Nederland kantelt, nu het onderwijs nog?

In een uitzending van Tegenlicht vertelt Jan Rotmans over de noodzaak voor Nederland om het anders te doen om de samenleving duurzamer te maken. In allerlei voorbeelden laat de documentaire zien hoe Nederland kantelt. De bijbehorende website laat meer voorbeelden zien.

Enerzijds zijn er genoeg redenen, anderzijds genoeg kansen om Nederland te laten kantelen. Ontwikkelingen als globalisering, technologische en maatschappelijke veranderingen maakt dat we goed moeten nadenken over de manier waarop we als Nederland ons geld willen verdienen. Voor Nederland liggen er kansen in de landbouw, waterbeheer, energie, technologie en nog wat onderwerpen meer. Vergelijk het met de 10 topsectoren waar de overheid in wil investeren.

Als Nederland kantelt, is het kantelen van het onderwijs een randvoorwaarde. Kantelt het onderwijs nu mee?
Op de website staat een aantal initiatieven rondom kantelend onderwijs. Een paar dingen vallen daarbij op. (Vrijwel) alle initiatiefnemers hebben het over het verstarde onderwijssysteem dat het leren belemmert, het kind / de student centraal en vooral activerende lesvormen. Jammer dat de verhalen vooral vertellen over de buitenkant ("een visie is belangrijk", "er is 3 jaar nagedacht over een visie", maar geen beschrijving van wat die visie nu precies inhoudt).
Na alle onderwijsvernieuwingen van de afgelopen decennia heb ik eerlijk gezegd nog niet het gevoel dat deze met verhalen een vernieuwingsbeweging in gang wordt gezet, het oogt nog teveel als los zand.

Als verbindende schakel staat daar echter United4Education tussen met een eigen website met nog veel meer voorbeelden dat dient als platform voor een community. Heel inspirerend voor mensen die vernieuwend bezig willen zijn, veel activiteiten waar je aan mee kunt doen.

Het doel van U4E is om 1000 dagen een voldoende kritische massa te bereiken waarmee het onderwijs daadwerkelijk gekanteld kan worden. Een paar dingen, die volgens mij daarbij zouden helpen:

• Een koers waarmee de verschillende initiatieven aan elkaar verbonden worden, waarmee het streven herkenbaar wordt voor mensen die op zoek zijn naar het hoe van het kantelen.
• verbinding met soortgelijke / vergelijkbare initiatieven. Een mooi voorbeeld van kantelend onderwijs vind ik zelf Leerkracht. Die mis ik eigenlijk in het overzicht van zowel Nederland kantelt als U4E.
• Een minder sexy onderwerp maar wel een randvoorwaarde: hoe organiseer je dat als school allemaal? Dat gaat over zowel de verandering (welke veranderstrategie hang je aan, wanneer is het omslagpunt van vernieuwen naar breed implementeren en consolideren?) als over het regelen van de alledaagse dingen in de nieuwe situatie: de bedrijfsvoering.

Er zijn nog een paar honderd dagen te gaan...

De nationale onderwijsdialoog #onderwijs2032

Staatssecretaris Sander Dekkers wil in janurai 2015 een maatschappelijke dialoog starten over de toekomst van het onderwijs. Omdat de kleuters van nu rond 2032 de arbeidsmarkt betreden heeft hij dat jaartal als uitgangspunt genomen: wat moeten de kinderen van nu kennen en kunnen om in 2032 goed aan de slag te gaan.


In zijn kamerbrief geeft aan dat hij wil komen tot:

1. Een herijking van de kerndoelen en eindtermen, zodat alle leerlingen optimaal zijn voorbereid op de toekomst waarbij de brede opdracht van het onderwijs en samenhang tussen vakgebieden en doorlopende leerlijnen in het vervolgonderwijs optimaal zijn geborgd.
2. Meer houvast voor leraren en scholen om deze gemeenschappelijke ambitie te vertalen naar goed onderwijs in de klas door concrete en meer ambitieuze kerndoelen en meer samenhang in de eindtermen voor het voortgezet onderwijs.
3. De introductie van een systematiek van periodieke herijking van het curriculum op basis van een integrale afweging, zodat de samenhang blijft gewaarborgd en een overladen curriculum wordt voorkomen.

Hoewel de echte dialoog pas in 2015 start, zie je dat er op heel veel plaatsen al een voorschot op wordt genomen. Op Onderwijs2032 wordt tenminste al veel gediscussieerd.

En wat onderwijsvanovermorgen van deze discussie?
Laten we voorop stellen, dat het altijd goed is om na te denken over de relevantie van het onderwijs in de context van de maatschappelijke ontwikkelingen. Een paar aandachtspunten:

1. Laten we op de eerste plaats oppassen om niet (weer) achter allerlei hypes aan te lopen. Judith Volker noemt er op haar blog een paar die ze is tegengekomen: "Programmeren, mindfulness, robotica, filosofie, IPads, cultuur, probleemoplossend vermogen, ethiek, het afschaffen van schrijflessen." De vraag is, of je nu al een antwoord kunt geven op de behoeftes van het onderwijs in de aanloop naar 2032 door dit soort inhoudelijke onderwerpen te noemen. Wat dat betreft ben ik het wel eens met de derde opdracht uit de kamerbrief: een systematiek om regelmatig het curriculum te herijken.
   Als je nu dan toch zaken wilt noemen die in het curriculum moeten, dan ben ik wel gecharmeerd van de ideeën van sir Ken Robinson. Kijk bijvoorbeeld eens naar dit filmpje (en vergeef hem het uitstapje naar ADHD).
2. Ik vind dat het debat onderdeel zou moeten zijn van een maatschappelijk debat over wat we met onze samenleving willen. Hoe denken we als Nederland in de toekomst ons geld te verdienen? We zouden een voorloper kunnen zijn op waterwerken (stijgende zeespiegel), energiebesparing, technologie, duurzame landbouw, wellicht zelfs onderwijs. In elk geval zaken die er in de toekomst toe doen. Vervolgens kunnen we nadenken over het onderwijs.
3. Laat ik tot slot ook een knuppeltje in het hoenderhok gooien: moeten docenten meedoen aan deze dialoog? Aleid Truiens vindt van wel, zoals ze afgelopen zaterdag in de Volkskrant schreef. Ik ook. Maar ik vind ook, dat docenten niet zouden moeten meepraten over hun vak. Laat ze meepraten over het systeem, over didactiek, dat soort dingen. Maar laat de kalkoen niet meepraten over het kerstdiner...

ICT als sleutel voor beter onderwijs

Soms lijkt het alsof allerlei zaken in een keer op zijn plek vallen, als puzzelstukken in elkaar passen. Allemaal toeval, maar toch. Vorige week heb ik gewerkt aan enkele blogberichten over 'bring your own device'. Kern van de boodschap in die berichten is: het gebeurt hoe dan ook, zorg dat het je niet overkomt!
Maar even een goede visie formuleren valt niet mee. Als je eigen denken dan wordt ondersteund met een mooi artikel, lijkt dat toeval.

Een paar keer per jaar valt bij mij Onderwijsinnovatie op de mat, het gratis kwartaaltijdschrift van de Open Universiteit. Dit keer een artikel van Rob Martens waarin hij betoogt waarom ICT de sleutel is voor beter onderwijs. Het artikel is bedoeld als een aanvullende betoog opzijn bijdrage aan de 'Avond van het onderwijs' (zie Uitzending gemist, vanaf 32:00 minuten) van de NTR van een tijd geleden.

In hert artikel beschrijft Martens de huidige ICT-revolutie die er op neer komt dat binnenkort alle informatie beschikbaar is voor iedereen met kenmerkende ontwikkelingen als social media, 'prosuming', cloud computing, geavanceerde zoektechnologieën, mobiele technologie en gebaseerd op multimedia en hypertekst. Waar het een paar jaar geleden nog lastig was dit allemaal te laten zien, lukt dat nu eenvoudig met zoiets als een iPad.
Waar het onderwijs de afgelopen jaren nog behoorlijk conservatief was, zal het gebruik van tablets onontkoombaar zijn. (Wat dat betreft een behoorlijke ondersteuning voor 'de zoektocht van Niek').

Martens ziet door zijn oogharen drie revolutionaire veranderingen.

1. Meer persoonlijke vrijheid bij het leren met nieuwsgierigheid als belangrijkste drijfveer. 
2. Verbetering van samenwerking met anderen over de grenzen van de school heen
3. Zelfsturend materiaal, ondersteund door een elo.

En natuurlijk, als ICT de sleutel is voor beter onderwijs, is de  docent degene die hem moet omdraaien.

De discussie op de Avond van het onderwijs laat duidelijk zien, dat er vorderingen worden gemaakt maar dat er ook nog een wereld te winnen is. In de discussie daar werden allerlei (naar mijn idee met name door de tegenstanders van de stelling) argumenten door elkaar gegooid of als veel te zwart-wit geponeerd.

Wat dat betreft kan ik het van harte eens zijn de roep om 'Lente in het onderwijs' van Marcel Kesselring!