Een onderwijslogistiek model dat alles oplost?

Gert Idema gaf tijdens de Sambo-ICT conferentie een interactieve presentatie over de Special Interest Group (SIG) Onderwijslogistiek van Surf.  De special interest group Onderwijslogistiek omschrijft onderwijslogistiek als...

...het geheel van processen, systemen en informatiestromen die het mogelijk maken dat het onderwijs op hogescholen en universiteiten gestroomlijnd verloopt.

Je zou zeggen dat het MBO niet in dit rijtje zou misstaan. Toch zie je regelmatig dat onderwijslogistiek in het MBO wat beperkter wordt geïnterpreteerd. Daar bestaat de onderwijslogistieke keten vooral uit de hele keten van onderwijsplanning: onderwijs ontwikkelen - meerjarenplanning - jaarplanning - operationele planning (roosteren). Binnen het HO omvat onderwijslogistiek ook de hele keten van onderwijsuitvoering (instroom - doorstroom - uitstroom). Het is belangrijk om je dat onderscheid te realiseren omdat dat ook consequenties heeft voor de inrichting van de organisatie.
Onderwijslogistiek heeft vooral betrekking op ketenprocessen. In elk proces levert een product dat weer de input vormt in één of meerdere andere processen. Als de samenhang tussen die processen niet goed geregeld is, gaan er dingen fout. Hoe zorg je voor die samenhang. Nou, op de eerste plaats door die inzichtelijk te maken.

Tijdens de presentatie kwam het onderwijslogistieke model aan bod dat door de SIG is gemaakt. Dat model wordt goed beschreven in een artikel in een nummer van OnderwijsInnovatie van de OU.
Het model moet vooral de samenhang tussen alle processen laten zien. Nu is een model altijd een benadering van de werkelijkheid (dat geldt zelfs voor een fotomodel). Dus wat is nu het waarheidsgehalte van dit model? Of de bruikbaarheid? Als je het bijgaande plaatje bekijkt, kun je je immers ook andere indelingen voorstellen.

En laat dat nu juist de kracht van dit model zijn!
De SIG heeft het model in de vorm van een puzzel uitgebracht. Een ondergrond met een honingraat en de

verschillende elementen als een los puzzelstukje daarbij. Door groepen van verschillende stakeholders met elkaar aan het puzzelen te zetten ontstaat inzicht in de samenhang en met name de afhankelijkheid tussen de verschillende processen, inzicht in de informatieketen en het belang van afstemming en samenwerking. Dat er uit de puzzel een ander plaatje uit komt dan wat hierboven is weergegeven, is dan ook helemaal niet erg.
Het is dus zeker geen onderwijslogistiek model dat alles oplost maar het kan wel het begrip in onderwijslogistiek vergroten.

Natuurlijk ben je er niet met het spelen van het puzzelspel. Met de resultaten van de puzzels en de discussies moet de organisatie verder aan de slag. Dat kan dan leiden tot een eigen onderwijslogistiek model.

Ontschapen - Jef Staes over disruptieve innovatie bij #samboict

Ik heb Jef Staes al eens eerder gehoord. Dat was op 27 januari 2008 tijdens een Sambo-ICT conferentie in Zeeland. Kernwoorden in die presentatie toen waren 2D-innovatie en 3D-innovatie en rode apen. Kern van het verhaal was toen 'organische evolutie'. Welke evolutie heeft het verhaal van Staels doorgemaakt in de afgelopen 8 jaar?
Staes pleit voor een organisatie- en cultuurinnovatie. In de praktijk is het nieuwe uitdagend maar men durft het oude niet te verlaten. Hij vindt dat op zich niet vreemd, want 'hoe moet je veranderen als je eigenlijk niet weet wat er aan de hand is?'

Er is (dus nog steeds) sprake van 2D-organisaties (als in een kanaal, je kunt voor- en achteruit) terwijl de ontwikkelingen 3D zijn (we zitten op een golvende zee waar je alle kanten op kunt, zelfs omhoog de golven op). 

2D-onderwijs en 2D-organisaties worden gekenmerkt door rechtlijnig denken. Het huidige onderwijs zou gebaseerd moeten zijn op passie en talent maar het wordt in feite beoordeeld op discipline in vakken waar je helemaal geen passie voor hebt. Als je dan met een diploma een bedrijf in komt krijg je een nauwgezette taakomschrijving. In een functiegesprek krijg je te horen wat je niet zo goed doet en krijg je scholing om die dingen waar je eigenlijk geen passie voor hebt nog beter te doen. "Als je een hek om mensen zet, krijg je schapen. En die mekkeren". 

Hij onderstreept het verhaal op een hilarische manier aan de hand van allerlei schaapachtige foto's. 

Op dit moment is er sprake van allerlei disruptieve innovaties die de bestaande orde overhoop halen. Denk aan Uber, BnB, en vele andere. Die innovaties komen niet van 2D-mensen maar van 3D-smarters. Mensen die begrijpen hoe een informatieschappij werkt.

3D-smarting gaat uit van connected zijn, de crowd, give away, take away (GATA). Het gaat om mensen met passie en talent voor evolutie en social learning.

Binnen bedrijven moet je daar op een slimme manier mee omgaan. Staes herhaalt het verhaal van de rode apen in het oerwoud nog eens. Evolutie vindt niet plaats in het midden van het oerwoud maar op de grens met het open veld, met het water. Geef die mensen ruimte maar zet ze niet in het oerwoud wantr daar worden ze afgeschoten door de 'red monkey hunters', de 20% van de mensen die elke vernieuwing  torpederen en daar de 60% twijfelaars in betrekken. Kijk voor het verhaal naar deze TEDx-presentatie. 

Wat is er nodig is is het heruitvinden van onderwijs, organisaties en werken op basis van disruptieve veranderingen. We moeten 'ontschapen'. 

Een goede start? Koop een T-shirt met je eigen organisatielogo met de tekst: "Never underestimate the influence of stupid people in big groups". 

Het onderwijs in 2032

Het Platform Ons Onderwijs 2032 biedt vandaag haar rapport aan aan staatssecretaris Dekker, die de nationale discussie in november 2014 startte. Het rapport beschrijft hoe het onderwijs er uit zou moeten zien in 2032. Interessante materie. Volgens het rapport moet het onderwijs op 4 punten vernieuwd worden.

1. Er moet meer aandacht komen voor de praktijk: niet meer zozeer het droge taal en rekenen maar vooral praktische toepassingen.
2. Klassieke vakken (biologie, aardrijkskunde, natuurkunde) worden vervangen door drie domeinen: natuur & technologie, mens & maatschappij, taal & cultuur.
3. Digitale vaardigheden en mediawijsheid: deze vaardigheden zijn nodig om kinderen beter voor te bereiden op deelname aan de maatschappij.
4. Burgerschap moet een prominentere positie in het onderwijs krijgen: weten hoe de rechtsstaat werkt en op de hoogte zijn van de democratische waarden en de mensenrechten die in Nederland gemeengoed zijn.

De Volkskrant laat een aantal mensen een reactie geven. Helaas laten ze een didactische nitwit als Maurice de Hond ook aan het woord. Zijn reacties geven aan dat hij werkelijk niet snapt wat de essentie van onderwijs is.

"Een deel van het rekenonderwijs is bijvoorbeeld nog ingericht op een wereld zonder rekenmachines. Dat is achterhaald. Ze leren nu een truc die ze na school nooit meer hoeven te gebruiken."

(Lijkt me toch triest als je in de winkel een rekenapparaat nodig hebt om te berekenen wat 3 mango's kosten, als 1 mango €1,49 kost.)

Of:

"...ik hoop wel dat dat ook betekent dat er minder nadruk komt te liggen op het memoriseren van kennis. Wat is de relevantie van parate kennis als je alles binnen vijf seconden op je smartphone ter beschikking hebt?"

(John Locke snapte in 1695 in zijn ´Essays on Human Understanding´ al dat je kennis construeert aan de hand van de reeds aanwezige kennis. Dan is het toch jammer dat je die noodzakelijke parate kennis eerst moet opzoeken.)

Ik heb eerder op de Hond gereageerd. Dat hij 'The Shallows' van Nicholas Carr maar eens leest.

Het duurt nog 16 jaar voor het 2032 is. Toch interessant om eens te kijken hoe men 16 geleden over het onderwijs dacht en wat daar van terecht is gekomen. Van onderwijzen naar leren, flexibel onderwijs, competentiegericht leren, het studiehuis, digital natives, iederwijs, om er een paar te noemen. Men had nog torenhoge verwachtingen van ICT in het onderwijs. In 2000 hadden we werkelijk geen benul van wat de digitalisering zou meebrengen aan mogelijkheden én consequenties. De wereld van morgen kan er zomaar ineens heel anders uitzien. Misschien toch alvast wat vaardigheden als drinkbaar water vinden, overleven bij 50'C en dergelijk in het curriculum opnemen?

Onderwijslogistiek van keuzedelen - deel 2

In mijn vorige blog schreef ik al over dit onderwerp naar aanleiding van de afgelopen Sambo-ICT conferentie.  Vanuit het oogpunt van onderwijslogistiek was het in elk geval een bijzonder interessante conferentie!
In een sessie gingen Elsa van Bruggen (Regie Herziening MBO) en Henk-Jan van Ginkel (saMBO-ICT) in op de bedrijfsvoering van de keuzedelen. Leuke workshop met een leuke werkvorm (een quiz in Socrative). De inhoud viel me een beetje tegen in die zin dat er maar weinig verteld werd over het 'Hoe' van de bedrijfsvoering rondom de HKS. Wat dat betreft is er ook nog wel te halen bij de website van Herziening MBO en een publicatie waarin veel zaken in perspectief worden geplaatst.



In een drukke workshop presenteerden Martijn Broekhuizen en ik vervolgens de Managementgame Keuzedelen. In deze game krijgen groepjes allerlei dilemma's voorgelegd waarin alleen met 'ja' of 'nee' op kan worden geantwoord. Allerlei adviseurs voorzien de spelers van adviezen, die zij in hun overweging kunnen betrekken.
Na afloop verschijnt er een ROC-bode waarin de verschillende betrokkenen uit de game aan het woord komen. Het verhaal, dat ze vertellen, is gebaseerd op de keuzen die tijdens de game worden gemaakt. In de rapportage staat ook een weergave van de resultaten. Daar moet niet zoveel waarde aangehecht worden, de game is eigenlijk best wel een beetje plat. dat is helemaal geen probleem omdat de werkelijk opbrengst van het spelen zit in de discussie tijdens en na afloop van het spelen. Een impressie van een dergelijke rapportage is hier te vinden.

Wil je meer weten over deze game? Stuur me dan een mailtje!

Onderwijslogistiek van keuzedelen

Bij de invoering van de herziene kwalificatiestructuur vormen de keuzedelen een apart verhaal. Hoewel de verplichte invoering per 1 augustus 2016 voor de deur staat, lijken de onderwijslogistiek
en informatievoorziening minder aandacht te krijgen dan nodig. Als dat gebeurt, komen belangrijke invoeringsproblemen pas tijdens de uitvoering aan het licht. In een artikel in Profiel van juni 2015 heb ik geschreven over een aantal belangrijke onderwijslogistieke aandachtspunten bij de invoering van die keuzedelen.

Maar ja, papier is geduldig. Hoe kun je er voor zorgen, dat organisaties zich bewust zijn van een aantal keuzes en met name van de consequenties van die keuzes? Samen met Martijn Broekhuizen van het Noorderpoort heb ik een managementgame opgezet, die een aantal van die keuzes presenteert. Bij elke casus presenteert een aantal betrokkenen zijn of haar visie op het vraagstuk. Als speler moet je een keus maken: ja of nee. Aan het einde van de game verschijnt er een artikel waarin de resultaten in verhaalvorm worden gepresenteerd op basis van de gemaakte keuzes.
De game zelf duurt maar een minuut of 20. De leerwinst zit hem in de groepsdiscussie na die game.

Op 2 oktober presenteren Martijn en ik de game op de Sambo-ICT conferentie bij het ID-college in Gouda. Daar komt nog een presentatie over de bedrijfsvoering rond keuzedelen, er begint dus (eindelijk) aandacht voor die onderwijslogistieke consequenties te komen. Dat is in elk geval al heel mooi! Ik kom er later dus nog een keer op terug!

Krijgen we een monopoliepositie van EduArte in het MBO?

Recent schreef ik een artikel voor onze eigen Nieuwsbrief over de actuele stand van zaken op het gebied van de studentinformatiesystemen in het MBO. Daar kreeg ik veel reacties en 1 opmerking op. Ik dacht, laat ik mijn blog gebruiken om het artikel nog wat breder te delen én om meteen een paar dingen recht te zetten:

• Op één plek gebruikte ik Osiris in plaats van Icarus. Osiris is een student informatiesysteem dat in het HO wordt gebruikt. 
• In het artikel vermeldde ik dat UP is overgenomen door Iddink. Dat moet ik wat nuanceren: de overname is jarenlang geblokkeerd door van Dijk's boekhuis. Iddink en UP praten nu over een overname. 

Voor de rest, benieuwd naar reacties op mijn observatie...

Elke onderwijsinstelling maakt gebruik van een informatiesysteem om gegevens van leerlingen, deelnemers of studenten te registreren en het onderwijs te verantwoorden. In de afgelopen twintig jaar bleek, met name in het MBO, deze markt voor Kernregistratiesystemen Deelnemers (KRD's) behoorlijk dynamisch. Na twee grote vernieuwingsgolven staat alweer een derde voor de deur. En die derde golf vormt een uitdaging voor de MBO-sector omdat die kan leiden tot een absolute monopoliepositie voor EduArte.

Hoe het allemaal begon
Bij de roc-vorming in 1996 realiseerden de kersverse Colleges van Bestuur zich dat het samengaan van meerdere instellingen een uitdaging vormde voor de informatievoorziening binnen de nieuw te vormen instellingen. De keuze in die tijd was beperkt; je had het nieuw ontwikkelde Noise. Dit was de opvolger van SchoolFact, een administratiesysteem, dat op de meeste MBO-scholen werd gebruikt. Daarnaast had je het Amerikaanse PeopleSoft (later overgenomen door Oracle). Deze twee systemen hadden binnen afzienbare tijd elk net iets minder dan de helft van de grotere MBO-instellingen als klant. Enkele instellingen maakten gebruik van Icarus of Probol.

Met frisse moed gingen de regionale en agrarische opleidingscentra (ROC en AOC) van start met hun implementatietrajecten. Het werd een deceptie: de kosten rezen de pan uit, de applicaties maakten hun beloften niet waar en de onvolwassenheid van de sector in de vorm van veel maatwerk vergelden zich.

De tweede golf van aanbestedingen
Ongeveer tien jaar later was het duidelijk; Noise was end-of-life. Het bleek domweg niet meer mogelijk om alle nieuwe ontwikkelingen in het onderwijs te verwerken in het systeem. Op initiatief van ROC Aventus, Albeda College en Amarantis ontstond het Triple A consortium. Zij werkten, samen met nog een aantal andere roc's, een architectuur uit die inmiddels als referentie dient voor de informatievoorziening van de primaire processen in het MBO. Uit de daaruit volgende aanbesteding van zeven roc’s, kwam EduArte als winnaar uit de bus. EduArte was een product van Educus, een joint venture van Stoas (enige tijd geleden omgedoopt tot UP Learning) en softwarebouwer Topicus.

Niet alleen Noise-gebruikers stapten over. Voor de KRD’s was het blijkbaar ook het moment om het roer om te gooien. PeopleSoft- en Osiris Icarusgebruikers besloten dat het tijd was voor iets nieuws. De golf van aanbestedingen die volgde, leidde binnen enkele jaren tot een totaal ander beeld. EduArte trok al snel de helft van de markt naar zich toe. Voor een aantal instellingen bleek Magister van SchoolMaster, vooral bekend als marktleider in het voortgezet onderwijs, de beste keus. SAP lanceerde samen met twee roc’s; Edictis en werd vervolgens (in een geval tegen wil en dank door een vergissing in de aanbesteding) geselecteerd door nog twee roc’s. Oracle had én heeft als Amerikaans beursgenoteerd bedrijf problemen met de eisen die instellingen op basis van Europese aanbestedingsregels mogen stellen en moest zich noodgedwongen terugtrekken uit een aantal aanbestedingstrajecten. Het aantal PeopleSoft-gebruikers in het MBO daalde naar vijf. Icarus en Probol gingen volledig ten onder in dit geweld.
Het ging er soms hard aan toe, verschillende malen kwam de rechter er aan te pas om een oordeel te vellen over een aanbestedingstraject.

Het perspectief
Wie denkt, dat de markt na de tweede golf in rustiger vaarwater is gekomen, ziet een paar dingen over het hoofd. SchoolMaster is overgenomen door Iddink, leverancier van leermiddelen in het voortgezet onderwijs en het MBO. Met deze overname probeert Iddink via Magister een doorgeefluik voor digitale leermiddelen te realiseren. Iddink zette de doorontwikkeling van Magister voor het MBO daardoor op een wat lager pitje, een zorg voor de betrokken MBO-instellingen.

Met ongeveer een marktaandeel van 75% lijkt de lucratieve implementatiemarkt voor EduArte op te drogen. Educus verschuift daarom haar strategie en breidt de applicatie in de breedte uit: van een puur administratief systeem naar een systeem dat ook de onderwijsprocessen ondersteunt met ELO-functionaliteiten. Daarmee willen ze de concurrentie aangaan met onder meer het leerplatform 'N@Tschool' van ThreeShips en 'Its Learning'.

Net als PeopleSoft indertijd blijkt Edicitis voor een aantal van de betrokken MBO-instellingen een molensteen. De eerste spijtoptant heeft de stekker er uitgetrokken en gekozen voor EduArte. Voor SAP is het onmogelijk de markt te blijven bedienen. Het marktaandeel wordt te klein om de noodzakelijke vernieuwingen te blijven doorvoeren.
Inmiddels is het waarschijnlijk dat 'Up Learning', en daarmee een belang in Educus, zal worden overgenomen. Door ... Iddink! Je hoeft geen helderziende te zijn om te bepalen wat dat betekent voor de strategie van Magister en EduArte. Binnen één bedrijf laat je niet twee met elkaar concurrerende producten dezelfde markt bedienen.

De keuze in de markt wordt nu wel heel beperkt. Natuurlijk is er naast EduArte nog PeopleSoft. Maar dat is een duur systeem met een slecht imago dat bovendien een probleem heeft met aanbestedingen. Er gloort echter ook licht aan de horizon. Vier van de vijf roc's, die PeopleSoft gebruiken, hebben zich (al enige jaren geleden) verenigd in een Shared Service Centrum (SSC) PeopleSoft. Daar zit veel kennis waardoor PeopleSoft, voor die vier roc's, op dit moment naar tevredenheid werkt. Dit biedt wellicht ook perspectief voor de aanbestedingsproblemen van PeopleSoft. Het SSC is inmiddels opgenomen in een vereniging met de participerende instellingen als lid. Andere MBO-instellingen kunnen lid worden van de vereniging en gebruik maken van PeopleSoft. In dat geval is er geen aanbesteding nodig. Maar of dat andere instellingen overtuigt?

Wat veel mensen niet weten, is dat TrajectPlanner ook een KRD-module heeft. In de afgelopen jaren is TrajectPlanner er echter niet in geslaagd grotere instellingen aan het eigen KRD te binden. Door de eisen die instellingen stelden aan het aantal studenten die het systeem moest bedienen (proven technology) waren het alleen wat kleinere vakscholen die dit KRD gingen gebruiken.

Voor de huidige Magister- en Edictisgebruikers vormt EduArte dan ook een logische keus bij een eventuele overstap. Dit leidt tot een (bijna-) monopoliepositie van EduArte. Dat hoeft geen probleem te zijn als de leverancier voldoende middelen heeft om de applicatie te blijven ontwikkelen. Maar daar hangt wel een prijskaartje aan. In een markt waar de concurrentie ontbreekt zijn de instellingen vrijwel geheel afhankelijk van EduArte. Dat brengt een grote verantwoordelijkheid met zich mee. Het zou goed zijn als de instellingen, die er gebruik van maken, ook kunnen meepraten over de koers van de applicatie op strategisch niveau.

Tablets in de klas, is dat nu goed of niet?

Ik ben geen Metrolezer. Die korte berichtjes zonder duiding en achtergronden die boeien me niet zo. Tot ik deze week een kop zag: Tablets in de klas maken verwachtingen niet waar. Daar heb ik eerder over geschreven en me er ook dingen bij afgevraagd.
Als je wat verder rondneust, kom je verschillende berichten tegen over datzelfde onderwerp. Nieuws.nl komt met een vergelijkbaar bericht over de Steve Jobs scholen al lijkt de inhoud toch minder negatief te zijn dan de kop doet vermoeden. En dat de inspectie kritisch is, heeft meer te maken met het feit dat leerlingen ook thuis mogen blijven.
Kennisnet houdt een pleidooi voor de tablets in een artikel over Zin en onzin over tablets op school. Die kop komt niet terug in het artikel, het gaat eigenlijk alleen over de zin van tablets, mits je het op de goede manier inzet.
Nog een aardige, ook uit de Metro, gaat over het Handschrift in een digitaal tijdperk. Het Platform Handschriftontwikkeling luidt de noodklok omdat jonge kinderen steeds minder schrijven. Dat zou de ontwikkeling kunnen belemmeren. Nu kun je van alles denken over zo'n platform, maar de argumenten snijden wel hout! Dat Maurice de Hond dat afdoet als een soort 'romantisch nostalgie' maakt mij dan best wel nijdig!

'Use it or lose it' is een adagium uit de neurologie dat aangeeft dat hersenen zich vormen naar het gebruik. Leren betekent dat er bepaalde paden in de hersenen worden aangelegd die breder of weer smaller worden al naargelang er meer of minder gebruik van gemaakt wordt. Leren gebeurt vaak in bepaalde fasen. Spreken, talen, een muziekinstrument bespelen, allemaal zaken die je beter leert als je jong bent.
De impact van dat aanleggen van die paden is breder dan alleen het geleerde. Zo hebben kinderen die meer gekropen, gelopen en gerekend hebben een beter ruimtelijk inzicht en kunnen beter rekenen. Natuurlijk kunnen tablets een verbetering van het onderwijs betekenen. Daar wordt veel onderzoek naar gedaan. Het is inmiddels veel duidelijker onder welke omstandigheden welke aanpak  meerwaarde oplevert. Wat echter niet onderzocht wordt is het effect van wat er niet meer geleerd wordt, zoals in dit geval het gebonden handschrift. Nicholas Carr besteed in zijn boek 'the Shallows' veel aandacht aan wat je aan vaardigheden kwijtraakt als je je voortdurend laat ondersteunen door allerlei hulpmiddelen zoals tablets en allerlei tools. 

Maurice, wees een vent en onderzoek dat nou eens echt in plaats van die ongenuanceerde en vooral ongefundeerde uitspraken op basis van een nostalgisch toekomstbeeld...