders te kijken en te werken aan de eigen professionalisering.

Jan van Zijl, voorzitter van de MBO-raad vermeldt in zijn toespraak dat de term 'competentgericht onderwijs' wordt ongedoopt in 'beroepsgericht onderwijs'. Het gaat eigenlijk best goed met het MBO, desondanks vraagt het kabinet nog wat meer van het MBO. Van Zijl kan zich wel vinden in de koers van het kabinet maar vindt het wel erg ambitieus. De MBO-raad heeft met de minister overlegd en wil een paar dingen voor elkaar krijgen. Niet alle niveau4 opleidingen naar drie jaar, meer ruimte voor elearning, dat soort dingen. Er moet ook wat meer ruimte komen in het tempo, waarop het MBO al die veranderingen voor elkaar moet zien te krijgen.

Ab van der Touw, CEO van Siemens Nederland komt met enkele suggesties. Het begint met een uitspraak van de filosoof Seneca van ruim 2000 jaar geleden: 'niet voor de school maar voor het leven'.
Je kunt leren door theoretische abstracties te vertalen naar de praktijk of andersom. Het onderwijs is ingericht op het eerste, de meesten leren echter het best andersom. Het streven naar zo veel mogelijk studenten naar het HO heeft als consequentie dat het MBO onderbelicht blijft. Een HO-diploma levert niet altijd de meerwaarde die er van worden verwacht. Er bestaan vele academische postbodes! Tegelijkertijd worden er grote tekorten verwacht op werknemers op MBO-niveau. Het MKB is van groot belang voor de econonie en dat draait voor 80% op MBO-ers.
Duitsland komt niet voor niets beter door de crisis, met name door het industrieel vakmanschap.
Niet alleen meer MBO'ers, maar ook het opleidingenaanbod moet beter worden afgestemd op de behoefte van het bedrijfsleven.

Siemens heeft net als veel andere bedrijven lang een eigen vakschool gehad maar moest dat loslaten toen de overheid zich terugtrok en er te weinig geld overbleef om die opleidingen overeind te houden. Dat gat is redelijk goed opgevuld door het MBO. Van der Touw pleit voor een terugkeer van de vakscholen, met de doorlopende vakcolleges als voorbeeld. Inmiddels komen er weer steeds meer samenwerkingsverbanden tussen grote bedrijven en roc's voor het opzetten van dit soort vakscholen. Oudere vakmensen moeten ook gestimuleerd en gefaciliteerd worden om hun vakkennis over te dragen, ook vanwege de aanstormende vergrijzing. Daarbij moet een accent worden gelegd op meer regionaal initiatief in plaats van alles landelijk geregeld wordt met wetgeving. Dat vraagt om een gezonde kijk op de toekomst.
Van der touw sluit af met anekdote over een jonge journalist die Mandela interviewt. Als die journalist vraagt of het mogelijknis om nog eens een interview te houden als Mandela 90 wordt, zegt die "you look fit enough, you will make it".

Tot slot wordt de openingssessie van Competent City afgesloten met een optreden van enkele studenten van de Nederlandse Popacademie met een optreden dat (sorry hoor) de voorronde van Idols niet zou halen...

Online masterclass over zelfsturend leren (2)

2011-10-02T16:41:00.000+02:00

Mijn vorige bericht over de Masterclass over zelfsturend leren, leverde meteen enkele reacties op waaronder eentje van Rob Koper. Hij schrijft:

Dank voor je goede samenvatting en tips. We zijn uitdrukkelijk nog aan het experimenteren met vorm en techniek. Alle input is welkom! We hebben wel met veel technische constraints te maken. Met vriendelijke groet, Rob Koper

Ik realiseer me, dat ik wel wat commentaar heb gegeven over de masterclass maar nauwelijks suggesties heb gedaan, terwijl ik die wel heb.

Even de context:
De masterclass wordt georganiseerd op basis van 'same time, different place': in de studio een expert, die een verhaal vertelt en dat ondersteunt met een presentatie. Op afstand een aantal deelnemers, die het verhaal kunnen volgen en kunnen reageren via een chatbox.
Tijdens de presentatie blijkt er maar weinig interactie tot stand te komen. Dat is logisch want een vraag formuleren of reageren op een vraag van een ander leidt erg af van het inhoudelijke verhaal. Omdat dat real time is, moet je je aandacht er goed bijhouden, anders mis je draad van het verhaal.
Ik denk, dat de masterclass veel sterker kan worden wanneer gebruik gemaakt wordt van een combinatie van 'different time, different place' en 'same time, different place'. Verbeterpunten zijn dan volgens mij:

Neem de presentatie vooraf op en zet die ruim van te voren klaar zodat mensen er 'different time, different place' naar kunnen kijken. Laat in beeld een klok of teller meelopen, zodat verwezen kan worden naar bepaalde fragmenten.
Zorg tegelijkertijd voor een discussieforum waar deelnemers vragen op kunnen achterlaten of kunnen reageren op vragen van anderen (dit element is er al).
Maak voorafgaand aan de online meeting een samenvatting van de belangrijkste vragen en discussiepunten en kondig vooraf aan, waar de expert tijdens de online meeting op in zal gaan.
Gebruik de online meeting vooral voor de interactie via de chatbox. Gebruik bij voorkeur een chatbox, die discussielijnen kan presenteren, zodat vraag en antwoord bij elkaar kunnen blijven.

Ik twijfel over het nut van een live video kanaal voor de expert. Er worden namelijk twee communicatiekanalen naast elkaar gebruikt (digitaal via de chatbox en gesproken via de video). Mijn gevoel zegt, dat video prettig is maar ik heb geen 'evidence'.

Online masterclass over zelfsturend leren

2011-09-30T23:46:00.000+02:00

Vanmiddag was de eerste uitzending van een reeks masterclasses van OpenU.nl.
Deze eerste masterclas ging over het bevorderen van zelfstandig leren. In een live stream interviewde Rob Koper dr Wendy Kicken over dit onderwerp. Tegelijkertijd konden alle aangemelde deelnemers via een chatbox vragen stellen.

"Hoe organiseer je als docent onderwijs waarmee zelfstandig leren wordt bevorderd?" was de kernvraag voor deze bijeenkomst. Zelfstandig leren komt niet uit de lucht vallen. Veel onderwijs is nog vrij traditioneel docentgestuurd. Dat maakt het niet makkelijk om studenten zelfstandig te laten leren, zeker als ze van een opleiding komen waar ze het niet hebben geleerd. Veel docenten proberen de zelfsturing te bevorderen maar als het niet lukt, keren ze snel terug naar de vertrouwde docentsturing.
De oorzaak ligt niet alleen bij de student. Het is ook belangrijk dat een docent goed kijkt naar de eigen vooronderstellingen. Een student moet hulp krijgen bij die zelfstandigheid. Dat geldt voor alle onderwijstypes.

Kicken onderscheidt een aantal kenmerken van een zelfsturende student:

De student is in staat om de eigen prestaties te beoordelen
Hij kan de eigen prestaties analyseren
Verder kan hij verbeterpunten formuleren
Daarvoor kan hij een plan van aanpak maken

Hoewel Kicken dat niet noemde lijkt me, dat het niet blijft bij het plannen van verbeteracties.

Ondersteuning voor het zelfstandig leren moet enerzijds komen van een goed gestructureerde leeromgeving en anderzijds van de docent / mentor. Daarbij is het van essentieel belang dat een docent vooraf erkend dat een student hulp nodig heeft om zelfstandig te leren werken.

Een gestructureerde leeromgeving kent verschillende elementen:

Een student moet weten waar hij aan toe is. Zorg daarom voor een goede metadatering van de leeropdrachten. Geef informatie informatie over de te ontwikkelen vaardigheden en kennis. Welke voorkennis is nodig, aan welke eisen moet worden voldaan? Wanneer ben je klaar met de opdracht?
Reflectie is belangrijk maar ook moeilijk. Waarop moet een student reflecteren, op basis van welke criteria, wanneer is iets onvoldoende, voldoende of goed?
Geef de student stimuli om goed te kunnen reflecteren: wat kun je doen om… Met oefenen moet het reflecteren worden geïnternaliseerd!
Reflecteren hoeft niet een-op-een maar kan ook in groepjes. Een docent kan dat groepsgesprek ondersteunen door goede reflectievragen te stellen. Het gaat er om dat een student niet blijft steken in 'Het ging wel goed'. Het gaat er om dat hij ook kijkt naar wat er kan worden verbeterd.
Een ontwikkelingsportfolio is een belangrijk onderdeel van die gestructureerde leeromgeving. Het is een instrument dat de ontwikkeling van de student in kaart brengt. Het biedt een handreiking om stil te staan bij het leerproces.
Een portfolio moet een student helpen om prestatie te beoordelen, zwakkere prestaties te kunnen analyseren. Om een plan van aanpak te kunnen maken voor verbetering.

De vraag is, hoe je nu effectief gebruik maakt van een portfolio? Studenten moeten daar mee leren om te gaan zodat reflecties verder gaan dan 'het gaat goed' of ik moet beter mijn best doen'.

Naast de leeromgeving spelen ook de docent en mentor een belangrijke rol. Zij moeten met hun interventies het verschil maken tussen een diepgaande en een globale analyse van een zwakke prestatie. tussen globale en effectieve verbeterpunten en een passend en een niet-passend plan van aanpak.Met name in een dialoog komt de reflectie goed tot stand. Daarbij horen stimulerende vragen als: Wat heb je gedaan? Hoe vond je dat het ging, is dat altijd zo? Wat doe je straks anders dan wat ik nu gezien heb? Wat doe je de volgende keer om van een 6 een 7 te maken?

Er is verschil tussen een reflectieve dialoog van een docent en een begeleidingsgesprek van een mentor. Een reflectieve dialoog kan plaatsvinden tijdens de les en is gericht op de korte termijn.
Een begeleidingsgesprek is gericht op langere termijn.

Via de chat kwamen allerlei vragen binnen, die werden beantwoord. Ik noem een paar interessante discussiepunten

Is dit evidence based?
Er zijn drie onderzoeken geweest, die alle drie dezelfde positieve resultaten lieten zien. Het is inmiddels duidelijk dat alleen een portfolio geen zin heeft, studenten weten niet vanzelf hoe een portfolio gebruikt moet worden.Met dialoog en gestructureerde leeromgeving gaat het wel werken.
Waarom lukt die zelfsturing wel in het dagelijks leven maar niet op school?
Wellicht speelt de overgang van docentgestuurd naar studentgestudeerd onderwijs een rol. Daar wordt nogal dogmatisch tegen aan gekeken.
In welke mate zijn studenten in staat om zelfstandig te leren? Denk aan de nieuwe inzichten in de ontwikkeling van de hersenen.Met name jongens zouden pas veel later in staat zijn tot zelfstandig leren vanwege een andere ontwikkeling van de hersenen. In feite gaat dat over het plannen op de langere termijn. Voor het korte termijn plannen geldt dat veel minder. Verder is het ook een nurture-nature verhaal: in de praktijk blijkt met een goede stimulering het zelfstandig leren kan worden gestimuleerd.
Waarom moeten studenten zo nodig zelfstandig leren? Er moet natuurlijk wel een evenwicht zijn tussen zelfstandig leren en klassikaal kennis overdragen! In elk geval is het leren effectiever.

Alles bij elkaar was het een aardig experiment. De techniek haperde wat. Het multitasken valt nog niet mee. Luisteren, aantekeningen maken en de chat in de gaten houden. Toch was het de moeite waard om eens mee te maken.
Wat zou er beter kunnen? In elk geval de techniek, maar dat wordt nog wel opgelost. De vorm vind ik te statisch, ondanks de chat. Waarom niet vooraf de presentatie beschikbaar gesteld en wat actiever op de discussie ingegaan? Eens zien hoe dit zich verder ontwikkeld.

Ook voor flexibel onderwijs geldt: de proof of the pudding...

2011-09-29T21:57:00.000+02:00

Het is niet echt gebruikelijk dat ik berichten plaats over mijn werk bij klanten. Soms zijn er redenen om dat wel te doen: Onze inzending voor een presentatie op de Onderwijsdagen (nr 35) is gehonoreerd!

De presentatie zal gaan over een flexibiliseringsproject bij het Hoornbeeck College. Dat project is gebaseerd op het idee om uit te gaan van de 80-20 regel als je maatwerk aan studenten wilt leveren. Daarbij wordt die regel zodanig uitgelegd, dat studenten voor pakweg 80% aan een zeker basisprofiel voldoen. Voor 20% hebben ze behoefte aan een persoonlijke invulling van het leertraject. Met dat uitgangspunt hoef je eigenlijk ook 'maar' 20% van je onderwijs te flexibiliseren. Maatwerk met mate, zou je kunnen zeggen. Natuurlijk hoeft die verhouding niet echt 80-20 hoeft te zijn, 90-10 of 95-5 mag ook. Het principe is dus schaalbaar!

In de voorbereidingsfase is alles uitgewerkt in afspraken, zijn de processen beschreven en zijn er leereenheden gemaakt als vulling voor een flexcatalogus.
En net op het moment dat ICT een onmisbare schakel begon te worden kwam de Eduartemodule OLS (Onderwijslogistiek) op de markt. Omdat het Hoornbeeck College al een groot deel van de Eduarte modules had geïmplementeerd of nog aan het implementeren is, was een keus snel gemaakt: de module bleek prima te passen op het programma van eisen dat vooraf was opgesteld.

Nu is de voorbereiding voor de implementatie in volle gang. Als eerste roc van Nederland gaat binnenkort een eerste pilot van start op één Hoornbeecklocatie, daarna volgen pilots op de andere locaties.
'The proof of the pudding is in the eating'. Tijdens het inrichten, presenteren en uitproberen van de applicatie groeit het inzicht in de onderliggende processen, ontstaat inzicht in de mogelijkheden en worden oplossingen bedacht voor problemen die zich voordoen. Er wordt momenteel dan ook erg veel geleerd, zowel door het Hoornbeeck College als door de leverancier en niet in de laatste plaats door mij als adviseur.

En op 8 november delen we onze ervaringen op de Onderwijsdagen. Dan volgt hier wel weer een verhaal over de stand van zaken op dat moment.

Blogger vs Weblog: ik ben er uit...

2011-09-25T09:49:00.000+02:00

Ik heb de knoop doorgehakt: Ik verhuis mijn blog van weblog naar blogger.
Opnieuw zijn er allerlei problemen bij weblog. Ik kom er gewoon niet meer in, weblog herkent mijn wachtwoord niet meer. Nu ik verschillende keren mijn wachtwoord heb aangepast en steeds dat berichtje krijg dat ik niet geautoriseerd ben, is voor mij de maat vol.

Maar ja, dat betekent wel wat. Een complete export en import (daarvoor zul je eerst moeten kunnen inloggen), is me nogal een klus. Daarom heb ik eens geprobeerd wat er gebeurt als ik mijn bericht opzoek op weblog, het kopieer en importeer in blogger. Vervolgens links aanpassen en eventueel plaatje downloaden en uploaden en hup, daar staat het hele verhaal. Dat ga ik geen 450 keer herhalen. Ik doe dat steeds als ik een bericht heb waarbij het zinvol is te verwijzen naar een eerder bericht. Zo heb ik dat met de laatste post ook gedaan. Eerst het verhaal geschreven over Joshua Foer. Vervolgens heb ik enkele relevante berichten, waarnaar ik wilde verwijzen, van weblog naar blogger overgezet. Daarna het oorspronkelijke bericht afgemaakt. Kost wat extra werk, maar op die manier groeit mijn blogger archief ook wat sneller.

Verder heb ik ook de domeinnaam onderwijsvanovermorgen.nl geregistreerd en laten verwijzen naar onderwijsvanovermorgen.blogspot.com. Als ik nog een keer ga verhuizen, hoef ik alleen daar de verwijzing maar aan te passen.

Mocht je nog wat tips hebben over een complete migratie of over de opmaak: ik houd me aanbevolen op www.onderwijsvanovermorgen.nl!

Liever het eigen dan het Google-geheugen

2011-09-25T09:33:00.000+02:00

Joshua Foer is een Amerikaans wetenschapsjournalist die in 2006 the USA Memory Test won nadat hij een jaar eerder zijn geheugen was gaan trainen. Hij schreef er sindadien verschillende boeken over waaronder recent het Geheugenpaleis. Op 28 oktober houdt Four de van der Leeuw-lezing in Groningen onder de titel: 'Onderwijs: Internet of geheugen?'.
Het zal niet verrassend zijn hoer daar over denkt. In een recent artikel in de Volkskrant zegt hij:

'In de laatste eeuw is het idee van stampen, van feiten leren, bijna een vies woord geworden in het onderwijs. Het argument is: we vergeten die feiten toch, waarom zou je ze dan leren? Maar leerlingen vergeten die feiten vanwege de manier waarop het onderwijs is ingericht. Een van de best bewezen principes van de cognitieve wetenschap is spaced learning. Als je wilt dat mensen informatie onthouden, moet je die informatie geven, een tijdje met rust laten, ernaar terugkeren, weer een tijdje met rust laten, enzovoorts. In het onderwijs zie je juist het tegenovergestelde: we proppen informatie in één blok, we blokken voor een examen, en de volgende dag wordt gezegd: oké, je hoeft het niet meer te weten. Tweederde van de Amerikaanse 17-jarigen kan niet bij benadering zeggen wanneer de Amerikaanse Burgeroorlog werd uitgevochten. Dat komt niet omdat het ze nooit verteld is'.

Op de vraag of we terug moeten naar het traditionele onderwijs in plaats van het bevorderen van creativiteit, sociaal gedrag en zelfwerkzaamheid zegt hij vervolgens:

'Dat is een heel oud debat. Als puntje bij paaltje komt, wil je toch dat leerlingen een zekere basiskennis hebben. Het is prachtig om iets te leren door een toneelstuk op te voeren, maar je kunt niet om de tafels van vermenigvuldiging heen. Maar natuurlijk is het ook goed als leren leuk en stimulerend is. We hoeven echt niet terug naar de drill and kill-methoden van vroeger.'

Feitenkennis is belangrijk als de basis voor de algehele, toepasbare kennis. Het is niet voldoende als je weet waar iets is opgeslagen (zie : het Googlegeheugen), dan heb je het niet paraat. Het is juist de parate kennis, die je nodig hebt om nieuwe kennis een plek te geven (constructivisme). Creativiteit bestaat voor een belangrijk deel natuurlijk uit het op verrassende, nieuwe manieren met elkaar te combineren van verschillende feiten.
Foer ziet ook het gevaar voor een het devalueren van het geheugen omdat het toch op internet is opgeslagen. In die zin onderschrijft hij de zorgen die Nicholas Carr beschrijft in zijn boek 'Het ondiepe'.

Ik ben in elk geval benieuwd naar de van der Leeuw-lezing dit jaar.

Actueel oud nieuws

2011-09-25T09:30:00.000+02:00

Er is momenteel veel te doen over laptops in het onderwijs, mobile learning, BYOD, enzovoorts. Er lopen discussies op LinkedIn, er wordt van alles georganiseerd, er worden handreikingen gegeven en presentaties aan gewijd.
Vorige week werd tijdens de saMBO~ICT conferentie met enig leedvermaak tijdens een pauze iets verteld over een nieuwsbericht dat scholen in Amerika massaal bezig waren om die laptops weer uit het onderwijs te krijgen. Dat is natuurlijk 'hot news'. Ik ben dus op zoek gegaan naar dat nieuwsbericht. Ik vond het betreffende nieuwsbericht al betrekkelijk snel.

Maar wacht eens even. In het bericht worden voorbeelden van 2007 aangehaald. En toen werd er al over geblogd o.a. Annet Smith.

Ook wordt Mark Warschauer aangehaald. Warschauer is vooral een criticus van het One Laptop Per Child (OLPC) programma waarmee Nicholas Negroponte de armoede in de armste landen wilde aanpakken. Warschauer vindt dat investeringen in scholen, docenten en dergelijke meer zouden opleveren. Het ontbreken van laptops is nou eenmaal niet de zwakste schakel in die landen.
Het onderzoek dat in het artikel wordt aangehaald (Learning with Laptops: A Multi-Method Case Study) laat inderdaad zien dat in het eerste jaar na invoering laptop leerlingen minder scoorden. Maar het onderzoek toonde ook aan dat die leerlingen die achterstand daarna weer snel inhaalden! Worden hier selectief wat conclusies aangehaald?

Mooi voorbeeld van hoe je oud nieuws weer actueel kunt maken...

Het Google-geheugen

2011-09-24T16:01:00.000+02:00

Een tijdje terug schreef ik al over het boek van Nicholas Carr: wat het internet doet met je hersenen. Inmiddels heeft onderzoek 'aangetoond' dat ICT (en niet alleen internet) impliciet wordt gebruikt als geheugen. De Volkskrant schrijft in een bericht dat studenten bij het van buiten leren van feiten eerder onthouden waar informatie staat dan de informatie zelf.
Eigenlijk niets nieuws onder de zon. Al sinds mensenheugenis besteden we ons geheugen uit aan externe middelen, varierend van een knoop in een zakdoek, spiekbriefjes, boodschappenlijstjes of partners (wie onthoudt in jouw gezin de verjaardagen en de visitekalender of welk kledingstuk in wiens kast thuishoort?). daar wordt sinds het computertijdperk dus een dimensie aan toegevoegd, want heeft ICT natuurlijk meer mogelijkheden dan al die andere geheugensteuntjes, dankzij tools als Google.
Het is maar de vraag of we er echt efficiënter door worden. De afhankelijkheid leidt ook weer tot een afnemend vermogen om dingen te onthouden, verbanden te leggen.

In elk geval een schrijnende tegenstelling: computer Watson, die Jeopardy wint terwijl meer dan de helft van Roemeense studenten zakt voor een eindexamen…

Het ondiepe, wat het internet doet met onze hersenen

2011-09-24T15:58:00.000+02:00

(Oorspronkelijk item op web-log)

Het boek van Nicholas Carr heeft me aan het denken gezet. In het kort gezegd beschrijft Carr de consequenties van veelvuldig internetgebruik op de hersenen. En wat hij beschrijft, maakt me niet vrolijk.
Hersenen zijn plastisch, zenuwbanen passen zich aan aan de taken die ze te verwerken krijgen. De manier waarop het internet in elkaar zit maakt, dat bepaalde taken van informatieverwerving en -verwerking oppervlakkiger verlopen, dat kennis minder makkelijk wordt opgebouwd, dat leervaardigheden afnemen. We worden er dus dommer van! Niet alleen als individuen maar gezien de schaal waarop het gebeurt ook als mensheid. Aldus Carr.
Er is meer informatie voorhanden maar dat maakt ook dat die oppervlakkiger wordt opgenomen. Het internet is een gigantische informatiebron. Hyperlinks maken het mogelijk om niet alleen maar lineair door teksten of zelfs hele informatiebronnen te gaan maar er steeds stukjes uit te pikken en weer verder te springen naar het volgende stukje. Mensen vinden het steeds moeilijker om zich te concentreren op langere teksten.

Gereedschap is in feite een verlengstuk van het lichaam. Elk stuk gereedschap zorgt voor betere prestaties maar dat is niet gratis. Met elk stuk gereedschap verdwijnt of verkleint ook een bepaald vermogen. Of het nu gaat om een notitieblok als verlengstuk van je geheugen, een landkaart om je te oriënteren, een machine om meer kracht te kunnen zetten. De moderne technologie neemt een mens heel veel uit handen. In een aantal voorbeelden schetst Carr hoe dat ten koste gaat van creativiteit en kennis.
Zo beschrijft het in een aantal hoofdstukken allerlei thema's, die verband houden met zijn stelling. Carr gaat uitgebreid in op allerlei ontwikkelingen die verband houden met zijn waarneming. De ontwikkeling van het schrift en wat het lezen met de ontwikkeling van hersenen heeft gedaan. De invloed van de boekdrukkunst, het ontstaan van het internet. Hij beschrijft de plasticiteit van de hersenen en de manier waarop die beïnvloed wordt door het internet. Hoe bedrijven als Google inspelen op de nieuwe manier van informatieverwerving, het in feite in stand houden en versterken!

Het boek heb ik gelezen op mijn iPad. Eigenlijk had ik (in eerste instantie) niet zo'n last van dat verlies aan concentratie. Totdat ik me realiseerde dat het me elke keer weer moeite kostte om er toe te zetten weer een stukje te lezen. Het schrijven van dit stukje heeft me ook veel moeite gekost. Het bleek, dat ik me veel van de zaken die ik had gelezen, maar moeilijk kon herinneren. Elke keer dat ik nog eens door het boek bladerde om een bepaald stukje terug te vinden, merkte ik dat ik hele stukken weer las alsof het de eerste keer was…Dus geen internet meer in het onderwijs? Nog los van het feit dat veel van de ontwikkelingen zich niet zomaar laten sturen, valt er ook wel wat te relativeren. Carr gaat vooral uit van hyperteksten en webpagina's met allerlei kleurrijke, grafische symbolen en plaatjes, die de aandacht afleiden. Lang niet alle applicaties en educatieve programma's zitten op die manier in elkaar. Met wat Carr aandraagt kan ook rekening gehouden worden bij het ontwerp van (educatieve) programma's. Niettemin maakt Carr duidelijk dat er een keerzijde zit aan de informatietechnologie

saMBO~ICT conferentie (4) Keynotes

2011-09-19T18:00:00.000+02:00

Het is me inmiddels duidelijk: ik ben een trage blogger. Als ik zie wat Joël de Bruin inmiddels over de saMBO~ICT conferentie heeft geschreven, dan loop ik behoorlijk achter. Maar ik maak het me ook makkelijk: wat er al is hoeft niet over. Voor een overzicht van Joël kun je kijken op Blogisch!

Waar Joël niet over schreef is de keynote van Arjan Kastelein, lid RvB van ROC West-Brabant, die ik toch de moeite waard vond. Helaas geen presentatie bij saMBO~ICT.

Kastelein vraagt zich af, hoe belangrijk infrastructuur nog is en wat de veranderende rol van ICT in de onderwijscultuur is. Eerst de infrastructuur:

Infrastructuur is belangrijk maar is ook een geldkwestie. Denk aan bezuiningen en afnemende leerlingaantallen. Maar ook kleinschaIigheid kost geld. De ontwikkelingen gaan snel, en tegelijkertijd nemen de wensen toe zoals BYOD en BYOA.
Leerlingen maken zich niet druk over infrastructuur, als het maar mobiel kan, liefst met eigen spullen. Dat maakt de aanschaf van (nieuwe) computers voor een onderwijsinstelling het overdenken waard.
Het gaat niet meer alleen om any time, any place maar ook om any device en any app en dus ook any platform. De infrastructuur moet zodanig worden ingericht om dat te ondersteunen.

En de rol van ICT in de onderwijscultuur? Belangrijke notie is, dat het niet gaat om IT maar om ET = education technology

Tien jaar geleden kwamen de eerste mobieltjes en daarmee de regel, de les begint, mobieltjes uit. Nu is het mobieltjes aan. Dat leidt tot een veranderopdracht voor de docenten die daar niet voor zijn opgeleid. daarom moet je de koplopers inzetten en tegelijkertijd rekening houden met de veranderbaarheid van de massa..
ET is niet zozeer een kostenthema maar een opbrengstenthema, het gaat om het rendement: Hoe wordt het onderwijs er beter van? Productiever? Andere vormen van leersupport kan men bieden, kan informeel leren worden ondersteund? Leren doe je immers 24 uur per dag.
Onderwijs gaat steeds meer over vraaggericht werken. Hoe ga je om met verschillen in de klas? Hoe organiseer je flexibilisering?.
Veel ICT projecten mislukken, je moet dus ook kijken naar het vergroten van de slaagkans daarvan. Veel projecten zijn gericht op innovaties maar dat wil maar niet landen op de vloer.
In het bedrijfsleven is het normaal dat gekeken wordt naar de terugverdientijd van een investering, rekening houdend met een best case en een worst case scenario. In het onderwijs is dat lastig. Welke factoren beïnvloeden de slaagkans? Misschien is het feit of mensen er na verloop van een paar maanden nog steeds in geloven wel een goede graadmeter.

Korte reflectie op deze en de andere keynotes: .Als er iets is wat in alle keynotes duidelijk naar voren komt, is dat wel het feit dat heel mensen meer vragen dan antwoorden hebben.

Weblogdrama

2011-09-18T16:36:00.001+02:00

Het begon allemaal een paar maanden geleden met een aankondiging van mijn weblogbeheerder Sanoma (web-log of webstreepjelog) dat het contract met Typepad was opgezegd en dat een migratie zou plaatsvinden naar Wordpress. "Het zal wel, ik zie het wel", dacht ik nog.
Aan het einde van de zomervakantie werd duidelijk dat de migratie op 23 augustus zou gaan plaatsvinden. Mijn 'Onderwijsvanovermorgen' ging uit de lucht, naar verwachting voor een dag of twee. Dat werden er uiteindelijk 25! Met wat schaarse mededelingen werden de bloggers op de hoogte gehouden. Steeds werd verwezen naar het verlossende mailtje, waarmee zou worden aangekondigd dat de weblog weer live zou staan. Inmiddels (het is nu 18 september) werkt het allemaal weer, al heb ik nog geen mailtje gehad.

Inmiddels kan ik ook weer bij mijn oorspronkelijke weblog: onderwijsvanovermorgen.weblog.nl, al word ik daar niet bepaald vrolijk van. De opmaak van al mijn berichten is veranderd, er worden verschillende lettertypes in een bericht gebruikt (ik vind dat oerlelijk!), statistieken zijn nergens te vinden evenals al mijn berichten van voor juni 2008 (en dat zijn er toch bijna 200!). De opmaak is lastig in te stellen.

Alweer een week geleden heb ik een nieuwe blog aangemaakt bij Blogspot waar ik inmiddels een aantal berichten heb geplaatst.
Nu sta ik voor de grote vraag: ga ik verder met Blogspot of ga ik terug naar mijn oude vertrouwde weblog (voortaan zonder streepje ertussen). Ik zie wel op tegen een complete migratie van de overgebleven berichten, compleet met plaatjes, interne verwijzingen en reacties. Hopelijk binnenkort ook de statistieken!

Ik moet beide blogs nog maar eens goed gaan vergelijken. Eén van de voordelen van Blogger
(Blogspot) lijkt te zijn, dat ik nieuwe berichten via mijn iPad kan plaatsen. In feite is dit een proefberichtje dat ik met een app voor de iPhone heb gemaakt. Of dat met de nieuwe omgeving van Weblog kan, moet ik nog gaan uitproberen.

Hoe dan ook, hopelijk tot ziens op één van beide blogomgevingen...

saMBO~ICT conferentie (3) Businesscases

2011-09-17T17:57:00.000+02:00

Al eerder werd door Jan Kees Meindersma van Kennisnet een project aangekondigd waarbij onderzoek gedaan zou worden naar het gebruik van businesscases ter ondersteuning van ICT-investeringsbeslissingen. In het vervolgtraject zouden aan de hand van drie praktijkcases gewerkt worden aan een model dat goed toepasbaar zou moeten zijn in het MBO. (Klik hier voor de presentatie, helaas gaat die halverwege de mist in.)

Bij ROC Mondriaan draait nu één van die praktijkcases. Henri Roosdorp van ROC Mondriaan gaf de context van het project weer.

De aansturing van ICT liep bij ROC Mondriaan op zijn zachtst gezegd niet al te best. De Stuurgroep ICT heeft twee jaar geleden een beleidsagenda 2010 opgezet met thema's als informatiemanagement, uitvoeringsorganisatie IM en IT, architectuur, applicatielandschap en de beleidscyclus ICT. Aan de hand van een raodmap werd een verbeterprogramma ingezet. Binnen die roadmap moesten nog wel allerlei keuzes worden gemaakt.

Om goede keuzes te kunnen maken, is het nodig dat de doelen helder worden beschreven. Processen moeten worden beschreven voordat er naar een applicatie kan worden gekeken. Het gebruik van een applicatie is immers altijd gebaseerd op een gestandaardiseerd proces: standaardiseren is dus een noodzaak om een goed programma van eisen te kunnen opstellen. Ook is er een baten- en risicoanalyse nodig. Verder moet de scope worden bepaald. Bij dit alles kan een businesscase ondersteuning bieden.

Maarten Kuiper van Twynstra Gudde gaf een toelichting op de methodiek.

Onderwijsinstellingen hebben grote ambities (service bus implementatie, alle studenten een laptop, vervanging van een deelnemeradministratie). Een businesscase moet helpen om de goede afwegingen te maken.

Waarom dit project

Rationale: waarom dit project?
Hoe dragen de projecten bij aan de visie op het onderwijs?
Er komt veel bij kijken: In businesscases wordt vaak naar de cijfers gekeken maar blijkt de praktijk helemaal niet over de cijfers te gaan

De verschillende doelgroepen worstelen met de beslissing. Een bestuurder wil op de korte termijn geen gedoe en op de lange termijn een efficiënt gebruik van ICT, de onderwijsmanager vindt het te duur, de informatiemanager vraagt zich af hoe dit in het applicatielandschap past, de IT-afdeling mist de context, enzovoorts.

De kernvraag moet altijd zijn: hoe kan de bijdrage van een ICT-investering aan het onderwijs worden vergroot?

Dit traject gaat in feite over het vinden van een methodiek met de volgende kenmerken:

Meer evidence based
Verhoogde kwaliteit van besluitvorming
Integrale beoordeling van investeringen
Investeringen in samenhang bekijken

De methodiek is nu in ontwerp maar kent de volgende onderdelen:

Mini business case, eigenlijk de inleiding van de eigenlijke business case
Een batenboom, moet de samenhang laten zien tussen het project ook in relatie met andere projecten
Een kwantitatieve businesscase

Tijdens de presentatie werd ingezoomd op een batenboom (overigens gaat de online presentatie van hieraf helaas mis!). Het opstellen van een batenboom is een kwalitatieve analyse, die de relatie legt tussen oplossingen - doelen - resultaten.
Noot: persoonlijk zou ik hier spreken van (project)resultaten - opbrengsten - effecten, zie onderaan een voorbeeld van een batenboom, die ik een tijdje geleden gemaakt heb).

In een vervolgstap worden de elementen in de batemboom waar mogelijk gekwantificeerd, bij elk doel (opbrengst) wordt gekeken naar de uitkomst, wanneer ben je tevreden?

De pilot van Mondriaan gaat over het uniformeren van processen rondom examinering. Tijdens de presentatie ontstond hier een discussie met als conclusie: een businesscase moet je maken op het niveau van een programma. Projecten zijn dan in feite kosten die uiteindelijk moeten leiden tot de baten op programmaniveau.

Een tweede pilot gaat starten bij Aventus rondom begeleiding.

Voorbeeld van een batenboom voor de invoering van een resultatenbeheersysteem.

saMBO~ICT conferentie (2) Social media in de klas

2011-09-15T17:51:00.000+02:00

Hannelore Engels (@hanneloreengels) is een gepassioneerd docent die allerlei mogelijkheden van social media in het onderwijs onderzoekt en uitprobeert. Tijdens haar presentatie op de saMBO~ICT conferentie werd dat ook meteen in de praktijk toegepast, zoals het hoort: geen voorstelrondje, google maar even op je buurman of -vrouw.

Daarna ging ze verder en vroeg ze aan het publiek om een definitie van social media op internet te zoeken. Dat leverde (uiteraard) verschillende definities op. Vervolgens ging de discussie even over de 'juiste' (lees: meest passende) definitie. Naar mijn idee was dat niet de essentie van de opdracht. Het liet meteen zien dat er van een begrip verschillende definities bestaan wat natuurlijk iets zegt over de betrouwbaarheid van internet als bron.
Eigenlijk is het in dit geval niet zo interessant dat het begrip van social media niet zo makkelijk in één betekenis te vangen is. Het is dan ook een hele verzameling van voorzieningen.

Over het gebruik van social media door studenten is wel het een en ander te zeggen. Zo kijken studenten toch wat makkelijker aan tegen de veronderstelde gevaren. Zij hebben de huiver niet die docenten vaak wat meer hebben. Veel docenten denken dat social media belangrijk zijn omdat studenten die 'altijd willen gebruiken'. In de praktijk blijkt, dat social media, die in onderwijs worden gebruikt niet door studenten buiten de les worden gebruikt.

De leerpiramide laat zien wat de effectiviteit is van bepaalde manieren van leren. Wat dat betreft zijn studenten van nu niet anders dan studenten van 20 jaar geleden, ze ervaren de wereld op hen heen alleen op een andere manier!
Social media moeten helpen om zoveel mogelijk de leereffecten aan de basis van de piramide te realiseren.

Hannelore gaf een lijstje van redenen om social media toe te passen:

Sluit aan bij de belevingswereld,
Past bij de competenties van de 21ste eeuw
Laagdrempelig
Persoonlijk
Sociale verbondenheid
Informeel/zelf georganiseerd leren

Op dit punt kwam er wat commentaar uit het publiek, waaruit wat scepsis doorklonk. Naar mijn idee ook wel terecht. Ik vind dat de vraag 'waarom social media' eigenlijk geen goede vraag is, het benadert het vraagstuk van de verkeerde kant. Het moet gaan over een onderwijskundige inrichting, over het bereiken van gewenste leereffecten. En dan komt de vraag om de hoek kijken, hoe je dat kunt bereiken en wat vooral social media daar aan kunnen bijdragen.

Er kwamen wat voorbeelden voorbij. Op zich goede voorbeelden van het gebruik van social media alleen gingen de meeste niet over het gebruik in het onderwijs.

Enkele aardige voorbeelden waren het gebruik van instructables.com voor een event van het Cingel College waarbij deelnemers aan dat event onder meer de mogelijkheid hadden om het event te becommentariëren. Het bleek een groot succes. Verder werd het voorbeeld gegeven van het gebruik van Yammer. Hierbij bleek met name dat het in de klas wel werd gebruikt maar studenten buiten de klas snel weer naar de eigen kanalen als sms en facebook grepen.

Vanuit het publiek werd nog een voorbeeld gegeven: bijles wiskunde via MSN op de dag voor het examen.

Hannelore sloot af met een prachtig filmpje...

saMBO~ICT conferentie (1)

2011-09-15T08:01:00.000+02:00

De alweer 24ste saMBO~ICT conferentie werd deze week gehouden op het Florijn College van ROC West Brabant in Breda.
Jan Bartling gaf aan de hand van een aantal plaatjes van Edward Hopper een overzicht van actuele projecten. zoals Leermiddelen in de Educatieve Contentketen II, Open source en open standaarden, trends en ontwikkelingen, enzovoorts....

Jaap Oomen, directeur van de Effent mavo van ROC MB gaf de eerste keynote onder de titel 'de mogelijkheden zijn ongekend'. Die belofte werd niet waargemaakt. Het verhaal concentreerde zich vooral op de angst van docenten om ICT te gaan toepassen. De gemiddelde leeftijd is immers al 49, de meeste mensen hebben maar een klein deel van hun leven ervaring kunnen opdoen met ICT waar studenten en leerlingen er mee opgegroeid zijn. De docenten van nu hebben lesgekregen van docenten van vroeger op een manier die ook past bij vroeger.

Informatie en Communicatie Technologie zou meer kunnen bieden als die ICT'ers maar beter zouden informeren en communiceren.

De mogelijkheden van een goede keynote zijn ongekend, jammer dat dat niet helemaal werd waargemaakt.

Op naar de sessies...

Help, we hebben (g)een informatiemanager

2011-09-12T20:39:00.000+02:00

Kennisnet brengt regelmatig tal van publicaties uit. Deze week worden meerdere publicaties gepresenteerd op de saMBO~ICT-conferentie, waaronder een uitgave over informatiemanagement en de rol van een informatiemanager in (MBO-) onderwijsinstellingen. Dit is een publicatie in de Hoe? Zo! reeks, die Kennisnet samen met saMBO~ICT uitbrengt.

Het boekje is een leuke uitgave geworden die duidelijk maakt wat informatiemanagent inhoudt en wat de rol van een informatiemanager daarin is (of zou moeten zijn). dat gebeurt op zijn 'Jip-en-Jannekes' maar zonder storende versimpelingen.
Er worden drie situaties onderscheiden, die ook in een zekere volgorde zijn gezet:

Het huis moet op orde
Veel ICT-problemen, die opgelost moeten worden, perfomance moet beter.
Verbinden
ICT-problemen zijn opgelost, nu moeten doelen en ambities enerzijds verbonden worden met de systemen anderzijds.
Innovatie
Verbeteren van processen met behulp van ICT om effectiever en efficiënter te kunnen werken, ook experimenteren

De drie situaties vormen achtereenvolgens een opgaande lijn waarbij onderwijsambities in lijn zijn gebracht met de stand van de informatievoorzieningen: ambities kunnen hoger worden naarmate de ICT beter op orde is. Het zal duidelijk zijn: Een hoge ambitie met een slecht werkende ICT is een zeer ongewenste situatie.

Voor elk van de drie situaties is het speelveld van de informatiemanager in beeld gebracht: van een worsteling om het huis op orde te krijgen, via een opgave om te verbinden naar een uitdaging om te innoveren. De voorbeelden van situaties die hij tegen kan komen, spreken voor zich en worden goed in verband gebracht . met de kennis en competenties waarover de informatiemanager moet beschikken
Een informatiemanager speelt een cruciale rol tussen de 'vraagkant', de interne klanten, en de aanbodkant, de interne (of externe) leveranciers, zoals de dienst ICT. In veel instellingen maakt de informatiemanager deel uit van die dienst ICT, wat hem soms in een onmogelijke positie brengt.

Op een paar punten blijft het boekje wat vaag. Als je naar de definitie van het NGHI kijkt, dan is een informatiemanager eindverantwoordelijk voor de informatievoorziening binnen de organisatie. Daar zou je bijna uit afleiden dat hij dus ook voor de kwaliteit van die informatie verantwoordelijk zou zijn. Nog even los daarvan staat er heel regelmatig (en ook wel terecht) dat hij zaken in concept uitwerkt, voorlegt en laat goedkeuren door het management, de directie of de CIO. Dat is niet helemaal te rijmen met die eindverantwoordelijkheid. Daar gaat het boekje verder niet op in.
Het negenvlak van Rik Maes wordt aangehaald maar moet het verder doen met een verwijzing naar diens website. Jammer, want juist dat negenvlak is heel verhelderend voor de rol van een informatiemanager. Lees eens een artikel van hem en ervaar hoe inspirerend het negenvlak kan zijn.

Dat neemt niet weg, dat het een bijzonder leesbaar en waardevol boekje is geworden (lees even over nog wat opmaakfoutjes heen, waaronder het begrip 'Ínvoeren' in het plaatje op blz 5 waar eigenlijk 'Innoveren' had moeten staan...

Resultaten uit het verleden zeggen ook iets van de toekomst

2011-09-10T20:20:00.000+02:00

Al een hele tijd terug liet webstreepjelog weten dat er een migratie op handen was van Typepad naar Wordpress. Eigenlijk ben ik een beetje naïef geweest en heb er indertijd mijn schouders een beetje over opgehaald. Een eerdere migratie was al niet zonder problemen verlopen, maar goed, je zou mogen verwachten dat ze ditmaal opgewassen zouden zijn tegen de uitdaging. Helaas, resultaten uit het verleden zeggen in dit geval ook iets over de toekomst!
Inmiddels zijn alle weblogs van het domein .web-log.nl al bijna drie weken uit de lucht. De communicatie naar de achterban verloopt dramatisch slecht. In het laatste bericht laat opper-weblogger Coen weten dat er al heel veel blogs zijn gemigreerd maar dat ze wachten met live zetten totdat alles achter de rug is. En ze hebben geen idee, hoe lang dat nog gaat duren. Hoe is het mogelijk?

Mijn groeiende frustratie heb ik via Twitter kunnen spuien. Dat leverde een heel attente tweet van Karin Winters op, dat mijn LinkedIn profiel er toch wel raar uitzag met zo'n "@&€)(;://€&-@"-vloek eronder. Nadat ik me een paar dagen later vertwijfeld afgetweet had of blogspot een goed alternatief zou zijn, liet Willem Karssenberg per omgaande tweet weten, dat dat helemaal niet zo verkeerd zou zijn. En als ik hulp nodig had...

Ondertussen maar eens Blogger (blogspot) gekeken. Nieuwe weblog aangemaakt: onderwijsvanovermorgen was als naam ook daar nog beschikbaar, dus dat was snel gepiept. Mijn eerste bericht gisteren gepubliceerd, voor een deel ook via mijn iPad. Ook dat is dus een voordeel van Blogger.
Voorlopig dus maar even via dit kanaal. En als web-log weer in de lucht is, ga ik maar eens kijken wat een migratie van de hele inhoud van web-log naar Blogger allemaal om het lijf heeft. Het zou toch wel zonde zijn, als dat allemaal verloren ging. Niet alleen de berichten, maar ook de reacties en de statistieken. Maar goed, met wat tips en tricks vanuit de cloud moet ik toch een eind kunnen komen. Ik heb daar tenminste vaak wat aan gehad. Wat betreft bieden resultaten uit het verleden wat hoop op een nieuwe toekomst voor het onderwijs van overmorgen!

Bring your own device op de dag van de verbindingen

2011-09-10T03:50:00.000+02:00

Op 9 september werd op het Drijvend Paviljoen in Rotterdam de Dag van de Verbindingen georganiseerd door Connect-it Telecom.
Natuurlijk moet je als organisator de kans krijgen jezelf en je product te promoten, maar eerlijk gezegd waren die productpresentaties toch wat minder interessant dan de verhalen van Frank Thuss (HAN) en Fons 'See_Genius' van den Berg. Frank ging vooral in op allerlei praktijkvoorbeelden hoe allerlei devices kunnen bijdragen aan mobile learning. Fons ging vooral in op de noodzaak om onderwijs te laten aansluiten bij de belevingswereld van de kinderen van nu. 'Onderwijs is de enige bedrijfstak waar de inzet van technologie ter discussie wordt gesteld'!
De presentaties staan binnenkort op de website.

Ik was gevraagd om wat te vertellen over BYOD in het onderwijs. Ik had me niet zozeer op de inhoud gericht, daarvoor waren Frank en Fons gevraagd. Opvallend was wel dat op een inspiratiedag voor BYOD ik met mijn eigen iPad aankwam, die vervolgens niet aangesloten kon worden om de presentatie te geven. Nu betekent BYOD ook BYOA (Bring your own applications): ik was er op voorbereid dat het bestand op een laptop moest worden geïnstalleerd en had de Prezi, die ik had gemaakt al gedownload en op een stick gezet. De technicus trok wit weg om de neus toen ik aangaf dat ik iets anders had dan een PowerPoint. Uiteindelijk bleek het allemaal wel te werken, met dank aan al die standaarden die het uitwisselen van bestanden op verschillende devices mogelijk maken...

BYOD Onderwijs on Prezi

Omdat het maar een heel korte presentatie was, had ik me beperkt tot een aantal stellingen, die in het World Café verder gebruikt konden worden tegen de achtergrond van het feit dat onderwijsinstellingen erg complexe organisatie zijn als het gaat om informatievoorzieningen, zoals bijvoorbeeld BYOD.

BYOD
Ontwikkelingen gaan harder dan onderwijsinstellingen ze kunnen volgen, het management kan echter denken dat er een kostenbesparing achter zit.
Stelling 1 (ontleend aan Pim Fortuyn, die ooit riep, dat scholen die computers de deur uit moesten gooien omdat leerlingen dat zelf thuis wel konden leren)
Computers de deur uit, laat ze het zelf maar meebrengen
BYOD = BYOA (bring your own applications)
Docenten zien hun kans schoon om van die standaardapplicaties af te komen:
Standaardapplicaties de deur uit, ik bepaal zelf wel wat ik wil gebruiken
BYOD = BYOA = BYOP (bring your own problems)
Er wordt gedacht, dat het beheer minder wordt maar dat zou wel eens kunnen tegenvallen: juist de variatie aan devices levert veel meer ondersteuningsvragen op. Bovendien wordt het een stuk lastiger om met allerlei verschillende devices en applicaties gegevens ook goed te beveiligen. beheerders reageren dan ook vaak minder enthousiast.
Al die verschillende devices de deur uit, dan kunnen we zorgen voor een goed beheerde en veilige informatievoorziening

Natuurlijk ligt de waarheid in het midden. Ik had een mooi schema bedacht om tijdens het world café al discussierend met de deelnemers in te vullen. Dat liep wat anders. vandaar hier alsnog het schema, dat ik in gedachten had...